Wacław Sierpiński

Urodzony 14 III 1882 w Warszawie. Studia na Cesarskim UW, kandydat nauk (1904); dalsze studia na UJ, doktorat tamże (1906). Staż naukowy w Getyndze (1907). Habilitacja na uniwersytecie we Lwowie (1908), prof. nadzwyczajny (1910–1918). Prof. zwyczajny UW (1918).

Matematyk, jeden z twórców warszawskiej szkoły matematycznej; prace dotyczące teorii liczb, teorii mnogości (m.in. badania nad aksjomatem wyboru i hipotezą continuum), topologii (dywan Sierpińskiego), teorii miary i kategorii oraz teorii funkcji zmiennej rzeczywistej. W czasie wojny polsko-bolszewickiej pracownik Biura Szyfrów Sztabu Generalnego WP, gdzie (ze Stefanem Mazurkiewiczem i Stanisławem Leśniewskim) przyczynił się do złamania bolszewickich szyfrów.
Prezes Polskiego Towarzystwa Matematycznego; członek TNW (1908), jego prezes (1931–1952); członek AU (1917), PAU (1919), PAN (1952), współtwórca Państwowego Instytutu Matematycznego (1948, później IM PAN); członek zagranicznych towarzystw naukowych, m.in. paryskiej Akademii Nauk. Współzałożyciel i redaktor czasopisma „Fundamenta Mathematicae” (1920). Redaktor naczelny „Acta Arithmetica” (1958–1969). W czasie okupacji niemieckiej wykładowca tajnego UW. Po powstaniu warszawskim wykładowca UJ, jesienią 1945 powrócił na UW.
Zmarł 21 X 1969 w Warszawie.

Teoria liczb, Warszawa 1914; Wstęp do teorii mnogości i topologii, Lwów 1930; Wstęp do teorii funkcji zmiennej rzeczywistej, Lwów-Warszawa 1932; Wstęp do teorii liczb, Lwów-Warszawa 1933; Czym się zajmuje teoria liczb, Warszawa 1957; Elementary theory of Numbers, Warszawa 1964.

K. Kuratowski, Wacław Sierpiński 1882–1969, „Nauka Polska” 1969, nr 6; A. Schinzel, Wacław Sierpiński, Warszawa 1976.

Od bardzo wczesnych lat miałem nieprzeparty pociąg do matematyki. Bawiła mnie magia liczb. Gdy tylko nauczyłem się potęgowania, udało mi się, manipulując liczbami naturalnymi (bo takie tylko znałem wtedy), stwierdzić, że suma sześcianów kolejnych liczb naturalnych, poczynając od 1, równa się kwadratowi ich sumy: 1³ + 2³ + 3³ +... = (1 + 2 + 3 +...)². Matematycy, którym pokazywałem tę zależność, nie znali jej. Toteż, gdy znacznie później udało mi się ją udowodnić, czułem się dumny ze swego odkrycia arytmetycznego. Okazało się jednak, iż „odkrycie” to jest od dawna znane.

W czasach szkolnych do moich najmilszych rozrywek nałeżało rozwiązywanie zadań konstrukcyjnych (planimetrycznych) polegające na budowaniu różnych figur i znajdowaniu pewnych ich elementów posługując się, zresztą tylko myślowo, cyrklem i liniałem.

Po maturze, mimo że matematyka wciąż miała dla mnie niezwykły urok, zdradziłem ją dla fizyki i chemii, wybierając studia na Wydziale Chemicznym Politechniki Warszawskiej. Uległem niesłusznej, lecz rozpowszechnionej wówczas opinii, że najwłaściwszym miejscem dla zdolnych „matematyków” jest Politechnika. „Zdrada” nie była jednak całkowita, bo niezależnie od moich studiów politechnicznych przeglądałem literaturę matematyczną i chodziłem na niektóre uniwersyteckie wykłady matematyki. W ten sposób poznałem profesora Sierpińskiego. Podziwiałem jasność jego wykładów i fakt, że na każde zadane mu po wykładzie pytanie z miejsca dawał odpowiedź.

