Sześciolecie Narodowego Fotokorpusu Języka Polskiego. The Sixth Anniversary of the National Photocorpus of Polish
Author: Wawrzyńczyk Jan; Wierzchoń Piotr; Borchmann Łukasz
Date: 2021-04-15 00:00:00+00:00
Keywords: fotokorpus; nowoczesna leksykografia; fotopoświadczenia; fotocytaty; leksykografia języka polskiego; photocorpus; modern lexicography; photo confirmations; photo quotations; Polish language lexicogr
Description: Monografia piękną, przebogatą polszczyzną przedstawia cele Narodowego Fotokorpusu Języka Polskiego i metodologiczne podstawy projektu oraz dokonuje wyczerpującego przeglądu dorobku ekscerpcyjnego dla polszczyzny XX wieku (w postaci kompletnego spisu bibliograficznego) ze wskazaniem na znaczenie nowych prac leksykograficznych dla dogłębnego poznawania polszczyzny. Korpus ten gromadzi poświadczenia cytatowe dla 250 tysięcy haseł słownikowych obejmujących stulecie 1901–2000. [To praca] wybitnych polskich językoznawców, teoretyków i praktyków nowoczesnej leksykografii polskiej, korpusologów, twórc
Publisher: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2021

Sześciolecie

Narodowego

Fotokorpusu

Języka

Polskiego

Recenzenci

Jolanta Mędelska-Guz

Katarzyna Wojan

Redaktor prowadzący

Katarzyna Bielawska-Drzewek

Redakcja

Magdalena Orczykowska

Korekta

Wydawca

Projekt okładki i stron tytułowych

Anna Gogolewska

Ilustracja na okładce

Fotocytaty z NFJP

Skład i łamanie

Dariusz Górski

Publikacja dofinansowana ze środków Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki

© Copyright by Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2021

Jan Wawrzyńczyk ORCID 0000-0003-2011-3240

Piotr Wierzchoń ORCID 0000-0002-7658-5362

Łukasz Borchmann ORCID 0000-0003-4409-8356

ISBN 978-83-235-4819-5 (druk)

ISBN 978-83-235-4827-0 (pdf online)

ISBN 978-83-235-4835-5 (e-pub)

ISBN 978-83-235-4843-0 (mobi)

Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego

00-838 Warszawa, ul. Prosta 69
e-mail: wuw@uw.edu.pl
księgarnia internetowa: www.wuw.pl

Wydanie 1, Warszawa 2021

Dokładność, gruntowność i jasność są kresem, do którego usiłowania każdego znakomitszego słownikarza zdążać powinny.

August Bielowski, cytat ze Słownika języka polskiego S.B. Lindego

Spis treści

Uwagi wstępne

Cel projektu

Podstawa metodologiczna

Dotychczasowy dorobek ekscerpcyjny dla XX wieku

Znaczenie nowych prac leksykograficznych

Struktura NFJP

Kwestia komponentów latentnych informacji leksykograficznej w NFJP

Przykłady informacji nieodzwierciedlonej w hasłowniku NFJP

Czy NFJP dezinformuje?

Bibliografia

Fotomateriały. Świadectwo danych z roku 1898

Uwagi wstępne

Projekt o nazwie „Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego” (dalej: NFJP) realizowany był od połowy roku 2014 do połowy roku 2020 dzięki wsparciu finansowemu udzielonemu w formie grantu przyznanego przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach rządowego konkursu Narodowy Program Rozwoju Humanistyki. W stosownej umowie, zawartej między Ministerstwem a Uniwersytetem Warszawskim jako jednostką naukową prowadzącą ów grant, znajduje się informacja o podtytule projektu: „Fotodokumentacja słownictwa XX w.”.

Ogólnie, w celach marketingu naukowego przedsięwzięcie było już przedstawiane w kilku niewielkich publikacjach (por. Wawrzyńczyk, Wierzchoń 2016; Wawrzyńczyk 2017; Wawrzyńczyk, Wierzchoń 2017). Ma ono charakter unikatowy, jego celem była konstrukcja największego w dziejach leksykografii języka polskiego zbioru danych − poświadczeń cytatowych (głównie zdaniowych, nierzadko wielozdaniowych) dla około 250 000 haseł słownikowych, z jednego tylko stulecia, poświadczeń jednostek ujmowanych jako obiekty leksykograficzne zgodnie z kilkuwiekową tradycją, której istotnym składnikiem, jednym z fundamentów, jest 11-tomowy Słownik języka polskiego, opracowany przez zespół pod kierunkiem Witolda Doroszewskiego (por. Doroszewski 1958–1969). Słownik ten, dziś traktowany powszechnie jako dzieło klasyczne, kapitalne, liczy około 125 000 haseł.

Po sześciu latach pracy nad NFJP nadszedł czas na pewne etapowe podsumowanie naszych wysiłków i zarazem nakreślenie nowych zadań, nowych perspektyw, by uzyskane dotychczas wyniki można było implementować owocnie (i równocześnie autokrytycznie) w przyszłości.

Pryncypialną nowość w opracowaniu naszego ćwierćmilionowego zbioru haseł polszczyzny XX wieku stanowi forma podawcza: poświadczenia cytatowe prezentowane w NFJP, a umieszczone w najdostępniejszej bibliotece świata, czyli w internecie (na stronie: www.nfjp.pl). To nie ręcznie ekscerpowane wyimki z tekstów źródłowych, lecz fotocytaty, gwarantujące absolutną zgodność wyimka z jego źródłem drukowanym (ewentualnie, zupełnie wyjątkowo – rękopiśmiennym). Brak tej zgodności był i nadal bywa − w nowych słownikach, nietworzonych z zastosowaniem techniki fotoekscerpcji − przyczyną najrozmaitszych licznych błędów, zniekształceń, w tym powoływania do życia, wprowadzania do obiegu fikcyjnych bytów leksykograficznych, które w anglosaskiej literaturze krytycznej określa się mianem ghost words (por. w odniesieniu do opracowania: Doroszewski 1958–1969 pracę Wawrzyńczyk 2010 i Wawrzyńczyk 2016).

Zasada doboru haseł z ustalonego zbioru tekstów źródłowych do hasłownika NFJP − w jego części dwudziestowiecznej − jest elementarnie prosta: trafić do niego powinna każda jednostka nieobecna w dziele Władysława Kokowskiego, pierwszym polskim słowniku ortograficznym XX wieku (Kokowski 1903). W efekcie na podstawie kryterialnej bazy Władysława Kokowskiego sprzed niemal 120 lat powstała baza leksykalna o znacznej objętości, wykraczająca bardzo mocno, zarówno pod względem ilościowym, jak i jakościowym, poza którykolwiek słownik ogólny (czy to tak zwane narodowe, czy inne zasłużone dzieła) języka polskiego.

Cel projektu

Uzyskana baza ma − dzięki nadzwyczaj poważnej liczbie innowacyjnych w formie poświadczeń fotocytatowych − określone znaczenie dla badań nad zasobem i rozwojem słownictwa polszczyzny XX wieku. Każdy ekscerpt jest dokładnie zlokalizowany, to znaczy podaje się nazwę dokumentu, z którego pochodzi. Jednocześnie, obligatoryjnie, ekscerpty zostały dokładnie scharakteryzowane pod względem chronologizacyjnym, czyli odnotowuje się datę roczną ich wystąpienia w tekście.

Zaznaczyć należy, że dla pierwszej połowy XX wieku, w tym dla szczególnie doniosłego w aspekcie dziejo- i kulturotwórczym dwudziestolecia międzywojennego, rejestry leksyki są nader skąpe i ograniczają się do systematycznych ekscerpcji realizowanych przez zaledwie kilku badaczy, konstruktorów NFJP właśnie. Początki rejestracji regularnych sięgają epoki przedfotocytatograficznej, wyznaczają je dwie prace: Wawrzyńczyk 1987 i Wawrzyńczyk 1989. Skokowe zwielokrotnienie danych dwudziestowiecznych otwiera możliwość różnych zastosowań, prowadzenia badań morfologicznych, badań w zakresie kontaktów międzyjęzykowych na poziomie leksykalnym, badań w zakresie frazeologii (w najszerszym rozumieniu tego dziś już nieostrego terminu), analiz stylometrycznych itp.

Podstawa metodologiczna

W zakresie idei inicjującej masową ekscerpcję słownictwa XX wieku najwięcej ważą prace dokumentacyjne Jana Wawrzyńczyka (por. Bibliografia), które zaczęły się pojawiać regularnie od końca lat 80. XX wieku. Istota tych prac polega na sięgnięciu do materiałów tekstowych, które (1) nigdy wcześniej nie były ekscerpowane pod kątem leksykograficznym bądź (2) ekscerpowane, wybierane do ekscerpcji były, ale wyrywkowo, bez jakiegokolwiek planu, niesystematycznie.

Z kolei ramowa podstawa metodologiczna dla prac fotodokumentacyjnych przejęta zostaje z opracowań Piotra Wierzchonia, zwłaszcza z monografii: Wierzchoń 2008a. Realizacja tak szerokiego zadania nie byłaby możliwa bez wyboru odpowiedniej, niezbędnej tu teorii optymalizacyjnej w systemie zadaniowo-zasobowym (por. np. Węglarz 1981). System ten sprowadza się do jednoznacznego wyszczególnienia zasobów, zadań oraz czasu, w którym zadania te muszą zostać wykonane. Szczegółowe rozwiązania pozwalające na realizację tego przedsięwzięcia opracowane zostały wspólnie przez Łukasza Borchmanna i P. Wierzchonia.

Dotychczasowy dorobek ekscerpcyjny dla XX wieku

Odpowiednie dane szczegółowe zawiera Bibliografia umieszczona na s. 44–49 niniejszego tomu. Prezentuje ona zarówno prace okresu przedfotocytatograficznego dziejów leksykografii, jak i późniejsze, oparte na metodologii i technikach fotokorpusowych. Ze względu na znaczny przyrost publikacji z zakresu fotoleksykografii od 2008 roku można już mówić o narodzinach lingwistyki fotokorpusowej. Chcielibyśmy podkreślić, że jednym z czynników determinujących narodziny i szybki rozwój fotoleksykografii były osiągnięcia (i potknięcia, niekiedy bardzo przykre[1], którym w ostatecznym rozrachunku przypisujemy wartość pozytywną) naszych poprzedników zajmujących się leksyką polską XX wieku; szczegóły bibliograficzne por. w: Wawrzyńczyk 1993; Wawrzyńczyk 1999; Wawrzyńczyk 2011.

Znaczenie nowych prac leksykograficznych

Przy radykalnie zakrojonej ekscerpcji ze źródeł tekstowych, które do dziś przez badaczy nie były jeszcze brane pod uwagę − z różnych powodów: i subiektywnych (niewystarczające kompetencje źródłoznawcze), i obiektywnych (brak dostępu do części zasobów bibliotecznych) − poznanie polszczyzny XX wieku jest obecnie możliwe na znacznie pełniejszą skalę. Mówić należy o tak wielkiej już kumulacji zupełnie nowych danych, że to poznanie na poziomie leksykalnym, derywacyjnym, w parametrach morfologicznych, ortograficznych, stylistycznych, frekwencyjnych, geograficznych itp. implikować będzie głęboką rewizję wielu dotychczasowych poglądów na język polski, także oczywiście w aspekcie diachronicznym, dynamicznym.

Zarazem uwzględnienie w stopniu dotychczas niespotykanym w ekscerptologii polonistyczno-językoznawczej źródeł prasowych i wprowadzenie do obiegu informacyjnego, nie tylko zresztą w kręgach lingwistycznych, dziesiątków, a wkrótce i setek, tysięcy wycinków prasowych − nierzadko dłuższych, całoakapitowych − oznacza znaczącą kumulację danych o charakterze pozalingwistycznym, encyklopedycznym, odnoszących się do bogactwa nie tylko słów, ale też rzeczy oraz pojęć. NFJP uzyskuje przez to także określony wymiar czysto praktyczny, społeczny, ogólnokulturowy.

Struktura NFJP

Została zaprojektowana rozwojowo, dane pochodzące z okresu 1901–2000, które są efektem prac zaplanowanych w umowie o grant, stanowią tylko jeden segment konstrukcji naszego fotokorpusu. NFJP obejmuje poza tym okresy 1773–1800, 1801–1900 i 2001–2100. Tymczasem w odpowiednich miejscach strony internetowej udostępniamy z tych lat jedynie nieliczne, przypadkowe fotocytaty; poważna rozbudowa tych segmentów to sprawa kilku najbliższych lat.

Kwestia komponentów latentnych[2] informacji leksykograficznej w NFJP

Zagadnienie dotyczy danych, których znalezienia nie umożliwia użytkownikom siatka haseł naszego[3] fotokorpusu.

