Wacław Baehr
Urodzony 6 X 1873 w Makowlanach. Studia w Odessie i Petersburgu (dyplom I stopnia w 1898). Asystent w Pracowni Zoologicznej Cesarskiej Akademii Nauk w Petersburgu (1899–1917); uczestnik naukowej ekspedycji polarnej do wybrzeży Nowej Ziemi (1901). Dalsze studia w Tybindze, Paryżu, Wurzburgu, Louvain. Magisterium z zoologii na uniwersytecie w Petersburgu (1911). Profesor UW (1922).
Cytolog; jego prace nad chromosomami przyczyniły się do wyjaśnienia zagadnienia determinacji płci oraz przebiegu mejozy; zgłoszony jako kandydat do Nagrody Nobla z dziedziny fizjologii i medycyny wspólnie z Uomasem H. Morganem.
Członek TNW (1928), Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (1922), Towarzystwa Naukowego we Lwowie (1925), PAU (1933), Société de Biologie w Paryżu (1927) i Genetics Society of America.
Zmarł 17 IX 1939 w Radości (ob. Warszawa).
Über die Bildung des Sexualzellen bei Aphididae, „Zoologischer Anzeiger” 1908, t. XXXIII, s. 507–517; Die Oogenese bei einigen viviparen Aphididen und die Spermatogenese von Aphis saliceti mit besonderer Berücksichtigung der Chromatinverhältnisse, „Archiv für Zellforschung” 1909, t. III, s. 269–333; Formation des cellules sexuelles et détermination du sexe chez les Aphididae, St. Petersburg 1910; Contribution à l’étude de la caryocinèse somatique, de la pseudoréduction et de la réduction, „La Cellule” 1912, t. XXVII, s. 383–450; Dziedziczność i płeć w świetle cytologji i genetyki, „Prace Komisji Matem.-Przyrod. Tow. Przyjaciół Nauk w Poznaniu” 1921, t. I, seria B, z. 2, s. 85–141.
A. Śródka, Uczeni polscy XIX-XX stulecia, t. 1, Warszawa 1994.
Wśród wybitnych profesorów Uniwersytetu Warszawskiego nie może zabraknąć Wacława Baehra. Był on jednym z pionierów badań z pogranicza cytologii i genetyki, a jego prace wydawane na Zachodzie w początkach XX wieku znane były i cytowane przez specjalistów. Później, pracując już w Warszawie, był pierwszym w kraju uczonym zajmującym się tymi zagadnieniami, kontynuował badania i prowadził wykłady przekazując swoją wiedzę kolejnym rocznikom studentów Uniwersytetu Warszawskiego.
Baron Wacław Bruno Baehr (von Baehr) urodził się 6 października 1873 roku w miejscowości Makowlany w ziemi grodzieńskiej (obecny powiat sokólski, białostockie), w rodzinie ziemiańskiej; jego ojciec, Otton, pochodzący ze spolonizowanej rodziny przybyłej z Królestwa Hanoweru, był powstańcem i zesłańcem syberyjskim. Wacław Baehr ukończył w roku 1893 I Gimnazjum w Petersburgu, następnie studiował nauki przyrodnicze na oddziale Przyrodniczym Wydziału Fizyko-Matematycznego Uniwersytetu Petersburskiego, który ukończył z dyplomem I stopnia w 1898 roku. Pracę naukową rozpoczął w Pracowni Zoologicznej Cesarskiej Akademii Nauk w Petersburgu, gdzie był asystentem w latach 1899–1917, formalnie jako attaché Ministerstwa Oświaty z przydziałem do tej instytucji. W roku 1901 wziął udział w ekspedycji na Nową Ziemię, kierowanej z ramienia Cesarskiej Akademii przez znanego badacza z zakresu morskiej biologii i hydrologii Mikołaja Knipowicza.
W roku 1903 wyjechał za granicę, gdzie na uniwersytetach zachodniej Europy kontynuował specjalizację głównie z zakresu cytologii. W latach 1903–1905 pracował naukowo w Instytucie Zoologicznym Uniwersytetu w Tybindze, w latach 1905–1906 w paryskiej Sorbonie, w latach 1907–1909 w Instytucie Zoologicznym uniwersytetu w Würzburgu pod kierunkiem Teodora Boveri, znanego cytologa i badacza chromosomów, w latach 1912 i 1913 u Victora Gregoire w laboratorium cytologicznym Instytutu Carnoy w Louvain i w morskiej stacji zoologicznej w Villefranche-sur-Mer. Wcześniej jednak, w roku 1911, po publicznej obronie dysertacji, otrzymał stopień magistra zoologii Uniwersytetu Petersburskiego.