Po wojnie, już jako profesor, spotykałem się z profesorem Sierpińskim na posiedzeniach różnych komisji. Zawsze, nie zwracając (jakby) uwagi na to, co się działo na sali, pisał on coś na leżącej przed nim kartce papieru. Siedząc kiedyś blisko niego, nie mogąc się oprzeć ciekawości, niezbyt delikatnie zerknąłem na papier: zapisany był znakami matematycznymi. Profesor Sierpiński, nie tracąc czasu, podczas często bezpłodnych oratorskich popisów niektórych uczestników posiedzeń, z udziału w których się nie mógł „wymigać”, pisał prace naukowe. Nic więc dziwnego, że liczba ich (prac oryginalnych), pomijając trzydzieści kilka książek i setkę różnych artykułów, osiągnęła 724. Najdziwniejsze jednak, że jakby przysłuchując się jednym uchem obradom, gdy mówiono o czymś istotnym, włączał się do dyskusji, mówiąc zwięźle i rzeczowo, po czym wracał do przerwanej pracy naukowej. Przejąłem od profesora Sierpińskiego tę metodę, będąc, z racji różnych pełnionych przeze mnie funkcji, zmuszony do uczestniczenia w licznych posiedzeniach. Muszę jednak przyznać, że nie potrafiłem w takich okolicznościach zajmować się poważną pracą; zazwyczaj odpisywałem na listy i redagowałem prostsze teksty.

Jako redaktor „Problemów” często miałem styczność z Wacławem Sierpińskim, gdyż ten wybitny uczony nie stronił od szerokiego upowszechniania nauki. Ogłosił w naszym piśmie kilka znakomitych artykułów1. Notabene, w 1961 roku „Problemy” przyznały profesorowi Sierpińskiemu nagrodę za popularyzację matematyki. Na liście jego książek są tytuły bardzo przystępnych pozycji popularnych, m.in.: Czym się zajmuje teoria liczb (1957); O stu prostych, ale trudnych zagadnieniach arytmetyki (1959); Co wiemy, a czego nie wiemy o liczbach pierwszych (1961). Wiele książek Sierpińskiego ukazało się w przekładach na różne języki. Wygłosił on również dużo odczytów popularnych.

Umysł Wacława Sierpińskiego był całkowicie pochłonięty zagadnieniami matematyki. Sprawy pozanaukowe mało go interesowały. Można było z nim rozmawiać prawie tylko o problematyce związanej z matematyką, gdy na przykład z innym wybitnym matematykiem, Bronisławem Knasterem2, gawędziliśmy o wszystkim innym, a rzadko o matematyce.

Wacław Franciszek Sierpiński urodził się w Warszawie 14 marca 1882 roku jako syn znanego lekarza Konstantego Wacława Sierpińskiego i Ludwiki Łapińskiej. Uczęszczał w rodzinnym mieście do cieszącego się dobrą opinią V Gimnazjum Klasycznego. Już wtedy zaczął wykazywać duże zainteresowanie matematyką. Przyczynił się do tego dobry nauczyciel tego przedmiotu, Włodzimierz Włodarski. W 1900 roku Sierpiński wstąpił na Cesarski Uniwersytet Warszawski. Na Wydziale Fizyko-Matematycznym studiował matematykę pod kierunkiem Georgija Feodosijewicza Woronoja3, wybitnego specjalisty w zakresie teorii liczb. Jest to nauka poświęcona właściwościom liczb całkowitych, którą Carl Friedrich Gauss nazwał królową matematyki. Młody Sierpiński poszedł w ślady swego mistrza. Woronoj zaproponował najzdolniejszemu studentowi, czyli Sierpińskiemu, rozwiązanie dość trudnego zagadnienia z teorii liczb, a ten świetnie się uporał z zadaniem. Za swoją pracę otrzymał złoty medal. Następnie rozwinął ten sam temat w rozprawie kandydackiej. W 1904 roku uzyskał stopień kandydata nauk matematycznych.

Po ukończeniu Uniwersytetu został nauczycielem matematyki (i fizyki) w IV Gimnazjum Żeńskim w Warszawie. W 1905 roku wziął udział w strajku szkolnym zorganizowanym pod hasłem wprowadzenia do szkół języka polskiego.