Grantodawca zaakceptował naszą propozycję struktury hasłownika. Ponieważ cały projekt jest dynamiczny, jego założenia będą modyfikowane i wzbogacane. Skoro pierwszy etap budowy fotokorpusu musiał zostać ograniczony chronologicznie do jednego stulecia, nie mógł, co zrozumiałe, obejmować zbyt wielu zadań cząstkowych. Siatka haseł obecnie jest pod względem formalnym pokrewna siatce haseł słownika Doroszewskiego, ale będzie ewoluować tak, aby występowały w niej wyrażenia hasłowe graficznie bardziej złożone, zawierające spacje wewnętrzne (por. Wawrzyńczyk 2020a). Będzie to modyfikacja, wprawdzie komplikująca prace nad NFJP, ale sprawi ona, że użytkownicy słownika uzyskają dostęp do informacji obecnie, w materiałach dokumentacyjnych stulecia 1901–2000, ukrytej wewnątrz poszczególnych artykułów hasłowych (w fotocytatach). Informacja ta jest znacznie przecież bogatsza, niż można by sądzić na podstawie samych wyrażeń hasłowych, to jest nagłówków odpowiednich artykułów. Odnosi się to zwłaszcza do tych artykułów, w których fotocytaty są obszerniejsze − im więcej grafoform w danym cytacie, tym więcej dostarcza on informacji językowej i pozajęzykowej.

Czego nie ujawnia „goły” hasłownik NFJP? Pytanie jest zasadnicze. Pomijając oczywisty fakt niewystępowania[4] w nim haseł odnotowanych przez W. Kokowskiego (Kokowski 1903), zacznijmy od podstawowego w leksykologii podziału słownictwa na pospolite i własne.

Zgodnie z praktyką twórców fundamentalnego słownika Doroszewskiego NFJP ogranicza się na poziomie hasłownikograficznym zasadniczo do nazw apelatywnych, nie uwzględnia haseł onomastycznych − nazw własnych, osobowych, geograficznych i pozostałych kategorii onimicznych, choć jednocześnie owe kategorie leksyki są w obu tych słownikach reprezentowane bardzo szeroko, tyle że w cytatach. Na liście tego rodzaju jednostek, haseł potencjalnych w NFJP, znalazłyby się tysiące nazw (rodzimych i obcych, z najróżniejszych języków, przejętych do polszczyzny w transkrypcji, po takiej czy innej adaptacji graficznej): Ania, Baśka, Beatrycze, Bononia, Byron, Czechow, Dantyszek, Dworanowski, Frania, Giuliano, Hanuszkiewicz, Jim, Julian, Kopernik, Korynt, Lwów, Malczewski, Malwinka, Mania, Padwa, Palermo, Platówna, Preis, Przeździecki, Randon, Rzesza Niemiecka, Sołżenicyn, Stany Zjednoczone Ameryki Północnej, Szwajcaria, Tadzio, Teoś, USA, Wały Hetmańskie, Wisła itp. Grafoznaki te, nieuwidocznione w siatce haseł, odzwierciedlają dzięki słowu rzeczywistość, świat realny, pozajęzykowy z całym jego bogactwem, zróżnicowaniem, wielowarstwowością, a także historią − przez pryzmat języka polskiego. Podzbiór danych onomastycznych NFJP jest stosownie do tego tak bogaty, że obejmuje praktycznie niemal wszystkie gatunki onimów, nazewnictwa medialnego, muzycznego, nie wyłączając między innymi kosmicznego. Oto kilka tylko przykładów: Biblioteka Narodowa, Biuro Studiów Osadniczo-Przesiedleńczych, Celestia, Domek trzech dziewcząt, MChAT, Rada Naukowa dla Zagadnień Ziem Odzyskanych, Safeguard, Sojuz-19.

W przyszłości, w kolejnych etapach rozbudowy NFJP, wymienione wyżej hasła ukryte pojawią się w jego hasłowniku na równi z hasłami apelatywnymi wraz z odpowiednimi fotocytatami dokumentacyjnymi, już znanymi użytkownikom. Takie powtarzanie fotomateriałów NFJP, służące jego użytkownikom, nie jest oczywiście skazą korpusu[5].

Przejdźmy teraz w taksonomicznym przeglądzie komponentów latentnych zasobów NFJP do centralnej kwestii informacji o charakterze lingwistycznym, kwestii jednostek syntaktycznie złożonych, niejednowyrazowych, z koniecznym zastrzeżeniem, że nie odnosi się ona do złożeń ze składnikiem zwrotnym się (jak bać się).

Rzecz dotyczy takich jednostek języka w rozumieniu Andrzeja Bogusławskiego (por. Bogusławski 1988), które na poziomie graficznym zawierają co najmniej jedną spację wewnętrzną. Jest to materiał odnoszony tradycyjnie do frazeologii, w słowniku Doroszewskiego podobnie jak i w NFJP praktycznie niemożliwy (z zupełnie marginalnymi statystycznie wyjątkami) do odszukania na poziomie hasłownikowym. U Doroszewskiego frazeologia została wyodrębniona graficznie w niektórych tylko artykułach hasłowych, w sumie jest jej niezbyt dużo, dzieło to w żadnym razie nie może zastąpić słownika frazeologicznego. W NFJP hasłownik również nie ujawnia związków zwyczajowo nazywanych frazeologicznymi. Ustalanie ich „kryjówek” to skomplikowane i czasochłonne zadanie. Zajmiemy się nim po roku 2020, trzeba będzie skontrolować wszystkie fotocytaty pod kątem obecności w nich jednostek języka z co najmniej jedną spacją wewnętrzną. Na dziś zlokalizowaliśmy − jako hasła potencjalne − około 20 000 grafowyrażeń tego rodzaju. Nie jest to liczba ostateczna, szacujemy, że lista kompletna NJFP ze stulecia 1901–2000 może zawierać co najmniej 100 000 „niejednowyrazowców”[6].

Przykłady informacji nieodzwierciedlonej w hasłowniku NFJP

Przede wszystkim − odróżniamy dane zawarte w internetowym NFJP (pod adresem: www.nfjp.pl) od danych zawartych w zasobach niejawnych NFJP, danych gromadzonych w ogromnym e-magazynie z materiałami roboczymi, który jest jednocześnie czymś w rodzaju wielkiej[7] hali produkcyjnej; z niej gotowe już produkty trafiają do sieciowego NFJP.

Poniższy zestaw prezentuje i hasła obecne, i hasła nieobecne w fotokorpusie, z odesłaniami do innych haseł obecnych w NFJP. Został przygotowany, by zademonstrować skalę zjawisk i ich niesłychaną różnorodność − pod względem formalnym, morfologicznym, składniowym, semantycznym, pragmatycznym, a także etymologicznym.

Jest to oczywiście jedynie wybór − seria zarówno jednostek bez spacji wewnętrznej, jak i jednostek ze spacją wewnętrzną[8]. Zwracamy uwagę użytkownikom NFJP na jego jednostki z następujących szczegółowych powodów: a) by wskazać inny fotocytat, z innego tekstu, z innego roku (życie wyrazów!); b) wskazać inny jeszcze cytat jako cytat pod względem semantycznym i składniowym wyrazistszy[9]; c) wskazać cytat poświadczający istnienie wahań w pisowni, jej nieustabilizowania.

Adria → lóżka

Agrygent → falaryzm

AK → roboto-godzina
akcik donacyjny → akcik
akt donacyjny → akt
akt graniczny → akcik
akt ziemski → akcik
aktor prowincjonalny → pensjonacik
aktyw partyjny → aktyw

Aleje Jerozolimskie → wrotkarski

Alfredowa → atencyjka
alkohol etylowy → neoheksan

Alkoran → szrot

Amerykańskie Towarzystwo Językowe babelizm
amplituda drgań → wyważarka
analiza paninterlingwologiczna → babelizm

Ancona → przeciwwzgórze

Andaluzja → cuadrillero

Anglja → zarobić; zastolny
aparat fotograficzny → chrzęstnąć
aparat kardiotokograficzny → kardiotokogram
aparat małoobrazkowy → jednowziernikowy
aparat mikrofilmowy → jednowziernikowy
aparat państwowy → politolog
aparat partyjny → politolog
aparat podsłuchowy → mikroznak

Archipelag Malajski → kariota
arcydzięgiel litwor → fenkuł
arena międzynarodowa → antynaród

Argentyńczyk → szpila

Armia Krajowa → współzwycięski
artyficjalista interlingwistyczny babelizm
asercja kontrafaktowa → niefaktowy

Askenazy → przeciwturecki
atmosfera ziemska → pływotwórczy
atom centralny → ligandowy
atom ligandowy → ligandowy
automat muzyczny → FONIKA
automatyczne przetwarzanie danych jednowziernikowy
ba, ... → cukierkowato

Babilonia → półcykl
badacz naukowy → niekopanie

Ballady i romanse → ludycznie
bałucki → pobytowiec
bariera językowa → babelizm
bariera leksykalna → babelizm
bariera leksykalna interdyscyplinarna babelizm
bariera leksykalna międzyjęzykowa babelizm
bariera leksykalna wewnątrzjęzykowa babelizm
bariera logiczna → babelizm
bariera pozaleksykalna → babelizm
bariera pronuncjacyjna → babelizm
bariera psychologiczna → babelizm
bariera semantyczna → babelizm
barwy kraju → florecistka

Beatrycze → cudność
bełkot informacyjny → babelizm

Beskid Śląski → jednozdaniowy

Bessera → kacykowy
bestia apokaliptyczna → antynapoleonizm
bezpieczeństwo zbiorowe → hecarstwo
bęben próżniowy → próżniówka

Biblioteka Boya → kilkusettomowy
biedrzeniec anyż → fenkuł
bieg terenowy → alertowy

Biełorusskaja Narodnaja Samopomoszcz probolszewicko
coś bije w oczy → geometryczność
coś bije komuś z twarzy → wieścić
bitum naturalny → chemopak
bitum pirogeniczny → chemopak

Biuro Studiów Osadniczo-Przesiedleńczych → PUR
biuro wywiadowcze → wywiadowczy
bladoliliowy → cukrowo
błona komórkowa → protoplast
błona pierwotna → protoplast
błona wtórna → protoplast
błona zarodkowa → seroza
błona żołądkowa → wywarzać

Bobrowski → CUP

Breżniew → półboski
broderie anglaise → ciemnolila
broń masowej zagłady → antybroń
broń palna → wyrzutnik
budownictwo wodne → niechemik
być w wielkiej cenie → kanarzyca
cal kwadratowy → księgowstręt
campingowy → combi

Carskie Sioło → prarosyjski

Cassino → przeciwwzgórze

Castellone → przeciwwzgórze
cecha nieodłączna → współrozmówca
cegła kominowa → kominówka

Centrala Nasiennictwa Ogrodniczego i Szkółkarstwa → krezotol

Centralne Stowarzyszenie Pasigrafii → babelizm

Centralny Komitet Wykonawczy → antypepesowski
cerkiew prawosławna → istnieć

Chabówka → siernik
chcieć na stronę → wyrażonko

Chiny → półcykl
coś_1 chodzi pod rączkę z czymś_2 → niemrok

Chopin → wirtuozyjny
chorał gregoriański → polifonicznie
choroba umysłowa → psychopatia

Chrystus → przeczysty
ciało krystaliczne → aryl; metaldehyd
ciało zmysłowe → zwleczenie
ciche szczęście → wyzbyć się
ciskać jakimś wzrokiem → kirys
ciśnienie statyczne → podsysanie
cogito → monadycznie
cokół lądowy → batialny

Conrad → conradologia

Continental → sztokhomski
corral → okólnik-corral

..., co się mówi? → poślinić
ktoś co się zowie → mariażowy
cóż to ma do rzeczy → fizykus
cwancygier → krajcarowy
cykl rozwojowy → śluźnia
czarna jagoda → szczawik
czasem ..., a czasem ... → pracuś
czasopismo abstraktowe → babelizm

Czechow → wodewilowość
czek bankowy → jednowziernikowy

Częstochowa → zaskomlić
człon określający → kohiponim
człon określany → kohiponim
człon prymarny → poprzedzać
człon sekundarny → poprzedzać
człowiek myślący → neostoik
czynu stal → deforma
czysty nonsens → kiczowato
dach czterospadowy → teak

Daleki Wschód → aukuba

Dariusz → szmatruz

Dar Pomorza → radiooficer
degradacja języka → babelizm
demokracja ludowa → titowski
dentystyka zachowawcza → profetyka

Derecki → sino-stalowy
deska okapowa → baldach
deska przyokapowa → baldach
do rąk własnych czyichś → deforma
dochód narodowy → doinwestować
dojść do wniosku, że ... → praantyczny
doktryna Eisenhowera → proegipski

Dorn → półbut
doskonalić się w czymś → wyzyw
doznać uczucia czegoś → ciapka
drabinka przyścienna → batut
drabinka sznurowa → batut
drapacz nieba → dolarowy
droga morska → plaża
druk kursywowy → ald
drut formierski → profilowy
drzwi wchodowe → obcasik

Duch Święty → istotowy

Dunajec → siernik
dusza pańszczyźniana → antypańskość

Dworanowski → puński
dyktator mody → widzimiś
dyskretna choroba → metasyf
dystrybucja komplementarna → kinem
dystrybucyjnofonetyczny → artykulacyjnofonetyczny
dysza wylotowa → dolnopłat
dziad swoje, baba swoje → wideoman
działacz społeczny → fonografia

Dziennik Popularny → anypepesowski; popularniak
dzień świetlny → poliestryczny
dziewanna wielkokwiatowa → fenkuł
dziurawiec zwyczajny → fenkuł
dziwnym zbiegiem okoliczności → kacet
efekt termosprężysty → polikryształ