Po powrocie do Polski, w roku 1922 został mianowany profesorem zwyczajnym tytularnym (bezpłatnym) Uniwersytetu Warszawskiego, a trzy lata później – profesorem rzeczywistym i kierownikiem organizowanego przez siebie Zakładu Cytologii na Wydziale Filozoficznym (później Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym). Prowadził na Uniwersytecie wykłady dla biologów z cytologii ogólnej i cytologicznych podstaw genetyki. W roku 1937 z racji pogarszającego się stanu zdrowia przeszedł w stan spoczynku. Jego uczniem i asystentem (od 1926 roku) był Zygmunt Kraczkiewicz, późniejszy profesor i kierownik tego samego Zakładu, który przejął po odejściu Baehra jego obowiązki dydaktyczne.
Badania naukowe Wacława Baehra obejmowały zagadnienia cytologii zwierząt, szczególnie dotyczące komórek rozrodczych, ich powstawania i rozwoju. Najważniejsze jego publikacje, uznane za klasyczne, to seria prac nad chromosomami determinującymi płeć u mszyc (pluskwiaki z rodziny Aphididae). Badania te wykonał u Boveriego w Würzburgu (Über die Bildung des Sexualzellen bei Aphididae [1908], Die Oogenese bei einigen viviparen Aphididen und die Spermatogenese von Aphis saliceti mit besonderer Berücksichtigung der Chromatinverhältnisse [1909], Formation des cellules sexuelles et détermination du sexe chez les Aphididae [1910]). Analizując procesy podziału jąder gamet u mszyc, stwierdził i opisał różnice w garniturze chromosomów gamet męskich i żeńskich. Zjawisko to odkrył niezależnie od Tomasa H. Morgana, który od 1908 roku badał chromosomy muchówek z rodzaju Drosophila, stwierdzając u nich różnice w morfologii chromosomów płci. Ważna w dorobku Baehra była także wcześniejsza praca o szczegółach pierwszych podziałów jądra jaj u patyczaka Bacillus rossii rozwijających się partenogenetycznie (1907), w której opisał zachowanie się chromosomów i ciałka kierunkowe. Redukcję liczby chromosomów analizował u wieloszczeta Saccocirrus major (1913, 1920), dając przy okazji zestawienie rozmaitych poglądów na to zjawisko. Obszerną dyskusję procesu redukcji liczby chromosomów w mejotycznym podziale komórki przedstawił w ważnej pracy Contribution à l’étude de la caryocinèse somatique, de la pseudoréduction et de la réduction (1912). Warto też spośród jego publikacji wymienić studium nad ontogenezą partenogenetycznych pokoleń mszycy Aphis palmae (1918)1. Z badań na bogatym materiale zwierząt kręgowych i bezkręgowych wyciągał ogólne, teoretyczne wnioski dotyczące cytologicznych aspektów procesów dziedziczenia (m.in. Sur les bases cytologique de l’hérédite, 1925), dostarczając zresztą argumentów za słusznością chromosomowej teorii dziedziczności w czasach, gdy nie była ona jeszcze powszechnie przyjęta. Polskiemu czytelnikowi przybliżył wiedzę o tych zagadnieniach w artykule Cytologiczne podstawy zjawisk dziedziczności (1930). Odkrycie różnic w chromosomach gamet męskich i żeńskich stało się podstawą zgłoszenia Baehra do Nagrody Nobla z dziedziny fizjologii i medycyny, wspólnie z Morganem. Jego biografowie podają też wiadomość o propozycji objęcia profesury w jednym z angielskich uniwersytetów.
Władysław Baehr był członkiem krajowych i zagranicznych towarzystw naukowych: członkiem zwyczajnym TNW od 1928 roku, członkiem korespondentem PAU (od 1933), członkiem zwyczajnym Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (od 1922), członkiem przybranym Towarzystwa Naukowego we Lwowie (od 1925), członkiem korespondentem Société de Biologie w Paryżu (1927), oraz członkiem Genetics Society of America. Wchodził też w skład Zarządu Kasy im. Mianowskiego w latach 1926–1934.
Zmarł 17 września 1939 roku w Radości pod Warszawą.
1Nazwa tej mszycy, nieznana taksonomii, została nadana przez Baehra ze względu na żerowanie owada na pokojowej palmie.