Wkrótce przeniósł się do Krakowa. W 1906 roku uzyskał tu stopień doktora filozofii na podstawie rozszerzonej pracy kandydackiej; formalnym promotorem był profesor Stanisław Zaremba4. Wróciwszy do Warszawy, Sierpiński podjął nauczanie matematyki w prywatnych szkołach średnich oraz algebry w seminarium dla nauczycieli ludowych w Ursynowie pod Warszawą, ponadto dawał wykłady (wstęp do analizy i teoria liczb) w Towarzystwie Kursów Naukowych, założonej w 1906 roku namiastce polskiej wyższej uczelni (uniwersytet rosyjski był wtedy bojkotowany przez młodzież polską). Jednocześnie prowadził badania naukowe i publikował uzyskane wyniki.

W tym czasie jego zainteresowania przeniosły się z teorii liczb na stworzoną przez Georga Cantora5 teorię mnogości (nauka o zbiorach). By pogłębić wiedzę w tej dziedzinie, Sierpiński spędził w 1907 roku kilka miesięcy w Getyndze, jednym z najlepszych wówczas ośrodków matematycznych. Zetknął się tu m.in. z Constantinem Caratheodorym6, wybitnym matematykiem niemieckim pochodzenia greckiego. Po powrocie w 1908 roku do kraju habilitował się na Uniwersytecie Lwowskim na podstawie pracy jeszcze z zakresu teorii liczb. Dwa lata później, na wniosek profesora Józefa Puzyny7, otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego i objął na tym uniwersytecie kierownictwo II Katedry Matematyki. Jako jeden z pierwszych na świecie prowadził wykłady teorii mnogości jako osobnego przedmiotu. Wybuch w 1914 roku I wojny światowej przerwał działalność naukową Sierpińskiego.

Przebywał wtedy chwilowo w majątku teściów na Białorusi. Jako poddany austriacki (od 1910 roku) został przez władze carskie internowany w Wiatce, mieście, gdzie mieszkało wielu powstańców polskich z 1863 roku. Spędził tutaj osiem miesięcy. Dzięki interwencji znakomitych matematyków, profesorów Uniwersytetu Moskiewskiego: Dmitrija Fiedorowicza Jegorowa8, Nikołaja Nikołajewicza Luzina9 i Polaka Bolesława Młodziejewskiego10, uzyskał w 1915 roku zgodę na zamieszkanie w Moskwie. Stworzono mu tu dogodne warunki do pracy naukowej. Tutaj zawiązała się współpraca i przyjaźń z Luzinem, która trwała do śmierci Rosjanina. Badania obu matematyków wzajemnie się zazębiały. Napisali wspólnie osiem prac. Pomysły Sierpińskiego wywarły duży wpływ na twórczość Luzina. W 1947 roku, tj. trzy lata przed śmiercią, Luzin we wspomnieniach11, omawiając pewne swoje rozważania, napisał: „[...] bezpośredni wpływ na mnie miały prywatne rozmowy z Wacławem Konstantinowiczem Sierpińskim [...]”. Do końca życia Łuzina Sierpiński prowadził z nim obfitą korespondencję.

Wokół Łuzina na początku lat dwudziestych zgromadził się w Moskwie zespół siedemnastu młodych utalentowanych matematyków (niektórzy z nich byli jeszcze studentami), którzy w atmosferze żartów i zabawy rozwijali teorię mnogości i teorię funkcji. Zespół ten (seminarium) nazywano Łuzitanią. Wielu łuzitańczyków, jak: Paweł Siergiejewicz Aleksandrow12, Aleksandr Jakowlewicz Chinczin13, Mstisław Wsiewołodowicz Kiełdysz14, Andriej Nikołajewicz Kołmogorow15, stworzyło nowe kierunki w matematyce.