Egipt → półcykl
elektronowa lampa błyskowa → termoczuły

Eli → przeczesywać

Elia → winotłok

Elsner → wirtuozyjny
emulsja fotograficzna → termoczuły
emulsja Goldberga → termoczuły
emulsja Lippmanna → termoczuły
energia atomowa → władać
energia kinetyczna → rotator
entente cordiale → dokumencik

Europa → półcykl

Europejczyk → półdemon

Ewa → kiczowato; lóżka
fakt językowy → morfologiczność
fala dźwiękowa → percepcja
fala ultrakrótka → krótkofalarski
fale eteru → kinoterapia
falsyfikator szkiełkowy → prozaizacja

Federacja Syryjska → newralgiczność

Felek → szpila
fellow-travellers → pro-komunista

Figlacki → odrwić
figura geometryczna → kongruencja
figura płaska → integrometr

Filmowa Agencja Wydawnicza → nieluksusowy
filtracja etniczna → filtracja
folia samoprzylepna → szafko-półka
forma prefiksalna → przebaba
formacja bezprzedrostkowa → zadych
fortuna non mutat genus → iberski
fraza rzeczownikowa → nierekursywny

Fryderyk II → pruski
gabinet stomatologiczny → tiranal

Galicz → pierestrojka
gałka oczna → paluchowy; porażenny

Generalna Gubernia → cywilny

Garigliano → przeciwwzgórze
gatunek literacki → ulirycznianie

Gdańsk → trikowo

Genewa → ataszat
genjusz bez teki → prototypowy
geografia językowa → mikrotyp
geografia lingwistyczna → mikrotyp
glina formierska → profilowy
głowa cukru → nadgrób
głucha mogiła → nowowyrosły
głupi idiota → rozbazgrać
gmach publiczny → gimnazjon

Gminna Spółdzielnia Samopomocy Chłopskiej → krezotol

Godfryd → daleczny
godło państwowe → honoracja
godność osobista → niepodarek
godny napiętnowania → antynazizm

Górna Wieś → siernik
gra słowna → polityczno-aluzyjny

Grossman → przeciwśrodek
grupa doświadczalna → granulocyt
grupa ekumeniczna → roboczo
grupa kontrolna → granulocyt
grupa nominalna → akusatiw
grupa operacyjna → cywilny; kobierski
grupa wyrazowa → poprzedzać
gryzak kształtny → profilowy

Grzegorz → meteoryta
gustować w kimś → ZLEP
gwara piśmienna → różnoterytorialny
gwara regionalna → różnoterytorialny
gwiazda pierwszej wielkości → AZS
hala targowa → gimnazjon
hala wejściowa → dolarowy
handel komisowy → składownik

Hanna → korowaj

Hanuszkiewicz → wodewilowość

Harasymowicz → głuchodaleki
hełm wiatrowy → owsik
hierarchia kościelna → neointegryzm
hierarchja społeczna → bakcyl
huta cynkowa → cynkownik
hygrometr włosowy → wilgociomierz

II Rzeczpospolita → wszechpodaż

Ilijicz → półboski

Indianin → kacykowy

Indie → półdemon

Indus → półdemon
indyferentyzm fabryczny → fabryczność
instrument muzyczny → FONIKA
instytucja naukowa → tokijski
insza inszość → inszość
integrator mechaniczny → integrometr
interes osobisty → sierotka
interwał → jednogłosowy

Irka → szotowy
iść do nieba → księżunio
iść w sałdaty → wójtowy
iść z kimś na udry → dudlić

Iwan → półbut; wlepić

Iwanowicz → półbut
ktoś_1 i ktoś_2 w jednej osobie → fizykus
izba stołowa → sklenica
coś jak malowanie → źreniczka

... jak nieboskie stworzenie ... → mikst

... jak wryty → plutonik

..., jak nazywasz, ... → geszefciarski

Janek → kiczowato

Jassem → artykulacyjnofonetyczny

Jassemowski → artykulacyjnofonetyczny
jednostka czasu → rozwijarka
jednostka wsparcia bojowego → niezawijanie
jemioła pospolita → fenkuł
jest w kimś_1 w stosunku do kogoś_2 coś jakiegoś → nieprzełamanie
komuś_1 jest kogoś_2 żal → ściąga
język literacki → dwuznak
język mówiony → różnoterytorialny
język ojczysty → duchowokreatywny
język pisany → różnoterytorialny
język pomorski → wszechwęgierskość

Jim → colt

Jörgen → szlaczek

Józef → pieniężnie

K’ang Yu-wei → sinocentryzm

Kaczorowski → CUP
kadra kierownicza → deglomeracyjny
kalać gniazdo → renegatka
kamera fotograficzna → jednowziernikowy
kamera telewizyjna → termopara
kamica moczowa → hematuria
kamień księżycowy → łupek
kapusta pastewna → facelia
kara pieniężna → plebejusz
kara śmierci → niezdjęcie
kariota parząca → kariota

Karol → pieniężnie
karta katalogowa → jednowziernikowy
karta wizytowa → zoczyć
kasa pancerna → mikroznak
katalog centralny → jednowziernikowy

Katolik Codzienny → nielegalnie
kierować pod czyimś adresem coś → dekoratorka

Kiersnowski → zląc się
kit kazeinowy → sernikowy
kit sernikowy → sernikowy
klasa zamknięta → dwulufy
klej chlorokauczukowy → neoprenowy
klej kazeinowy → sernikowy
klej sernikowy → sernikowy

Knurów → siernik

Kochanowski → stimmung
kocioł Kornwala → płomienica
kogoś spotkał jakiś despekt → wyraczyć
kogitacja → monadycznie
kolumna głośnikowa → FONIKA
kołowrotek ręczny → rozwijarka

Komentarze do fotografii → antypoezja
komórka jajowa → oogamia
komórka nerwowa → neurocyt
komórka roślinna → protoplast
kompania finansowa → decymator
komplet pościelowy → dekatyza
konfiguracja inchoatywna → grammem
konfiguracja iteratywna → grammem
konfiguracja potencjalna → grammem
konik polny → tyrs

Konnor → arkon
konsekwencje karne → prywatysta
konstanta rytmiczna → prozodyjny

Konstanty → pieniężnie

Konterski → szpila
konwalia majowa → fenkuł
konwencja genewska → nielegalnie
kończyna dolna → śródstopie
koper włoski → fenkuł

Kopernik → cny
kostka cukru → lastrykarz

Kostrowicz → zaszarpać
kosz plecowy → udźwig
kościół ewangelicki → zwinglianizm

Kościół katolicki → cerkiew; ROPCiO
kościół parafialny → honoracja
kościół reformowany → zwinglianizm
kółko zębate → wręb
kra lodowcowa → porwak

Kraina Śniegu → neosensualizm

Kraków → pieniężnie; signor
krew obwodowa → granulocyt

Kristus → szrot
krok za krokiem → szyfracja
krosno mechaniczne → rozwijarka
krosno tasiemkarskie → rozwijarka
krosno tkackie nożne → podstopie

Krościenko → siernik
król kierowy → wytwórczy
krótko mówiąc → giełdowicz; posoborowo

Krystyna → przeciwważyć
kryzys wewnętrzny → neostoik
krzemian glinowy → cyjanit

Kserkses → szmatruz

Księga Genesis → jednoźródłowy
kult hiperduleutyczny → wszechwysławianie
kultura salonowa → antymuzealny

Kuria rzymska → posoborowy
kwas cyjanowy → aryl
kwas fluorokrzemowy → fluoroform
kwas fosforawy → dwufosforowy
kwas octowy → asocjat
kwas ortofosforowy → hemopirol
kwas siarkowy → romboidalny
kwas solny → romboidalny
kwas śluzowy → śluz
kwiaciarstwo szklarniowe → hydroponik
kwiat lipowy → motopiryna
kwiat muchówkowy → polichlorować
kwiat pyłkowy → polichlorować
kwieciak jabłkowiec → owocowiec
lampa błyskowa → flesz
lampa rentgenowska → tomograf
las tropikalny → widłoząb
leczenie abortywne → poronny
leczenie operacyjne → syndaktylia
leczenie szpitalne → kardiotokogram
legitymacja partyjna → antynatoliński

Leon → pierśnica

Leonid → półboski
liczyć się ze słowami → flircik
ligand dwukleszczowy → ligandowy

Limanowa → siernik

Linde → zasep
linia bramkowa → wolej
linia kolejowa → kilkutorowy
linia rozwojowa czegoś → metanauka
linja kolejowa → roszada
list protestacyjny → dwunumerowy
list zalotny → przedsalon

Literackie Towarzystwo Przyjaciół Polski → grekofil
literatura społeczna → poputczik

Litwa → przeciwwzgórze
logika formalna → metasemiologia
lokalny patriotyzm → szczeciniak
los człowieczy → wirtuozersko
ludowa sprawiedliwość → ludycznie

Ludwik → kiczowato
lumpenproletariat → pobytowiec
lustrzanka jednowziernikowa → jednowziernikowy
lutnia samoczynna → wywiewka

Lwów → cycasty
ładunek funkcjonalny → niekodowy

Łatkowski → szmatruz
ława sądowa → czasówka
łączność bezprzewodowa → mikroznak
łoże małżeńskie → kątek

Łódź → meteoryta; zastolny
łódź dwuwiosłowa → dwururny
łódź żeglarska → bacik
łuk piszczelowy → paluchowy

Łukasz → lóżka
łupek pisarski → łupek
łupek zieleńcowy → porfiroid
machać ręką na znak, że ... → centym
madrygał gotycki → polimetria
coś_1 ma imię czegoś_2 → gilotynka
makroruch Browna → mikroruch
malowidło naskalne → neofit

Majer → pieniężnie

Majeranowski → pieniężnie

Majerova → pieniężnie

Malczewski → conradolog; ulirycznianie
małpia bruzda → paluchowy
maniak pracy → kinoholik

Marcin → półdrwić

Marie → pieniężnie

Marja → szlaczek

Marjan → meteoryta
marskość wątroby → antyplazmina
masa skalna → porwak
mass media → kognitariat

Maszkowice → siernik
maszyna Atwooda → wyskalować
maszyna do pisania → kopiał
maszyna drukarska → przedrukarka
maszyna popędowa → wyrobny
maszyna rolnicza → ciągówka
maszyna wydychowa → odlotka
maszynka do golenia → szpiegówka
materjał ludzki → wywierzysko

MChAT → wodewilowość
medycyna sądowa → dwupłodowy
mennica koronna → ternar
metal szlachetny → wywab
metasemiotyka naukowa → metasemiologia
metoda Besredki → odczulenie
metoda rentgenologiczna → tomograf

Męka Pańska → awers
miara łukowa → pośrodkowy
miarkownik przepustowy → przebicie
miasto akademickie → deglomeracyjny

Mickiewicz → ulirycznianie

Miecz i Pług → kopowski
mieć coś na myśli → nadinżynier
mieć do kogoś urazę → nerwus
mieć na celu coś → ortoskop
mieć nadzieję robić coś → absmak
mieć wrzód na żołądku → wywłok
miedź odpadkowa → śrutować
miejsce nadania → roztelegrafować
miejsce przeznaczenia → roztelegrafować
miernota umysłowa → zesyłać
mieszacz hydrauliczny → mikrosito
mieszalnik mechaniczny → mikrosito
mieszalnik mijankowy → mikrosito

Mietek → półdrwić

Międzynarodówka Komunistyczna → antybolszewik

Mikołaj II → skaryszewski
mikroruch Browna → mikroruch

Ministerstwo Prawdy → prolet
minister wojny → zestawiać
miód pitny → pitny
miód przaśny → pitny
mleko wapienne → mikrosito

Młoda Polska → wytwórczy
młotek lasowy → próchnica
mniej lub więcej jak → nieleksykograf
mniejszość narodowa → nielojalny
mniszek pospolity → fenkuł
modyfikacja fonetyczna → sfosowski
modyfikacja morfologiczna → sfosowski
moim zdaniem, ... → bąbelek
moment magnetyczny → podpoziom
moralność tymczasowa → przed-sokratejski
morfem gramatyczny → grammem

Moskal → sienkiewiczyzm

Moskwa → przeciwturecki
motyw kompozycyjny → hydrotechnika
mowa okolicznościowa → honoracja
ktoś może być spokojny → osijecki
można by rzec → posoborowo
mównica rzymska → rostrum

Muszyński → szopkarz
muza powietrzna → kinoterapia
myśliwiec odrzutowy → dolnopłat

Myślenice → siernik
na każdym kroku → nieegzotyczny
na miłość Boską → motopiryna
na równych prawach → tercjowo
nabój elektryczny → neutrino

Naczelnik Państwa → kurierski
nadział chłopski → ufijski
nakaz trzech pieczęci → antymanichejski
coś należy do rzadkości → dekoratorka
zrobić coś na noc → motopiryna
napęd parowy → niezawijanie
napęd ręczny → rozwijarka
napięcie mięśniowe → paluchowy
narkoza wziewna → wziewny

Narodowa Partia Afrykanerów → baasskap
naród afrykanerski → krugerrand
nasienie męskie → ejakulat
jakiś na wygląd → lejb-medyk
nazwa plemienna → wyraz-rdzeń
nazwa zaprzeczona → nieenergia