Niestety, pod koniec lat 20. środowisko naukowe w Związku Radzieckim zaczęło odczuwać narastającą falę agresji i prześladowań. Łuzin, jak zresztą również wielu innych uczonych (rozmaitych specjalności), stał się ofiarą obrzydliwej nagonki. W dzienniku „Prawda” z 2 lipca 1936 roku dosłownie tak napisano o wielkim matematyku: „Łuzin jest jednym ze stada niesławnej carskiej «moskiewskiej szkoły matematycznej», której filozofią jest czarnoseciństwo16, a napędzającą ideą – filary rosyjskiej reakcji: prawosławie i samodzierżawie”. Oskarżano go o działalność antyradziecką i wysuwano różne absurdalne zarzuty, żądając usunięcia go z grona członków Akademii Nauk ZSRR. Niewiele pomogła zainicjowana przez Sierpińskiego interwencja matematyków francuskich w ambasadzie radzieckiej w Paryżu. A szczególnie smutne jest, że niektórzy uczniowie Łuzina posłusznie przyłączyli się do szkalowania swego mistrza. Łuzin pozostał jednak w Akademii i wyjątkowo, z niecałkowicie wyjaśnionych powodów, cała kampania skończyła się ostrzeżeniem. Uczony, zupełnie złamany moralnie, zachował głęboki uraz. „Sprawę akademika Łuzina”17 szczegółowo opisał w 2001 roku profesor Roman Duda z Wrocławia.

Cofnijmy się do roku 1918. W lutym przez Finlandię i Szwecję Sierpiński wrócił do polskiego już Lwowa. Przez semestr letni wykładał na uniwersytecie, który otrzymał imię Jana Kazimierza. Jesienią powołano Sierpińskiego na otwarty w 1916 roku Uniwersytet Warszawski. W kwietniu następnego roku otrzymał nominację na profesora zwyczajnego i kierownika I Katedry Matematyki.

W tym okresie nastąpił przełomowy moment w działalności naukowej Sierpińskiego i jednocześnie w historii matematyki polskiej: powstała słynna Warszawska Szkoła Matematyczna. W przedsięwzięciu tym wzięli udział jeszcze dwaj matematycy, młodsi od Sierpińskiego: Zygmunt Janiszewski18 i Stefan Mazurkiewicz19.

Wszyscy trzej byli entuzjastami teorii mnogości i topologii. Topologia jest gałęzią matematyki poświeconą właściwościom figur geometrycznych niezmieniającym się przy takich przekształceniach figury, jak rozciąganie czy kurczenie się bez jej rozrywania.

Gdy Sierpiński był jeszcze profesorem we Lwowie, Mazurkiewicz wykonał pod jego opieką w 1913 roku pracę doktorską z topologii. W tym samym czasie Sierpiński zaproponował asystenturę przy Seminarium Matematycznym Uniwersytetu Lwowskiego Janiszewskiemu, który właśnie uzyskał doktorat na Uniwersytecie Paryskim za pracę również z topologii.

W 1919 roku trzej matematycy spotkali się jako profesorowie na odrodzonym Uniwersytecie Warszawskim. Janiszewski już wcześniej rzucił myśl wydawania w Warszawie międzynarodowego czasopisma w językach dostępnych dla zagranicy (francuskim, angielskim, niemieckim i włoskim), poświęconego wyłącznie teorii mnogości, topologii i podstawom matematyki wraz z logiką matematyczną. Pomysł ten poparli Sierpiński i Mazurkiewicz. W ten sposób powstały „Fundamenta Mathematicae” pod redakcją naczelną Zygmunta Janiszewskiego. Niestety, nie doczekał on ukazania się pierwszego tomu. Zmarł 3 stycznia 1920 roku wskutek epidemii grypy „hiszpanki”, która szalejąc na całym świecie, pochłonęła 15 milionów ofiar. W pierwszym tomie znajduje się już nekrolog redaktora naczelnego.

Po jego śmierci redakcję naczelną objął Sierpiński z udziałem Mazurkiewicza i prowadził ją kilkadziesiąt lat, a następnie został redaktorem honorowym. Po śmierci Stefana Mazurkiewicza w 1945 roku jego miejsce zajął Kazimierz Kuratowski20, od 1952 roku redaktor naczelny.

„Fundamenta Mathematicae” są pierwszym na świecie czasopismem matematycznym poświęconym nie całej matematyce, lecz tylko pewnym jej działom. Publikowali w nim prace matematycy polscy i zagraniczni. Pierwszy tom w drodze wyjątku programowo zawierał prace tylko autorów polskich, prezentując światu naukowemu polski dorobek w tej dziedzinie. „Fundamenta” szybko się rozwijały, wysuwając się w krótkim czasie na jedno z czołowych miejsc w światowym czasopiśmiennictwie matematycznym. W 1921 roku Sierpiński jako redaktor „Fundamentów” wydrukował ważną pracę Nikołaja Łuzina, wyświadczając mu dużą przysługę, gdyż Rosja Radziecka była wtedy naukowo i korespondencyjnie całkowicie odizolowana od zagranicy.

Z okazji wydania w 1935 roku jubileuszowego XXV tomu znany amerykański matematyk Jakob D. Tamarkin, profesor Uniwersytetu w Providence, w artykule ogłoszonym w Biuletynie Amerykańskiego Towarzystwa Matematycznego napisał21: „[...] pod mistrzowskim kierownictwem Stefana Mazurkiewicza i Wacława Sierpińskiego «Fundamenta Mathematicae» stały się niezwykłym periodykiem, który osiągnął międzynarodowe uznanie i współpracę i którego historia stała się historią nowoczesnej teorii funkcji i topologii”.

W 1978 roku ukazał się setny tom czasopisma. W pierwszych stu tomach opublikowano 2650 prac 1735 autorów z około 50 krajów. Wśród autorów są najwybitniejsi matematycy XX wieku: Paweł Aleksandrow, Emile Borel22, Henri Lebesgue23, Nikołaj Łuzin, John von Neumann24, Ernest Zermelo25 i inni.

Wraz ze wzrostem znaczenia „Fundamentów” rósł zespół matematyków polskich grupujących się wokół dwóch nauczycieli, redaktorów pisma, Sierpińskiego i Mazurkiewicza. W skład tego zespołu wchodzili tak wybitni matematycy, jak: Karol Borsuk26, Samuel Eilenberg27, Bronisław Knaster, Kazimierz Kuratowski, Adolf Lindenbaum28, Edward Marczewski29, Andrzej Mostowski30, Stanisław Ruziewicz31, Stefan Straszewicz32, Alfred Tarski33, Kazimierz Zarankiewicz34, Antoni Zygmund35. Większość z nich została wkrótce profesorami polskich uniwersytetów, a wielu zajęło katedry na renomowanych uniwersytetach amerykańskich. Do tych ostatnich należał Alfred Tarski, który zasłynął jako jeden z najwybitniejszych na świecie logików matematycznych.

Wymieniony zespół pod kierownictwem Sierpińskiego i Mazurkiewicza przyczynił się do rozkwitu Warszawskiej Szkoły Matematycznej. Nieco później niż w Warszawie powstał we Lwowie wokół Stefana Banacha36 i Hugona Steinhausa37 potężny ośrodek matematyczny, Lwowska Szkoła Matematyczna, o tematyce odmiennej od przedmiotu badań ośrodka warszawskiego. We Lwowie zajmowano się tzw. analizą funkcjonalną. Jest to nowoczesny dział matematyki, nie dający się krótko zdefiniować, pozwalający ująć jednolicie wiele zagadnień z różnych dziedzin matematyki.

Na wniosek Sierpińskiego, gdy w 1918 roku przenosił się on ze Lwowa do Warszawy, Steinhaus został powołany na katedrę matematyki na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego, Banach zaś dzięki Steinhausowi został asystentem profesora Antoniego Łomnickiego38 na Politechnice Lwowskiej. Odtąd zaczęła się jego niezwykła kariera naukowa. Mimo że nie ukończył studiów wyższych, otrzymał doktorat i w tym samym roku się habilitował, a wkrótce został profesorem.

Szkoła Warszawska i Szkoła Lwowska były z sobą ściśle związane, tworząc łącznie Polską Szkołę Matematyczną. Dzięki niej matematyka polska wkroczyła do czołówki światowej, a Sierpiński był jej głównym przedstawicielem, powszechnie znanym i cenionym.