Neapol → przeciwwzgórze
nędza moralna → zesyłać
ktoś nie po kolei ma → pornus
ni to coś_1, ni to coś_2 → fantomiczny
niciarka wózkowa → widełkowy

..., niechby sobie, ... → wyraczyć
coś_1 nie grzeszy czymś_2 → kokardka
coś nie przynosi komuś ujmy → komórkowiec
coś nie ulega kwestji → dokooptowanie
nie wiedzieć skąd → przedrżeć
nie zamiast czegoś_1, ale łącznie z czymś_2 → gipsownia
niedorozwój umysłowy → paluchowy

Niemcy → zarobić
nietykalność cielesna → kodeksowo
komuś nie zbywa na czymś → wspólniczka
coś_1 nosi nazwę czegoś_2 → piaszczysko
nostrzyk żółty → fenkuł
nowotwór łagodny → chrzęstniak

Nowy Dzień Robotnika → nieeksportowy
nóż zbożowy → farinotom
nucić coś pod nosem → czterogwiazdkowy
objąć dowództwo czegoś → skiepścieć

Oblicze Dnia → popularniak
obraz kliniczny → pandemia
obróbka hydrotermiczna → kilkuporcjowy
obrządek rzymskokatolicki → utaić
ktoś o jakiejś budowie → florecistka
obywatel ziemski → giełdowicz

Ocean Lodowaty → termofit

Ochotny riad → riad
odcinek czasowy → idealizująco
odczyn Bordet-Wassermanna → bakterioliza
odkrywacz cząstek elementarnych → odkrywacz
od małego → wypleć
odnieść sukces → colt
coś odpowiada czyimś wymaganiom → albumik
odrodzony PPS → nieeksportowy
od ucha do ucha → beatnik; wpółgłośny
oficer rezerwy → krawatowy
o ile wiem → posadzina
ojciec duchowy czyjś → wyraziciel
okres czasu → subskrypt
okres międzywojenny → hydroponik; kanat
olej dieslowy → morfolina
olej lniany → morfolina
olej napędowy → morfolina
olej rycynowy → morfolina
olej silikonowy → niemydlany

Ołsufiew → sztokholmski
opinia publiczna → grekofil; neoetatysta; rozbieg
opony mózgowe → pandemia; witaminowy
organ płciowy → pracecha
organ rozrodczy → skatologia

Orzeszkowa → arkon
osiągnąć jakiś cel → prząd

Ossuna → cuadrillero
ostatnia kwadra księżyca → wietek

Ostatnia Wieczerza → śliżyk
ośrodek narciarski → AZS
oświata ludowa → polifurkacja
oświetlenie elektryczne → patronit
pagórek muszlowy → kadirijja

Otton → winotłok
owoc jadalny → ulężenie
palec boczny → śródstopie
palec wielki → śródstopie
pałacyk myśliwski → skaryszewski

..., pamiętam jak dziś, ... → winogronko
pan domu → dekoratorka
pani domu → dekoratorka
panie ładny → arcybałagan
panna służąca → dekoratorka
państwowy nadzór budowlany → kadrowo
papier bezdrzewny → patronit
papier drzewny → patronit
papier ilustracyjny → patronit
papier kredowany → patronit
papier offsetowy → patronit
papier pigmentowy → patronit
papier piśmienny → patronit
para małżeńska → motelik
para odlotowa → patronit
parapet okienny → ościeże
para wodna → paropowietrzny; patronit
para wydychowa → odlotka
paradoks d’Alemberta → patronit
paradoks Dubuata → patronit
paradoks hydrostatyczny → patronit
paradygmat fleksyjny → pluralny

Paryż → ataszat
pas pędny → patronit
pas podsadzkowy → patronit
pas transmisyjny → krupon
pasmo nośne → patronit
pasywizm filozoficzny → metapoziom
pasza roślinna → skarmiać
patriotyzm państwowy → partokracja

Pelagia → cycaty

Pescopennataro → przeciwwzgórze
pewnik filozoficzny → monadycznie
pęcherz moczowy → hematuria
pęcherz pławny → ichtiokol
pętlica łokciowa → paluchowy

Piechal → meteoryta
pień nerwowy → nerwoból
pierścień smarujący → maziarz
pierwsza pomoc → babkarstwo
pies morski → prozator
pies myśliwski → oszczek
pieszczotka → córeńka

Pietrowicz → wlepić
pisarz prowentowy → dekoratorka
pismo jusowe → jusowy
pismo linearne A → azjanicki
pismo linearne B → azjanicki

Pius IX → dziejopisarz

Piwońska → kafelek
placek kartoflany → śliżyk
plejzer → bandażyk
plewka dolna → plewka
plewka górna → plewka
płaz bezogonowy → ropuszka
płeć odmienna → koicja
płyn do pisma utajonego → mikroznak
płyn nasienny → ejakulat
płyta pilśniowa → rębak
płyta wiórowa → rębak
po prawdzie rzekłszy → dusiołek
po rybałtowsku → niepodarek
pobożne życzenie → dekoratorka
pocisk rakietowy → laserowo
poczucie winy → kamikaze
pod tym względem → pedofil
pod względem czegoś → wyzłota
podać coś w wątpliwość → przedsiębierca
podawać sobie wiadomość, że ... → nabywczyni
podbiał pospolity → fenkuł
podjąć okupację czegoś → jedyneczka
podmiot myślący → idealizm
podstawa derywacyjna → krężołek
podsunąć komuś myśl, iż ... → niewejście
pokój bawialny → kątek

Polak → atencyjka
pole psychologiczne → antyfonia
pole uprawne → ścierń

Poleszuk → szłyk
ktoś_1 policzony między kogoś_2 → afrykanolog
politlenek fenylenu → fenylen

Polska → trikowo

Polska Agencja Prasowa → jedyneczka

Polska Ludowa → niepodarek

Polski Przegląd Radiologiczny → tomograf

Polskie Siły Zbrojne → współzwycięski
polszczyzna literacka → różnoterytorialny
pomieszczenie gospodarcze → poreperować
pomoc domowa → niekonsument

Pomocki → odrwić
pompa napowietrzająca → owsik
pompa rotodynamiczna → rotodynamiczny
popaść w rozpacz → wójtowy
popęd płciowy → ipsacja
popęd seksualny → krępująco; pracecha
poprawność polityczna → KRRiT
porządek dzienny → dumski
porządek naturalny → metahistoryczny
porządek prawny → kodeksowo
posłowa nadzwyczajna → posłowa
postęp techniczny → doinwestować
postęp technologiczny → doinwestować
powaga lekarska → asesorowa

Potocka → atencyjka
powierzać coś w czyjeś ręce → niewaleczny
powieść marynarska → prozator
powieść obyczajowa → cyganolog
powieść rodzinna → jednoźródłowy
powietrze robocze → wyrobny
powłoka elektronowa → ligandowy
powstanie kościuszkowskie → exul
powstanie listopadowe → sepecik
poznać się na czymś → wyżlak
pozostawać w sprzeczności z czymś → koniuczek
pozycja bibliograficzna → niekompletność

PPS → WKR
praca magisterska → prematuralny
pracownia reprograficzna → jednowziernikowy

Praga Czeska → nielojalny

Prawda polska → policki

Prawda ruska → policki
prawdę mówiąc, ... → płachetek
prawo addytywności → toluen
prawo międzynarodowe → azylować
prawo naturalne → pracecha
prawy łącznik → wolej
prąd elektryczny → niechemik; termopara
prąd wodny → piaszczysko
prądnica prądu zmiennego → alternator
prima facie → inżynieryjnie
prom łańcuchowy → farbiarka
promieniowanie gamma → mPOk
promyczek → córeńka

Protopopow → sztokhomski
próba śródskórna → granulocyt
przebieg kliniczny → porażenny
przedmiot fizyczny → terminizm
przedtatarski → prarosyjski
przemiana materii → lizawy
przemysł cukrowniczy → taryfowo
przemysł naftowy → taryfowo
przemysł papierniczy → rębak
przenieść się do wieczności → ricmus
przepisy meldunkowe → deglomeracyjny
przewód jednodrutowy → wpieracz
coś przez pół jakieś₁, przez pół jakieś₂ → wyznawczy
przędzarka skrzydełkowa → rozwijarka
przodująca partia → przebaczacz
przybierać jakąś postawę → nielegalnie
przychodzić do siebie → pałać

..., przy czym ... → euforyczność; roztelegrafować
przyjąć jakąś postać → toluen
przyroda ożywiona → antymatematyk
przyszła kolej na coś → szypszyna
przywilej królewski → rozwijarka
psuć komuś jakiś humor → raps
punkt newralgiczny → newralgiczność
pustynia libijska → widokres

Rabka → siernik
rad nierad → altanka

Rada Naukowa dla Zagadnień Ziem Odzyskanych → PUR
radca stanu → dehumor
rasa europejska → referentka
realizm kreaturalny → kreaturalny
redakcja merytoryczna → korektornia
redakcja techniczna → korektornia
reforma rolna → nieeksportowy; zeszłowieczny
reformy józefińskie → niewiążąco
resort bezpieczeństwa → przebaczacz
rewolucja październikowa → zeszłowieczny
rewolucja sycylijska → polityczno-militarny
ręczna dziewiarka osnowowa → rozwijarka
robić coś pod sekretem → wiwlas
rodzina paprotkowatych → porozcinać
rodzina skalnicowatych → śledziennica

Rosja europejska → posieleniec
roślina uprawna → klimatotwórczy

Roxolanki albo Ruskie Panny → fest

Rozanow → augsburgski
rozciągarka Arkwrighta → rozwijarka
rozkład jazdy pociągów → hełmik
rozmnażanie płciowe → oogamia
rozprawa sądowa → gimnazjon
roztwór Fehlinga → romboidalny
roztwór fizjologiczny → cytolityczny
rozwolnienie duchowe → posoborowo
równouprawnienie kobiet → deforma; wyzłota
ruch Browna → mikroruch
ruch kołowy → deferent
ruch obrotowy → wyważarka
ruch sprzężony → tomograf
rumianek pospolity → fenkuł
rurociąg wydychowy → odlotka
rym gramatyczny → zerokońcówkowy
rym półgramatyczny → zerokońcówkowy
rynek wewnętrzny → nowozdobyty

Rywjera → armator
rzecz charakterystyczna → hasłowo
rzeczownik atrybutywny → wyrwisko
rzecz myśląca → monadycznie
rzecz sama w sobie → fenomenalizm
rzecz zdumiewająca, że ... → prozator
rzepa ścierniskowa → facelia

Rzesza Niemiecka → niepysznie

Rzgów → zastolny
rzucić jakieś_1 spojrzenie z pod jakichś_2 brwi → prowincjusz
rzucić okiem → pracuś

Rzym → lóżka; pieniężnie
sadzić komuś krociami diabłów → wyraczyć
sala koncertowa → dokolutka
sala przyjęć → wywoskować
salwa karabinowa → płucnochory
samolot wyczynowy → dolnopłat

Samson → szmatruz

Sangro → przeciwwzgórze
sąd duchowny → niewzywanie
sąd podkomorski → akcik
sąd świecki → niewzywanie
scenariusz filmowy → szpiegówka
schody kręte → idealizująco

Scypion → szmatruz
semantem werbalny → grammem
sepia brunatna → sepia
sędzia prywatny → kognicyjny
siedziba ludzka → ścierń
siedzieć w kucki → szynel
silnica robocza → wyrobny
silnik jednofazowy → krótkozwarty
silnik odrzutowy → dolnopłat
silnik wodny → rowijarka
silnik wydychowy → odlotka
siła robocza → substytucyjnie
siła sprawcza → dwujedność
siła udźwigowa → udźwig
siostrzyca ziemi → siostrzyca
skala naturalna → kalkowy
skała warstwowa → kamienisko
skaza krwotoczna → kurczliwość
skąpić grosza → wpółgłośny
skład chemiczny czegoś → polityp
składnik pokarmowy → skarmiać
skowronek polny → bezlotka
skrót myślowy → brunatnobury
słodkie kartofle → ginseng

Słowianie lubimy sielanki → produkować
słownictwo przyrodnicze → nie-filolog
słupek kilometrowy → wyzgrzytać

Smrokowski → przeciwwzgórze
sobór trydencki → italianizacja

Sokole Oko → zaszeptać

Sołowjow → augsburgski

Sołżenicyn → bałtysta
sortownik bębnowy → sepia
sortownik sitowy → sepia

Sowiński → wirtuozyjny
sól kuchenna → cytolityczny
specyfik lekarski → gerokaina
coś spod ciemnej gwiazdy → dupowaty
spódnica damska → widzimiś
spółgłoska przednia → artykulacyjnofonetyczny
sprawa prywatna → woźnieński
sprawa publiczna → woźnieński
ktoś sprezentował broń → niedźwiedzi
stacja benzynowa → motelik
stacya mostowa → mostkowy
stan rzeczy → dywizjoner; nieetnolog

Stanisław → cukierkowato

Stara Wieś → siernik

Stary Targ → protoscholarcha

Stawinoga → szmatruz
ster kierunkowy → dolnopłat
stereoradiografia medyczna → obiektywowy
stipendium → udarzyć
stolica świata → niekontuszowy
stos kremacyjny → niehindus
stosunki dyplomatyczne → proegipski
stosunki miłosne → witriolej

Stowarzyszenie Kupców Polskich → honoracja
stół bilardowy → łuza
stół mikserski → FONIKA
stronnictwo polityczne → wkluczyć
strój domowy → kokardka
strój ludowy → jicziński
strój plażowy → pan-suit
strój spodni → pan-suit
stróż porządku → policyjność
studnia artezyjska → samowypływ
stworzenie z niczego → popularnościowy
substancja lotna → feromon
sucha zaprawa narciarska → ceperka
surowica końska → odczulenie
surowica odpornościowa → antyferment
surowica przeciwpneumokokowa → odczulenie
sygnał morski → plaża
syn marnotrawny → kątek
szczoteczka do zębów → szpiegówka
szerokość geograficzna → poliestryczny

Szkice o Conradzie → conradologia [utwór Marii Dąbrowskiej]

szkiełko i oko → szczególik
szkło lane → marblit
szkło mleczne → dekalumen
szkolnictwo wyższe → deglomeracyjny
szkoła nowego widzenia → neosensualizm
szkoła ogólnokształcąca → polifurkacja
szkoła przyfabryczna → polifurkacja
szkoła średnia → polifurkacja
sztab generalny → arcycwał
sztab główny → podszef

Sztokholm → ataszat
szwedzko-litewski → bałtysta
szyb osadowy → sepia
szypułka kwiatowa → plewka
śledź marynowany → śliżyk
środek odkażający → rzeżączka
środek owadobójczy → fluoroform
środek składniowy → niekoniec
świadczyć przeciwko komuś pod przysięgą → cuadrillero
świat żywy → antymatematyk
światło błyskowy → flesz
światło elektryczne → połyskliwie
święta inkwizycja → antynazizm
święte słowa czyjeś → farmazoński
tabliczka czekolady → mikrostragan
tabliczka łupkowa → łupek
tabu językowe → pośmiertny
taedium vitae → butersznit
tajemnica służbowa → wtajemniczać
tak jest → odkrzyknięcie
takt trójdzielny → duola
taniec śmierci → poschły
tarcza zegarowa → wyzgrzytać
tatarak zwyczajny → fenkuł

Telefoniczna Poradnia Językowa radioreklama
temat imiesłowowy → skażoność
teoria aktów mowy → polonistyczność
teoria pola → bezźródłowy
teorja Bakoniańska → dedukować
teorja Wegenera → litosfera

Tetmajer → szmerny

Timofiejew → meteoryta
tkanina bawełniana → poszwowy
tkanina ubraniowa → poszwowy
tkanka korkotwórcza → fellogen
tkanka zębowa → podszyjkowy
tłuszcz obojętny → trójstearyna
to pewna, ... → etymolog

Tomasz → wiwlas
torebka nasienna → dojrzenie

Towarzystwo Przyjaciół Polaków → nie-lord
towarzysz broni → kurierski
tracić na znaczeniu → rozbijanie

Traktat Wersalski → nielegalnie
tramwaik → cycasty
transport powietrzny → nieszynowy
transport wodny → nieszynowy

Trembecki → monarchini
trójkąt olimpijski → przedregatowy

Trybuna Ludu → afrykanolog; ZLEP
trząść się od śmiechu → wszystkoż
trzcina cukrowa → ginseng

Trzecia Rzesza → henleinowiec
trzymać kogoś krótko → flircik
tworzywo sztuczne → fenylen

Trzy siostry → wodewilowość

Turcja → przeciwturecki

Ubert → krótkooddechowy
ubranie ochronne → dekontaminować
uczęszczać do szkoły → prywatysta
udzielić pomocy komuś → udzielić
układ krążenia → kinetoza
układ słoneczny → kuleczka
ulotny druk → antymonitor

Uniwersytet Kowieński → docentka

Uniwersytet Pensylwański → monellina
uraz mechaniczny → wyrośl
uronić łezkę nad czymś → wiechowość

USA → okólnik-corral
ustrój kapitalistyczny → składownik
utrzymywać się z czegoś → giełdowicz
utwór senoński → sepia
votum zaufania dla kogoś → nadinżynier
w dosłownym tego słowa znaczeniu → fantomiczny
w imieniu własnym → przebaczacz
w mgnieniu oka → dobitka
w najogólniejszym sformułowaniu: ... → idealizm
w spr. → WSPS
w zamyśleniu → poprzeżerać

W.S.M. → CUP
wada wrodzona → syndaktylia
walić jak młot → ściężeć
waluta bimetaliczna → ternar
wał wodny → wywrotka
wał wydmowy → kilkunastokilometrowy

Wały Hetmańskie → cycasty
wapień ikrowcowy → oolit
wapień ziarnisty → oolit

Warszawa → kafelek; szopkarz
waśń dynastyczna → konijski

Węgierska Socjalistyczna Partia Pracy → WSPS
wiedza teoretyczna → odkrywacz
wielka dama → wszystkoż
wielka rewolucja francuska → niewąchanie

Wielkanoc → odrwić
wiertło dentystyczne → mikrotarczka
więzienie polityczne → skaryszewski

Wilhelm III Orański → wig

Wisła → crossowiec
witamina B_12 → hemopirol

Witkiewicz → cuha
coś w kształcie czegoś → kampanka
władza duchowna → podstawny
władza ludowa → titowski
własić się → włudzić się
coś w oczach czyichś → niekoniec
woda gruntowa → samowypływ
coś_1 w odróżnieniu od czegoś_2 → gęstofiltrowy

Wojewódzka Rada Narodowa → jedyneczka

Wojewódzka Spółdzielnia Pracy Usług Technicznych → WSPS

Wojewódzka Spółdzielnia Pracy Usług Wielobranżowych → WSPS
wojna światowa → kurierski

Wojskowy Sąd Rejonowy → WSPS

Wola Justowska → komorowicki
wołać kogoś w szranki → siwogłowy
wotum zaufania → centrolewy
wół tybetański → chajnak
wóz konny → niekonny
wózek górski → kruszyzna
zrobić coś w popłochu → flama
wskaźnik zmiany cen → deflator
komuś wstęp wzbroniony → niehindus
wśrubowywać się w coś jakoś → znurtować
wybuchać śmiechem → chichotek
wychowanie obywatelskie → politolog

Wyczółkowski → pierśnica
wydać obiad na czyjąś cześć → antymięsny
wygadywać głupstwa → pracuś
wygłosić referat → wiernokątny
wylać coś na papier → pośpieszny
wyliczać coś na palcach → kajakowicz
wyłącznik rozruchowy → krótkozwarty
wynieść kogoś_1 dekretem na kogoś_2 → dehumor
wypadki chodzą po ludziach → paniczysko
wypędzić na cztery wiatry → wlepić
wyposażenie techniczne → doinwestować
wyraz obcy → kalolit
wyrośl kostna → wyrośl

Wysoki Zamek → cycasty
wystrychnąć się na błazna → dwukrajowiec

Wyszyński → półbieda
coś wywodzi się stąd, że ... → gęstofiltrowy
za jednym zamachem → wytwórczy
ktoś zalany potem → niedźwiedzi
zabór mienia → kodeksowo
zabór pruski → wszechwęgierskość
zabór rosyjski → agentka; wszechwęgierskość
zabytek literacki → językoznawczyni
zaciskać zęby → wyżlak
zaimek względny → składniowo

Zaleski → atencyjka
załatwiać jakieś interesy → gimnazjon
zapalenie mózgu → porażenny
zapalenie płuc odoskrzelowe → kurczliwość
zapuszczać się w istotę rzeczy → geometryczność
zasada treściowa → nieeufemistyczny
zasób archiwalny → jednowziernikowy
zawrzeć alians z kimś → mosan

Zawadzki → rockefellerowski
zbiornik wodny → hygrofil
zdanie jednostkowe identyfikujące → niereferencyjny
zdanie niedystynkcyjne → kontynuatywny
zdanie przydawkowe → składniowo
zdanie względne niedystynkcyjne → kontynuatywny
zdjęcie mikrofilmowe → jednowziernikowy
zdjęcie rentgenowskie → tomograf
zdjęcie stereoradiograficzne kątowe → obiektywowy
zdjęcie warstwowe → tomograf
z dnia na dzień → pałać
zegar z kukułką → kurancik
zespół archiwalny → jednowziernikowy
zgiąć się we dwoje → ricmus
zgłosić interpelację → nielegalnie
zgołębić się → zgruchać się
ziemiaństwo herbowe → zeszłowieczny

Ziemie Wyzyskane → łebkarz
zima za pasem → ceperka
zjawisko historyczne → kretyńsko
zjednoczona opozycja → sflaczenie
z krwi i kości → crossowiec; cukierkowato

Złośliwe uwagi → sflaczenie
złoty reński → krajcarowy
złożenie nominalne → poprzedzać
złożyć gdzieś interpelację pod czyimś adresem → nielegalnie
zły stan zdrowia → protoscholarcha
zmarszczka nakątna → paluchowy
zmienna predykatywna → grammem
zmysł węchu → feromon
znaczek pocztowy → filatelia
znać kogoś z widzenia → wszechrozkosz
znajdować wyraz w czymś → dehumanizacyjny
znak nagłówkowy → niesinolog
znak paragrafowy → koniuczek
znak pisarski → znojnie
znak równania między czymś_1 i czymś_2 → partokracja
zorza polarna → radiosondaż
z prawa i z lewa → antybolszewik
z jakiegoś punktu widzenia → wyznawczy
zrobić miejsce → raban
zrobić uwagę, że ... → geszefciarski
zrobić wywiad z kimś → wywiadzik
któryś z rzędu po czymś → honoracja

..., z tym że ... → roztelegrafować
związek kompleksowy → chelat
związek organiczny → aryl; heksan; chelat; krenowy

Związek Polaków w Niemczech → nielegalnie

Związek Postępowo-Demokratyczny → pedecja

Związek Republik Sowieckich → duchowszczyński
zwierzę domowe → skarmiać
zwierzę hodowlane → cieliczka
zwracać jakoś uwagę → porównawczo
zwrot semantyczny → niekonny
zwrócić czyjąś uwagę, iż ... → nielegalnie
zwyczaj językowy → dokroić

Zygmunt I Stary → ternar
zyskać jakąś popularność → nowy
źrenica oka u kogoś → paniątko
źródło historyczne → policki

Żabcio → skok
żarówka błyskowa → flesz
że tak powiem → kinoterapia
żelazo prętowe → płoza
żelazo sztabowe → płoza
żółw leśny → motel
żukowski → daleczny
żur owsiany → śliżyk
życie gospodarcze → jednowziernikowy
życie na progu → antyforma
życie niemoralne → koczotka
życie pierwotne → wpółziemny
życie seksualne → antymanichejski
życie społeczne → metapoziom

Czy NFJP dezinformuje?

To zaskakujące pytanie. Z reguły autorzy słowników nie podnoszą takiego problemu, mówiąc o własnym dziele. Współcześnie, kiedy się słyszy czy widzi w druku rzeczownik dezinformacja, to nasuwają się dwie możliwości interpretacyjne: albo nadawcy idzie w danej sytuacji o fałszywą, nieprawdziwą, mylącą informację, albo o czynność polegającą na mylnym informowaniu kogoś. Proces mylnego informowania implikuje złą wolę wykonawcy czynności. Udział złej woli wydaje się być zjawiskiem niepowszechnym, ale nie niemożliwym w świecie współczesnych słowników; czynnik złej woli na pewno istnieje i zasługuje na uwagę oraz analizę, zwłaszcza w perspektywie historycznej. Najczęściej, jak się wydaje, autorzy słowników dezinformują niechcący, mimowolnie, rozmijając się z prawdą z różnych powodów: własnej niewiedzy, trudności w dotarciu do wiedzy bądź lenistwa. O istnieniu zjawiska tej mniej nagannej dezinformacji świadczą, specyficznie, pozytywnie, dołączane do niektórych, zwłaszcza większych, słowników erraty. Studiowanie errat jest pożyteczne, co więcej: jest konieczne, pouczające, jeśli leksykografię ma cechować akrybia i jeśli chce się mówić o „maestrii leksykografa”[10].

O znaczeniu errat, szczegółowym i ogólniejszym, na przykładzie słownika Doroszewskiego jest mowa w pracy: Wawrzyńczyk 2016. Odnotowuje ona między innymi fakt niewyjątkowości informacji sprzecznych w odniesieniu do cytatów użytych więcej niż jeden raz: kiedy to dany cytat, powtórzony w innym artykule hasłowym, ma nieidentyczne brzmienie i nieidentyczny adres bibliograficzny (zwykle idzie o numer strony w tekście źródłowym).

Dezinformacji zamierzonych NFJP nie zawiera. Informacje sprzeczne, rozumiane jako dezinformacje mimowolne, w materiałach NFJP są obecne. Kontrolujemy jednak te materiały pod kątem erratologicznym nieustannie, systematycznie, sygnalizując defektywność haseł tam, gdzie ma ona miejsce. Obfitość danych NFJP sprawia, że usunięcie z niego wszystkich informacji sprzecznych mimowolnych zajmie nam jeszcze nieco czasu.