Profesor Kazimierz Kuratowski w książce Pół wieku matematyki polskiej 1920–1970 (1973) na s. 131 przytacza wspomnienie profesora Sierpińskiego z jego wykładu w słynnym Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley: „profesor Tarski, który w czasie tego wykładu przewodniczył, stwierdził, że profesor Sierpiński ma na sali swych uczniów (jednym z nich był Tarski); na zapytanie, kto z obecnych jest uczniem uczniów profesora Sierpińskiego, podniosła ręce spora grupa uczestników, a w odpowiedzi na zapytanie, czy są obecni uczniowie uczniów profesora Sierpińskiego, okazało się, że większość uczestników należała do tej kategorii”.

Okres międzywojenny był najbardziej owocny w działalności badawczej, dydaktycznej, wydawniczej i organizacyjnej Wacława Sierpińskiego. Współredagował „Fundamenta Mathematicae”; wykładał teorię mnogości, teorię funkcji zmiennej rzeczywistej, teorię miary, analizę matematyczną, teorię liczb, algebrę wyższą; ogłosił kilkaset prac, około dziesięciu monografii oraz wspólnie ze Stefanem Banachem i Włodzimierzem Stożkiem39 siedem podręczników szkolnych; brał udział w działalności Towarzystwa Naukowego Warszawskiego jako prezes; Polskiej Akademii Umiejętności jako członek zarządu i przez pewien czas był prezesem Polskiego Towarzystwa Matematycznego i Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych. Według opinii specjalistów, Sierpiński wniósł podstawowy wkład do wszystkich gałęzi matematyki, w których pracował.

W czasie okupacji niemieckiej, pracując formalnie jako urzędnik warszawskiego magistratu, brał udział w tajnym nauczaniu, napisał kilkanaście prac oryginalnych (które ukazały się w Aktach Papieskiej Akademii Nauk) i książkę Zasady algebry wyższej40 (którą wydano po wojnie).

Po powstaniu warszawskim w 1944 roku i przejściu przez obóz w Pruszkowie został przez Niemców wywieziony w okolice Miechowa i Racławic, skąd w lutym 1945 roku dotarł do Krakowa. Przez semestr letni wykładał na Uniwersytecie Jagiellońskim, ale już na jesieni wrócił na swą dawną I Katedrę Matematyki w Uniwersytecie Warszawskim, a od 1952 roku do końca swej kariery uniwersyteckiej kierował Katedrą Funkcji Rzeczywistych.

Po wojnie wrócił do dawnego zainteresowania teorią liczb. Tą dziedziną zajął się również jego powojenny niezmiernie utalentowany uczeń, profesor Andrzej Schinzel41. Pamiętam go jako młodego nieśmiałego chłopca z Sandomierza, zwycięzcę jednej z uczniowskich olimpiad matematycznych. On to, nawiasem mówiąc, jest autorem kilku biogramów swego mistrza, które były dla mnie źródłem wielu informacji wykorzystanych w niniejszym tekście.

Sierpiński brał udział chyba we wszystkich międzynarodowych kongresach matematyków, zawsze zasiadając w prezydium, a często przewodnicząc. Czasami przysyłał mi pozdrowienia z tych imprez na pocztówkach tematycznie z nimi związanych. Zachowała się u mnie jedna z takich pocztówek, z 30 kwietnia 1964 roku z sympozjum w Syrakuzach, mieście, w którym działał Archimedes. Pocztówka przedstawia reprodukcję pięknego portretu tego greckiego matematyka i fizyka pędzla włoskiego malarza Nicolo Barabino. A tekst (przytaczam go w całości), napisany i podpisany czytelnie ładnym, pochyłym, niemal kaligraficznym pismem, jest następujący: „Wielce Szanownemu Panu Profesorowi przesyłam serdeczne pozdrowienia z Syrakuz, gdzie od kilku dni przewodniczę Sympozjum z Topologii. W tych dniach jadę stąd do Palermo, gdzie będę miał wykład. Łączę wyrazy wysokiego szacunku”. Interesują go tylko sprawy matematyki.

W końcu 1951 roku w wyniku I Kongresu Nauki Polskiej rozwiązano Polską Akademię Umiejętności, której prezesem był Kazimierz Nitsch42, i Towarzystwo Naukowe Warszawskie, którego prezesem był Wacław Sierpiński, by utworzyć wzorowaną na modelu radzieckim Polską Akademię Nauk. Prezesi obu rozwiązanych instytucji zostali członkami rzeczywistymi nowej akademii i weszli w skład jej prezydium jako wiceprezesi. Profesor Sierpiński wziął bardzo czynny udział w organizowaniu Instytutu Matematycznego PAN i został przewodniczącym jego rady naukowej, a w 1968 roku przewodniczącym honorowym.