[1] Z obszaru źródłoznawstwa tekstologicznego, krytyki wydań tekstów i ich doboru do ekscerpcji.

[2] Przymiotnik znany z prac biologicznych i psychologicznych, przenosimy go na teren leksykografii ze względu na jego wyrazistość znaczeniową i onomazjologiczną poręczność; por. Małek, Wawrzyńczyk 2010a.

[3] Kwestia owych komponentów jest poniekąd uniwersalna, dotyczy każdego większego zbioru danych leksykograficznych; por. m.in. Wawrzyńczyk 1995. Im większy słownik, tym większe prawdopodobieństwo występowania w nim informacji niejawnej w ilościach tak dużych, że pojawia się zjawisko kompensacji leksykograficznej, które bezwzględnie powinno zostać wyzyskane w celu wzbogacenia danych (por. Wawrzyńczyk 2016a; Wawrzyńczyk 2016b).

[4] Jak np. przymiotnik rzeczownikowy, wyraz udokumentowany fotocytatowo w NFJP pod nierekursywny. Dane zawarte w NFJP, ale niedostępne w nim bezpośrednio „z winy Kokowskiego” to również bardzo cenny materiał dokumentacyjny, ze względu na formę (fotoświadectwa) niezbędny w procesie opracowywania historii leksyki dwudziestowiecza. Do kompletnego obrazu tej historii droga jeszcze daleka.

[5] Naśladujemy w tym względzie słownik Doroszewskiego, w którym kilkakrotne wykorzystanie tego samego cytatu (niekiedy z modyfikacjami, kupiurami) jest zjawiskiem nierzadkim.

[6] Tę liczbę można zestawić z dwiema następującymi wielkościami: (1) znane, cenne opracowanie Stanisława Bąby i Jarosława Liberka (Słownik frazeologiczny współczesnej polszczyzny, wyd. 1, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002) liczy ok. 4000 artykułów hasłowych i 15 000 cytatów (transkrybowanych, czyli wypisanych ręcznie, co powoduje, że ich zgodność z oryginałem nie jest, nie może być stuprocentowa!); (2) przygotowywane do druku wznowienie, po gruntownych zmianach, cennego Wielkiego słownika frazeologicznego języka polskiego Piotra Müldnera-Nieckowskiego (Warszawa: Świat Książki, 2003) ma zawierać ok. 38 000 artykułów-gniazd i 210 000 jednostek, z cytatami, również wypisanymi ręcznie z tekstów źródłowych; tę informację kwantytatywną otrzymaliśmy od samego Autora dnia 3 VII 2020 r. Przywołane liczby nie są oczywiście porównywalne wprost, niemniej pokazują wyraźnie, jak wiele nowego dzieje się w „wielkoskalowej” leksykografii języka polskiego.

[7] Przymiotniki ogromny, wielki nie są tu nadużyciem. Jeśli ktoś kliknie w sieciowym NFJP np. na hasło hotel czy hotelowy, to znajdzie tam tylko po jednym fotocytacie, tymczasem w zasobach niejawnych NFJP takich fotopoświadczeń na owe wyrazy mamy dziesiątki. W wypadku wielu innych haseł odnotowanych w sieciowym NFJP fotopoświadczeń zmagazynowanych, niedostępnych użytkownikom, są setki, a niekiedy wręcz nie setki, lecz setki tysięcy, a nawet miliony (tak!) fotocytatów. To dowód naszej mocy badawczej. Epoka „bigdatowa” w leksykografii języka polskiego została otwarta (por. Witas 2020). Zapewne potrzebny jest jeszcze jakiś czas, by wiedza o tym otwarciu się upowszechniła. Tak zwane zapóźnienie informacyjne w polskiej lingwistyce jest faktem. Już od 2014 r. zaczęły się regularnie ukazywać publikacje na temat NFJP. Trzy lata później wydano drukiem w Krakowie, nakładem Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego, specjalne informatorium o elektronicznych zasobach językowych dla polonistów (Pałka, Kwaśnicka-Janowicz 2017), w którym brak najmniejszej nawet wzmianki o NFJP. Raczej nie sposób rozstrzygnąć, czy w opisanym zdarzeniu chodziło o ignorancję bibliograficzną autorek (i recenzentów wydawniczych oczywiście), czy też o działanie zamierzone: dezinformację, manipulację przez przemilczenie. Czy warto zresztą rozstrzygać? Można w danym kontekście wspomnieć także o zjawisku językoznawczej amnezji, które podniósł Jerzy Bańczerowski (Bańczerowski 2020: 33).

[8] W tym przeciwstawieniu nie są oczywiście brane pod uwagę wyrażenia z się, któremu towarzyszy obligatoryjnie spacja w prepozycji (por. bać się).

[9] Albo, by tak rzec, zgrabniejszy. Preferencja wyrazistości stosowana była przez twórców słownika Doroszewskiego.

[10] O tym unikatowym wyrażeniu por. informację w internecie.

Bibliografia

Podstawowa literatura przedmiotu[11]

Bajerowa, Irena 2003. Zarys historii języka polskiego 1939–2000. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Bańczerowski, Jerzy 2020. Glottotronika: nieuchronna faza lingwistyki (lingwistyczna science fiction?). W: K. Wojan (red.), Wokół pewnego cytatu. Zbiór artykułów. Warszawa: BEL Studio, s. 25–39.

Bańkowski, Andrzej 2000. Etymologiczny słownik języka polskiego. T. 1: A–K. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Bańkowski, Andrzej 2000a. Etymologiczny słownik języka polskiego. T. 2: L–P. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Bańkowski, Andrzej 2014. Etymologiczny słownik mowy polskiej. T. 3, cz. 1. Częstochowa: Linguard.

Bogusławski, Andrzej 1988. Język w słowniku. Desiderata semantyczne do wielkiego słownika polszczyzny. Wrocław etc.: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Bogusławski, Andrzej 2008. Semantyka, pragmatyka. Leksykografa głos demarkacyjny. Warszawa: Takt.

Bogusławski, Andrzej 2020. Lingwistyczna teoria mowy. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego [w druku].

Bogusławski, Andrzej, Danielewiczowa, Magdalena 2005. Verba polona abscondita. Sonda słownikowa III. Warszawa: Elma Books.

Bogusławski, Andrzej, Garnysz-Kozłowska, Teresa 1979. Addendum to Polish phraseology. An introductory issue. Addenda do frazeologii polskiej. Zeszyt wstępny. Edmonton: Linguistic Research.

Bogusławski, Andrzej, Wawrzyńczyk, Jan 1993. Polszczyzna, jaką znamy. Nowa sonda słownikowa. Warszawa: Katedra Lingwistyki Formalnej UW.

Buttler, Danuta 1974. Polski dowcip językowy. Wyd. 2. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Buttler, Danuta 1978. Powojenne innowacje w polskim zasobie słownym. Przegląd Humanistyczny, 22(5), s. 55–67.

Buttler, Danuta 1980. Powojenne ekspresywizmy polskie. Prace Filologiczne, 29, s. 85–90.

Dąbrowska, Klara 1957. Neologizmy słowotwórcze w publicystyce polskiej okresu Odnowy. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu, 4, Językoznawstwo, 1, s. 39–99.

Doroszewski, Witold (red.) 1958–1969. Słownik języka polskiego. T. 1–11. Warszawa: Wiedza Powszechna, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Górny, Mirosław, Wierzchoń, Piotr 2010. Polish Digital Libraries as a Philologist’s Tool: Based on 666 Adjectives from the Digital Library of Wielkopolska. Poznań: Sorus.

Iwanowski, Marek 2009. Fotoaddenda do leksykografii polskiej. Warszawa: BEL Studio.

Iwanowski, Marek 2010. Nowe słownictwo polskie? Fotomateriały z prasy lat 2001–2010. Warszawa–Łódź: Semiosis Lexicographica, Instytut Rusycystyki UŁ.

Iwanowski, Marek 2010a. Einführung in die Validation des „Polnisch-deutschen Wörterbuchs der Neologismen”, Harrassowitz Verlag 2007. Łask –Warszawa: Leksem.

Iwanowski, Marek (oprac.) 2010. Depozytorium leksykalne języka polskiego. Nowe fotomateriały z lat 1901–2010. T. 6. Warszawa: BEL Studio.

Jadacka, Hanna 2001. System słowotwórczy polszczyzny (1945–2000). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Jankowski, Michał, Wawrzyńczyk, Jan, Wierzchoń, Piotr 2019. 330 330 polskich słów. Indeks a tergo. Warszawa: BEL Studio.

Kokowski, Władysław 1903. Słownik ortograficzny języka polskiego. Warszawa–Łódź: nakł. L. Fiszera.

Małek, Eliza 2008. Ku fotoleksykografii. Łódź: Instytut Rusycystyki UŁ.

Małek, Eliza (oprac.) 2011. Depozytorium leksykalne języka polskiego. Nowe fotomateriały z lat 1901–2010. T. 9. Warszawa: BEL Studio.

Małek, Eliza, Wawrzyńczyk, Jan 2010. Fotoglosy do rejestrów współczesnego słownictwa polskiego. Łódź: Instytut Rusycystyki UŁ.

Małek, Eliza, Wawrzyńczyk, Jan 2010a. Wokół kwestii komponentów latentnych informacji leksykograficznej w Wielkiej encyklopedii PWN. Warszawa–Łódź: Semiosis Lexicographica, Instytut Rusycystyki UŁ.

Mańczak, Witold, Wawrzyńczyk, Jan (red.) 2009. Prawda–prawdy–mity–fałsze w językoznawstwie. Warszawa: Takt.

Miodek, Jan 1976. Syntetyczne konstrukcje leksykalne w języku polskim. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Müldner-Nieckowski, Piotr 2007. Frazeologia poszerzona. Studium leksykograficzne. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Volumen.

Nowakowska, Beata 2005. Nowe połączenia wyrazowe we współczesnej polszczyźnie. Kraków: Lexis.

Pałka, Patrycja, Kwaśnicka-Janowicz, Agata 2017. Przewodnik po elektronicznych zasobach językowych dla polonistów (słowniki, kartoteki, korpusy, kompendia). Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego.

Skorupka, Stanisław 1977. Słownik frazeologiczny języka polskiego. T. 1–2. Wyd. 3. Warszawa: Wiedza Powszechna.

Smółkowa, Teresa 1976. Nowe słownictwo polskie. Badania rzeczowników. Wrocław etc.: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Smółkowa, Teresa (red.) 2013. SŁOWA, słowa... Czy je znasz?. Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN.

Smółkowa, Teresa, Tekiel, Danuta 1977. Nowe słownictwo polskie. Przymiotniki i przysłówki. Wrocław etc.: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Tekiel, Danuta (red.) 1988. Nowe słownictwo polskie. Materiały z prasy lat 1972–1981. Cz. I: A–O. Wrocław etc.: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Tekiel, Danuta (red.) 1989. Nowe słownictwo polskie. Materiały z prasy lat 1972–1981. Cz. II: P–Z, Wrocław etc.: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Waszakowa, Krystyna 2010. Czy jeszcze można, wypada, warto zajmować się neologizmami? (w związku z fotodokumentacyjną metodą badawczą Piotra Wierzchonia). W: I. Burkacka, R. Pawelec, D. Zdunkiewicz-Jedynak (red.), Słowa − kładki, na których spotykają się ludzie różnych światów. Warszawa: Wydział Polonistyki UW, s. 193–207.

Wawrzyńczyk, Andrzej (oprac.) 2010. Depozytorium leksykalne języka polskiego. Nowe fotomateriały z lat 1901–2010. T. 4. Warszawa: BEL Studio.

Wawrzyńczyk, Jan 1987. W sprawie materiałów do tezaurusa polszczyzny dwudziestowiecznej. Łódź: Uniwersytet Łódzki.

Wawrzyńczyk, Jan 1989. Nad Słownikiem języka polskiego 1958–1969. Toruń: Instytut Filologii Słowiańskiej UMK.

Wawrzyńczyk, Jan 1993. Uwagi o rejestracji neologizmów polszczyzny dwudziestowiecznej. W: W. Lubaś, F. Sowa (red.), Wokół słownika współczesnego języka polskiego. III: Zakres selekcji i informacji. Kraków: Instytu Języka Polskiego PAN, s. 33–40.

Wawrzyńczyk, Jan 1994. Tak zwane nowe słownictwo polskie w świetle dokumentacji „Polskiego Informatorium Wyrazowego”. Katowice: Śląsk.

Wawrzyńczyk, Jan 1995. O wyrażeniach niehasłowych w Słowniku języka polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego. Z wyborem przykładów. Częstochowa: Wyższa Szkoła Pedagogiczna.

Wawrzyńczyk, Jan 1999. Nowe słownictwo polskie. Fikcje i fakty. Warszawa: Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych UW.

Wawrzyńczyk, Jan 2000–2012. Słownik bibliograficzny języka polskiego. Wersja przedelektroniczna. T. 1–10. Warszawa: BEL Studio.

Wawrzyńczyk, Jan 2009. Autosuplement do Słownika warszawskiego. Poznań: Sorus.

Wawrzyńczyk, Jan 2009a. W poszukiwaniu nowego słownictwa polskiego. Materiały z prasy lat 1932–1933. Łódź: Instytut Rusycystyki UŁ.

Wawrzyńczyk, Jan 2010. Inny „Doroszewski”. Łask: Leksem.

Wawrzyńczyk, Jan 2011. Słownictwo nowopolskie. Redatacje. Warszawa: BEL Studio.

Wawrzyńczyk, Jan 2013–2015. Depozytorium leksykalne języka polskiego. T. 41–44: Fotoprzegląd frazematyczny. T. 1–4. Warszawa: BEL Studio.

Wawrzyńczyk, Jan 2013–2016. 250 tysięcy ciekawych słów. Leksykon przypomnień. T. 1–8. Warszawa: BEL Studio.

Wawrzyńczyk, Jan 2014–2015. Fotocytatografia polska. Koniec XVIII − początek XXI w. T. 1–4. Warszawa: BEL Studio.

Wawrzyńczyk, Jan 2015. 300 tysięcy czy milion(y)?. O stanie zasobów słownictwa polskiego w dniu 31 grudnia 2000 roku. Warszawa: Mila Hoshi.

Wawrzyńczyk, Jan 2016. Opowiastki o „Słowniku Doroszewskiego” (z zasobów strony www.nfjp.pl wysnute). Warszawa: Wydawnictwo Literackie Białe Pióro.

Wawrzyńczyk, Jan 2016a. Z leksykografii polskiej i obcej. Szkice, uwagi, polemiki. Warszawa: BEL Studio.

Wawrzyńczyk, Jan 2019. Nowa sonda hasłownikograficzna Piotra Wierzchonia. Studia Rossica Gedanensia, 6, s. 272–276.

Wawrzyńczyk, Jan 2019a. Notatka w kwestii samodezinformacji i zjawisk pokrewnych − na przykładach ze środowiska „Poradnika Językowego”. Poradnik Językowy, 1, s. 117–119.

Wawrzyńczyk, Jan (red.) 2009. Czterdzieści lat minęło... nad „Słownikiem Doroszewskiego”. Warszawa: Takt.

Wawrzyńczyk, Jan, Wierzchoń, Piotr 2016. 300 tysięcy polskich słów. Indeks a fronte. Poznań: Sorus.

Wawrzyńczyk, Jan, Wierzchoń, Piotr (red.) 2017. Wokół 300 tysięcy polskich słów. Wstęp do hasłownikologii. Warszawa: BEL Studio.

Węglarz, Jan 1981. Sterowanie w systemach typu kompleks operacji. Warszawa–Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Wierzchoń, Piotr 2008. ANTI. Poznań: Instytut Językoznawstwa UAM.

Wierzchoń, Piotr 2008a. Fotodokumentacja, chronologizacja, emendacja. Teoria i praktyka weryfikacji materiału leksykalnego w badaniach lingwistycznych. Poznań: Instytut Językoznawstwa UAM.

Wierzchoń, Piotr 2008b. Jaskółki przejawów internacjonalizacji w słowotwórstwie współczesnej polszczyzny w materiałach z lat 1894–1984. Tylko sto przykładów. Łask: Leksem.

Wierzchoń, Piotr 2008c. KOTUŚ. „Verba polona abscondita...” (w fotodokumentacji). Szkic lingwochronologizacyjny. Centuria pierwsza. Poznań: Instytut Językoznawstwa UAM.

Wierzchoń, Piotr 2009. 444 przysłówki z tekstów okresu 1900−1939 nieobecne w Słowniku języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego. Fotosuplement (etiuda letnia). W: J. Wawrzyńczyk (red.), Czterdzieści lat minęło... nad „Słownikiem Doroszewskiego”. Warszawa: Takt, s. 69–254.

Wierzchoń, Piotr 2009a. Dlaczego fotodokumentacja? Dlaczego chronologizacja? Dlaczego emendacja? Instalacja gazowa, parking podziemny i „odległość niezerowa”. Poznań: Instytut Językoznawstwa UAM.

Wierzchoń, Piotr 2010. Depozytorium leksykalne języka polskiego. Nowe fotomateriały z lat 1901–2010. T. 1. Warszawa: BEL Studio.

Wierzchoń, Piotr 2010a. Torując drogę teorii lingwochronologizacji. Investigationes Linguisticae, 20, s. 105–185.

Wierzchoń, Piotr 2011. Depozytorium leksykalne języka polskiego. Nowe fotomateriały z lat 1901–2010. T. 2. Warszawa: BEL Studio.

Wierzchoń, Piotr 2012. Depozytorium leksykalne języka polskiego. Nowe fotomateriały z lat 1901–2010. T. 3. Warszawa: BEL Studio.

Wierzchoń, Piotr 2014. Depozytorium leksykalne języka polskiego. T. 11–40: Fotosuplement do Słownika warszawskiego. Warszawa: BEL Studio.

Witas, Piotr 2012. Na przykład prorosyjski... Kartka z dziejów polskiej leksykografii teoretycznej i praktycznej. Warszawa: BEL Studio.

Wróblewski, Henryk (oprac.) 2011. Depozytorium leksykalne języka polskiego. Nowe fotomateriały z lat 1901–2010. T. 7. Warszawa: BEL Studio.

Zagrodnikowa, Alicja 1982. Nowe wyrazy i wyrażenia w prasie. Kraków: Ośrodek Badań Prasoznawczych.

Zombirt, Andrzej (oprac.) 2010. Depozytorium leksykalne języka polskiego. Nowe fotomateriały z lat 1901–2010. T. 5. Warszawa: BEL Studio.

Prace na temat NFJP

Borchmann, Łukasz 2018. Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego: od materiału drukowanego do elektronicznego słownika demonstracyjnego z poświadczeniem fotocytatowym. Poznań: Instytut Językoznawstwa UAM. Praca nieopublikowana.

Borchmann, Łukasz, Dzienisiewicz, Daniel, Wierzchoń, Piotr 2017. From printed materials to electronic demonstrative dictionary – the Story of the National Photocorpus of Polish and its Korean and Vietnamese descendants. W: I. Kosem, C. Tiberius, M. Jakubíček, J. Kallas, S. Krek, V. Baisa, (ed.), Electronic Lexicography in the 21st century: Proceedings of eLex 2017 Conference, 19–21 September 2017. Leiden: Lexical Computing CZ s.r.o., pp. 680–702.

Kozłowska, Anna 2020. O możliwościach wykorzystania Narodowego Fotokorpusu Języka Polskiego w badaniach neologizmów pisarzy (na przykładzie języka Cypriana Norwida). W: K. Wojan (red.), Wokół pewnego cytatu. Zbiór artykułów. Warszawa: BEL Studio, s. 167–172.

Wawrzyńczyk, Jan 2014. Język, literatura i kultura rosyjska na stronie www.nfjp.pl. Warszawa: Mila Hoshi.

Wawrzyńczyk, Jan 2014. Русский язык на сайте www.nfjp.pl. Studia Rossica Gedanensia, 1, s. 159–163.

Wawrzyńczyk, Jan 2014e. Słownik frazeologiczny polszczyzny XIX wieku. Fotodokumentacja z zasobów www.nfjp.pl (1–250). Warszawa: Mila Hoshi.

Wawrzyńczyk, Jan 2015. Fotocytatografia polska − nowsze derywaty odfrazematyczne (w zasobach www.nfjp.pl). Warszawa: Mila Hoshi.

Wawrzyńczyk, Jan 2015a. Język, literatura i kultura węgierska na stronie www.nfjp.pl. Warszawa: Mila Hoshi.

Wawrzyńczyk, Jan 2015b. O czasownikowości polszczyzny (w świetle tekstów Zygmunta Krasińskiego ze strony www.nfjp.pl). Warszawa: Mila Hoshi.

Wawrzyńczyk, Jan 2015c. Przegląd tereferyzmów datacyjnych (w świetle danych strony www.nfjp.pl). Warszawa: Mila Hoshi.

Wawrzyńczyk, Jan 2015d. Triada: antypolonizm − ‘antypolonizm’ − antypolonizm (przypisek do strony www.nfjp.pl). Łódź: Philologica.

Wawrzyńczyk, Jan 2015e. Słownik frazeologiczny polszczyzny XIX wieku. Fotodokumentacja z zasobów www.nfjp.pl (251–500). Warszawa: Mila Hoshi.

Wawrzyńczyk, Jan 2015f. Słownik frazeologiczny polszczyzny XIX wieku. Fotodokumentacja z zasobów www.nfjp.pl (501–750). Warszawa : Mila Hoshi.

Wawrzyńczyk, Jan 2016. Magyar nyelv, irodalom és kultúra a www.nfjp.pl honlapon. Warszawa: Mila Hoshi.

Wawrzyńczyk, Jan 2016a. Nasze drobne kompensacje leksykograficzne, czyli jak wzbogacamy zasoby strony www.nfjp.pl. Warszawa: Mila Hoshi.

Wawrzyńczyk, Jan 2016b. 1000 słów zadośćuczynienia (Wypiski ze strony www.nfjp.pl). Warszawa: Wawrzyn.

Wawrzyńczyk, Jan 2017. Nowe informacje o zbiorach «Narodowego Fotokorpusu Języka Polskiego». Warszawa: BEL Studio.

Wawrzyńczyk, Jan 2020. Polskolondyńskie druki ulotne i okolicznościowe w zasobach «Narodowego Fotokorpusu Języka Polskiego». Warszawa: BEL Studio.

Wawrzyńczyk, Jan 2020a. Przegląd grafojednostek ze spacją wewnętrzną w zasobach «Narodowego Fotokorpusu Języka Polskiego». Warszawa: nakł. własnym.

Wawrzyńczyk, Jan (oprac.) 2017. Gabrysi i innym licealistkom o «Narodowym Fotokorpusie Języka Polskiego». Warszawa: Wawrzyn.

Wawrzyńczyk, Jan, Wierzchoń, Piotr 2016. О проекте «Национального фотокорпуса польского языка» (www.nfjp.pl). Warszawa: Peter Nayboen.

Wawrzyńczyk, Jan, Wierzchoń, Piotr 2017. How to revolutionize the technology of dictionary-making. Вестник Московского ун-та, 22(2), pp. 94–104.

Wawrzyńczyk, Jan, Wierzchoń, Piotr 2017. Konstrukcje syntetyczne w zasobach «Narodowego Fotokorpusu Języka Polskiego». Warszawa: Peter Nayboen.

Wawrzyńczyk, Jan, Wierzchoń, Piotr 2017a. Podstawowe informacje o «Narodowym Fotokorpusie Języka Polskiego». Warszawa: BEL Studio.

Inne publikacje (nawiązujące do NFJP)

Dzienisiewicz, Daniel, Wierzchoń, Piotr 2016. On the japaneseness of Polish: A linguochronological approach. Opuscula Iaponica & Slavica, 3, pp. 53–76.

Dzienisiewicz, Daniel, Borchmann, Łukasz, Wierzchoń, Piotr, Graliński, Filip 2018. Re-research.pl: Where humanities meet computer science. Computational Methods in Science and Technology, 23(1), pp. 7–19.

Gorzkowicz, Justyna 2020. PUNO − niezależne szkolnictwo polskie poza granicami Kraju. Londyński wpis do sztambucha. W: K. Wojan (red.), Wokół pewnego cytatu. Zbiór artykułów. Warszawa: BEL Studio, s. 117–120.

Кульпина, Валентина Г., Татаринов, Виктор А. 2020. Профессор Ян Вавжинчик − основатель оригинальных жанров лексикографии и библиографии и законодатель лексикографических мод. W: K. Wojan (red.), Wokół pewnego cytatu. Zbiór artykułów. Warszawa: BEL Studio, s. 195–207.

Waszakowa, Krystyna 2020. Osiągnięcia polskiej leksykografii chronologizacyjnej (refleksje z perspektywy słowotwórczej). W: K. Wojan (red.), Wokół pewnego cytatu. Zbiór artykułów. Warszawa: BEL Studio, s. 427–447.

Wawrzyńczyk, Jan 2014. Dziewiętnastowieczne słownictwo polskie w perspektywie fotoleksykograficznej. Łódź: Elja Malek.

Wawrzyńczyk, Jan 2016. Z e-brudnopisów Słownika bibliograficznego języka polskiego (Ku półmilionowemu szybkiemu rejestrowi haseł). Warszawa: Mila Hoshi.

Wawrzyńczyk, Jan 2018. Hipersłownik−гиперсловарьhyperdictionary. Warszawa: Mila Hoshi.

Wawrzyńczyk, Jan 2018a. Moje delectabilia fotoleksykograficzne. Warszawa: Mila Hoshi.

Wawrzyńczyk, Jan 2019. Słownik polszczyzny XIX wieku. Rejestr jednostek, konteksty, lokalizacje (Projekt publikacji). Warszawa: BEL Studio.

Wawrzyńczyk, Jan (wyb.) 2017. Z miriad polskich słów (1–250). Varia, 1901–2016. Wrocław: Ata-Druk.

Wawrzyńczyk, Jan (wyb.) 2017a. Z miriad polskich słów (251–500). Varia, 1901–2017. Warszawa: Wawrzyn.

Wawrzyńczyk, Jan (wyb. i oprac.) 2018. Fotoleksykografia ciekawa i użyteczna. Warszawa: BEL Studio.