Lista przyznanych mu nagród, tytułów honorowych i innych odznaczeń zajmuje w Polskim Słowniku Biograficznym prawie półtorej szpalty. Ograniczę się do wymienienia niektórych.

W 1947 roku Sierpiński otrzymał nagrodę Polskiego Towarzystwa Matematycznego im. Stanisława Zaremby, w 1949 roku nagrodę państwową I stopnia za całokształt pracy naukowej, dwukrotnie nagrodę miasta stołecznego Warszawy, w 1964 roku Polskie Towarzystwo Matematyczne wyróżniło go członkostwem honorowym.

Również za granicą świat naukowy wysoko cenił zasługi Sierpińskiego. Wymienię kilka wyróżnień zagranicznych: Sierpiński był m.in. członkiem paryskiej Akademii Nauk, Accademia dei Lincei w Rzymie, Królewskiej Holenderskiej Akademii Nauk, otrzymał doktoraty honorowe uniwersytetów m.in. w Amsterdamie, Paryżu (uroczystość wręczenia dyplomu, wyznaczona na 9 listopada 1939 roku, odbyła się z powodu wojny dopiero w 1960 roku), Moskwie, był członkiem honorowym m.in. Londyńskiego Towarzystwa Matematycznego, odznaczony m.in. komandorią francuskiej Legii Honorowej.

Mimo że Sierpiński miał konserwatywne poglądy polityczne, których nie ukrywał, cieszył się wielkim uznaniem także władz Polski Ludowej, które poza nagrodą państwową przyznały mu najwyższe ordery, w tym Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski.

Jako podsumowanie zasług naukowych Sierpińskiego przytoczę fragment tekstu gratulacyjnego paryskiej Akademii Nauk z 1948 roku z okazji jubileuszu czterdziestolecia działalności profesora Wacława Sierpińskiego na katedrze uniwersyteckiej:

„[...] Pańskie badania w dziedzinie teorii mnogości i teorii funkcji zmiennej rzeczywistej, Pańska działalność w latach 1919–1939 w ramach wspaniałej Szkoły Matematycznej, którą utworzono w Polsce pod Pańskim wpływem i cenna zawartość wydanych tomów czasopisma «Fundamenta Mathematicae», założonego i kierowanego przez Pana, wyznaczają Panu wyróżnione miejsce wśród matematyków naszej epoki [...]”.

Jako ciekawostkę dorzucę informację, jak w Związku Radzieckim zareagowano na ten jubileusz Sierpińskiego, obchodzony jesienią 1948 roku na VI Zjeździe Matematyków Polskich w Warszawie. Ówczesny prezes Akademii Nauk ZSRR, fizyk Siergiej Iwanowicz Wawiłow43, zaproponował Komitetowi Centralnemu Partii Komunistycznej, jak to praktykowano w Związku Radzieckim, wysłanie na zjazd trzyosobowej delegacji. Cytuję za profesorem Dudą fragmenty odpowiedzi:

„Polski profesor Sierpiński jest znany jako jeden z najbardziej reakcyjnych polskich matematyków i burżuazyjnych nacjonalistów [...].

Biorąc pod uwagę, że VI zjazd matematyków polskich wiąże się z uhonorowaniem reakcyjnego polskiego profesora Sierpińskiego, Wydział Agitacji i Propagandy WKP(b) [Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii bolszewików – J. H.] nie podtrzymuje prośby akademika Wawiłowa o wysłanie na zjazd delegacji sowieckich matematyków”.

Wacław Sierpiński zmarł w Warszawie 21 października 1969 roku i został pochowany w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Powązkowskim.

Dla uczczenia pamięci Sierpińskiego jego imieniem nazwano główne audytorium Instytutu Matematycznego PAN, a Polskie Towarzystwo Matematyczne ufundowało specjalną nagrodę. Imię Sierpińskiego nosi jedna z ulic Warszawy, a także krater na Księżycu.