Witas, Piotr P. 2020. Polska leksykografia − „szok przyszłości” − Big Data. Rzecz zasadniczo o redatant(k)ach. W: K. Wojan (red.), Wokół pewnego cytatu. Zbiór artykułów. Warszawa: BEL Studio, s. 449–467.

Шкапенко, Татьяна М., Вавжинчик, Ян, Вежхонь, Петр 2019. Фотодокументация и гипертекстуализация как новые направления польской лексикографии. W: Слово и словарь = Vocabulum et voacularium: сборник научных статей. Минск: Беларуская наука, с. 124–130.

Вавжинчик, Ян 2019, Новое в польской лексикографии. Вестник Московского ун-та, 9, Филология, 6, c. 152–163.

W Internecie
http://wsjp.pl

[11] Wykaz rejestruje równocześnie wszystkie znane nam publikacje poświęcone w większym czy mniejszym stopniu fotoleksykografii języka polskiego. Dorobek fotoleksykograficzny, zarówno w formie druków, jak i tekstów elektronicznych (dostępnych m.in. na platformie ResearchGate) powiększa się stale, regularnie, od 2008 r. Lata najbliższe, do 2022 włącznie, przyniosą na pewno jego potrojenie.

Fotomateriały. Świadectwo danych z roku 1898[12]

Oto skromny wybór ilustracyjny ciekawszych haseł jedno- i wielosegmentowych. Część ich odnotowują słowniki ogólne tylko z dokumentów XX wieku, część słowników odnotowuje hasła XIX-wieczne, ale − z jakichś względów[13] − bez potwierdzeń cytatowych. Jeszcze inna część przytoczonych niżej przykładowo tworów to agnonimy słownikowe. Jednostek wszystkich tych trzech rodzajów nasza fotocytatografia, zmierzająca ku ekscerpcji totalnej, nagromadziła już wiele. Dokumentacja styku wieku XIX i XX nie zaskakuje jakimś nagłym, nadzwyczajnym i znacznym przyrostem danych. Obserwujemy raczej równomierny, „spokojny” rozwój ilościowy słownictwa aż do wybuchu I wojny światowej.

Nasze materiały XIX-wieczne umożliwią gruntowną weryfikację (falsyfikację) licznych sądów datacyjnych sformułowanych na temat najrozmaitszych tematycznie i etymologicznie grup słownictwa, które trafiło do słowników dopiero w wiekach XIX–XX. Sądy te rozproszone są w setkach publikacji naukowych, słownikach, monografiach, zbiorach artykułów itp. Tylko niewielką część z nich mogliśmy wymienić w Bibliografii, koncentrując się na pozycjach najbardziej inspirujących z punktu widzenia procesu rechronologizacji[14].

Rechronologizacja danych z okresu 1901–2000 i, w szczególności, danych zgromadzonych przez badaczy w drugiej połowie XX wieku (por. Dąbrowska 1957; Zagrodnikowa 1982; Smółkowa 1976; Smółkowa, Tekiel 1977 i wiele innych prac) to zadanie, rzec można bez przesady, gigantyczne. Niemal zupełnie nie budziły i nadal nie budzą większego zainteresowania badaczy losy związków wyrazowych, choć to one właśnie, a nie pojedyncze grafowyrazy (byty bez spacji wewnętrznych), tworzą prymarną statystycznie masę mowy, każdej rozwiniętej mowy. Polszczyzna z jej przebogatą literaturą pisaną i drukowaną, w ostatnich latach także e-drukowaną, jest taką właśnie mową (por. Bogusławski 2020).

Dużą liczbą fotocytatów odnoszących się do tego samego hasła[15] akcentujemy tutaj nasz potencjał ekscerptorski, potwierdzający bogactwo użyć poszczególnych wyrażeń, różnorodność kontekstów składniowo-znaczeniowych haseł, której skali żaden z dotychczas wydanych słowników nie ukazuje, żaden badacz nie jest w stanie wydobyć. Obfitość danych końca wieku XIX zapowiada znakomite „fotocytatołowy” na terenie XX wieku, co dokumentuje NFJP.

[12] Wybór tego roku, schyłkowego dla wieku XIX, nie jest przypadkowy; por. Wawrzyńczyk 2019.

[13] Które zasługują na zbadanie.

[14] W którym wagę szczególną uzyskał problem tzw. tereferyzmów datacyjnych; por. Wawrzyńczyk 2015c, Witas 2012. Są wśród nich zarówno pojedyncze wyrazy, jak i związki wyrazowe. Obszerna seria prac badawczych zainicjowana w połowie lat siedemdziesiątych XX w. opracowaniami: Smółkowa 1976, Smółkowa, Tekiel 1977 tylko wyjątkowo brała pod uwagę związki wyrazowe. Na ów dorobek złożyła się kolekcja kilkunastu tysięcy cytatów, ekscerpowanych ręcznie, które były podstawą opracowania: Nowakowska 2005, analizującego połączenia wyrazowe, ale wyjątkowa szczupłość bazy materiałowej nie mogła wówczas przynieść zadowalających − z punktu widzenia tzw. małej diachronii − wyników.

[15] Por. niżej m.in. hasło ankieta z dziesiątkami interesujących fotocytatów, których analiza może stać się przedmiotem specjalnego studium semantyczno-syntaktyczno-pragmatycznego. Dla tego rodzaju prac ważna jest odpowiednia, jak największa liczba potwierdzeń cytatowych. Udostępniamy je w niniejszym tomie obecnie, ponieważ do NFJP trafić będą mogły dopiero w przyszłości, po uzyskaniu odpowiednich środków budżetowych niezbędnych na rozbudowę naszego fotokorpusu, stworzonego w okresie 2014–2020.

#A
aforyzm ogórkowy

Akademia Umiejętności

alkoholometr

amator

ankier

ankieta[1]

ankra

anteridium

antipolski

arytmograf

Astor

[1] Ten ważny współcześnie wyraz został przypisany chronologicznie przez Andrzeja Bańkowskiego ogólnikowo drugiej połowie wieku XIX (Bańkowski 2000). Autor, jeden z pierwszych etymologów polskich, który chronologię słownictwa traktuje bardzo skrupulatnie, co znaczy, że podaje w poszczególnych artykułach hasłowych niemal zawsze daty roczne, w tym wypadku nie dysponował, jak widać, dokładnymi danymi. Wysiłki A. Bańkowskiego w zakresie chronologizacji są bardzo cenne, godne najwyższego uznania, ale ich mankamentem jest zbyt duże przywiązanie do datacji słownikowych, opieranie się na danych zwłaszcza tzw. słowników narodowych. Absolutne pierwszeństwo należy dawać w pracach (re)chronologizacyjnych datowanym tekstom, a nie słownikom. Słowniki ogólne języka polskiego są przez chronologizatorów notorycznie przeceniane, traktowane jako dzieła autorytatywne. A przecież nie istnieje do dziś żaden słownik ogólny − od „Lindego” do „Dubisza” − który by był czymś więcej niż świadectwem cząstkowego jedynie rozeznania autora czy autorów w rzeczywistym bogactwie leksyki polskiej (por. Wawrzyńczyk 2010, Wawrzyńczyk 2009).

#B
bakterjologiczny

bez żółci

bifurkacya

biuro taryfowe

biuro telegraficzne

bladaczka

blankiet

blankiet firmowy

blankiet wekslowy

bydło opasowe

#C
cena jednostkowa

centralny zakład ogrzewający

chromolitograficznie

ciemno-różowy

co gorsza

człowiek dobrej woli

czynić zadość czemuś

#D
dawać początek czemuś

dentystyka

dezynfekcyjny

diagnostyka

drogą czegoś

drogman

dworzec kolejowy

dzieciński

#E
ektodermiczny

elektrodiagnoza

elektro-techniczny

elektroterapia

en profil

#F
familijny wieczorek

farbiarsko-mydlarski

farmaceutyczny

fiasco

fiasko

Flagler

formalny

#G
giełda pieniężna

gimnastyka lecznicza

gimnazyalny

gospodarstwo rolne

#H
hausknecht

hegar

hemoroidalny

historyjka w obrazach

hotelier

hotelowy

#I
iść ręka w rękę z kimś

izba handlowa

#J
jarowiniecki

jednoroczna służba wojskowa

jedyny w swoim rodzaju

język urzędowy

#K
kakao w proszku

kamień szlachetny

kancelista

kasa chorych

kasa pożyczkowa

kasa Reiffeisena

kodeks terezyański

koleje lokalne

kolej żelazna

kortezy

korund

korundowo-feldspatowy

korundowy

korupcyjny

koryfeusz

kostjum wyścigowy

kroplomierz

krzyżowy ogień pytań

kwaśny humor

kysztymit

korundowy

Kreteńczyk

król prasy

król wagonów

krzemionkowy

księga hotelowa

kuć żelazo póki gorące

kysztymit

#L
laboratoryum

lampka spirytusowa

libération

list przewozowy

list przewozowy międzynarodowy

literatura gwiazdkowa

Lola

loterya fantowa

#M
magistrat

mająteczek

Matejko

maturzysta

mączka kartoflana

minister rolnictwa

minister sprawiedliwości

ministerstwo spraw wewnętrznch

ministeryalny

moje dziecko

#N
nadać czemuś charakter żartu

nadkomisarz

napój alkoholiczny

natrysk

nauka lekarska

na wypadek czegoś

nekrologia

nie dać najmniejszego znaku życia

niemiłosierdzie

niewspółmiernie

niżej podpisany

niższo-rzędny

nowo-mianowany

#O
odpowiedzialność sądowo-karna

ogrodniczo-pszczelniczy

ordynacya wyborcza

organoterapia

ortoklazowo-korundowy

#P
pagórkowatość

pan młody

papier listowy

parcela budowlana

parowóz

patologia ogólna

patologia szczegółowa

piąte przez dziesiąte

plamka zarodkowa

plemnik

plenarny

plenipotencya

płodnik

pociąg kurjerski

podaptekarz

podbiegunowy

podgórski

pojedyńczy

pomiędzy innemi

pomolog

popełniać fiasko

posadomania

posyłka pospieszna

posyłka zwyczajna

poszpitalny

powziąć jakąś_1 uchwałę w jakiejś_2 mierze

powziąć zamiar

prawo spadkowe

przetwory mięsne

przetwory mleczne

przędzalniczy

przy czyichś szczerych chęciach

psycho-fizyologia

Pullman

#R
radca sądowy

rażąca niesprawiedliwość

receptura

referat

robak obły

rozbiór chemiczny

rozpisać konkurs na coś

rumak stalowy

#S
samopomoc koleżeńska

sąd doraźny

sekcyjny

serodiagnostyka

składownik

służba wojskowa

sodowo-słony

spełznięcie czegoś na niczem

stan spoczynku

stan wyjątkowy

stary kawaler

stawiać pytanie, ...

stopa procentowa

strefa klimatyczna

szkło apteczne

szkoła realna

szkoła średnia

szkoła wyższa

szmerglowy

szmirgiel

#Ś
środki farmaceutyczne

świadectwo lekarskie

#T
teoretyczno-doświadczalny

tkanka łączna

tkankowiec

towaroznawstwo

tu i owdzie

#U
uczestniczka

udar sercowy

#W
we

wikt i pomieszkanie

winda osobowa

wotywa składkowa

współpracownik

wstępniak

wstrzykawka

wszechnica

wyścigowiec

`#Z
zadać komuś-czemuś klęskę

zakład kąpielowy

zakład zapomogowy

zakomunikować[2]

zakraplacz

załączka

zapałki fosforowe

zblazowany

zdrojowo-kąpielowy

zegarek kieszonkowy

znaczek wartościowy

zrobić fiasko

zwołać ankietę

[2]  W Wielkim słowniku języka polskiego PAN w Krakowie, dostępnym (vidi 13.7.2020) na stronie internetowej www.wsjp.pl pod zakładką CHRONOLOGIZACJA znajdowała się następująca informacja:

SJPDun: zakommunikować

ISJP

PSWP

USJP

Pas

SIJPArct

SJPDor

SJPWar

Nie podajemy rozwiązania skrótów wyliczonych „w słupku” słowników; są one do natychmiastowego odczytania na tejże stronie www.wsjp.pl. Zwracamy jedynie uwagę, że „Pas” odsyła do słownika języka Jana Chryzostoma Paska (1636-ok.1701); autor ten nie znał ani wyrazu zakomunikować, ani wyrazu zakommunikować. Jeszcze jedno: „Słownik Dunaja” (na liście powyższych skrótów to „SJPDun”) nie ma hasła zakommunikować, lecz wyłącznie zakomunikować.

Table of Contents

Sześciolecie Narodowego Fotokorpusu Języka Polskiego

Spis treści

Uwagi wstępne

Cel projektu

Podstawa metodologiczna

Dotychczasowy dorobek ekscerpcyjny dla XX wieku

Znaczenie nowych prac leksykograficznych

Struktura NFJP

Kwestia komponentów latentnych informacji leksykograficznej w NFJP

Przykłady informacji nieodzwierciedlonej w hasłowniku NFJP

Czy NFJP dezinformuje?

Bibliografia

Podstawowa literatura przedmiotu

Prace na temat NFJP

Inne publikacje (nawiązujące do NFJP)

W Internecie

Fotomateriały. Świadectwo danych z roku 1898