Profesor Uniwersytetu Warszawskiego Bolesław Hryniewiecki to postać znana i popularna w swoim czasie nie tylko wśród botaników, zarówno polskich, jak i z wielu innych krajów, ale i wśród wszystkich interesujących się choć trochę roślinami, które nas przecież zewsząd otaczają. Znakomity, wszechstronny badacz o szerokich kontaktach międzynarodowych, szanowany przez swoich uczniów nauczyciel akademicki, popularyzator wiedzy o przyrodzie i zasłużony działacz na polu jej ochrony, wybitny historyk nauk o roślinie, podróżnik i organizator życia naukowego, zawsze imponujący kulturą i erudycją – szczególnie w tym wydawnictwie zasługuje na przypomnienie.

Urodził się 20 lutego 1875 roku w Międzyrzecu Podlaskim. Po ukończeniu w Lublinie szkoły średniej rozpoczął w roku 1893 studia przyrodnicze na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim. Studiował tu jednak niedługo: już w roku 1894 za udział w manifestacji patriotycznej został aresztowany i wywieziony w głąb Rosji. Po dwóch latach zwolniony, kontynuował studia z zakresu botaniki i chemii na uniwersytecie w Dorpacie. Jeszcze jako student rozpoczął pracę naukową jako asystent profesora botaniki tego uniwersytetu, Nikołaja I. Kuzniecowa. Podjął w tym czasie trzy podróże na Kaukaz, badając tamtejszą florę w ramach ekspedycji zorganizowanych przez Rosyjskie Towarzystwo Geograficzne. Jej rezultatem były obszerne naukowe sprawozdania z prowadzonych tam badań; w sumie Hryniewiecki opublikował w latach 1901–1916 pięć doniesień poszerzających wiedzę o roślinności Kaukazu. W roku 1904 został docentem prywatnym Uniwersytetu Dorpackiego, prowadząc tam wykłady z anatomii i fizjologii roślin. Studia uzupełniał w latach 1904–1906 i 1909 na niemieckich uniwersytach. W Jenie pracował pod kierunkiem wybitnych tamtejszych botaników, Ernsta Stahla i Wilhelma Detmera, fizjologa roślin; w Lipsku studiował u wybitnego fizjologa roślin Wilhelma Pfeffera i opublikował (1908) wykonaną tam pracę o reotropiźmie korzeni; później poznał pracownie botaniczne w Grazu u Gottlieba Haberlandta i w Palermo, a także w Genewie, współpracując tam z Robertem Chodatem. Stopień doktora botaniki (równorzędny z habilitacją) otrzymał w roku 1913 w Dorpacie za rozprawę o szparkach oddechowych roślin. W 1914 roku mianowany profesorem, objął katedrę morfologii i systematyki roślin uniwersytetu w Odessie oraz kierownictwo tamtejszego Ogrodu Botanicznego, poświęcając jednak swój czas głównie dla organizowania życia osiedlonych tam Polaków i coraz liczniejszych wojennych uchodźców. Był kierownikiem Wydziału Szkolnego, członkiem Rady Miejskiej i przewodniczącym Rady Organizacyj Polskich w Odessie, budował tam polskie szkolnictwo. W czasie pobytu w Rosji wysyłał do botanicznego czasopisma w Dorpacie („Trudy Bot. Sada Imperat. Jur’evskago Universiteta”) i do niemieckiego „Botanisches Centralblatt” streszczenia polskich botanicznych publikacji naukowych, dzięki czemu mogły one wejść w obieg międzynarodowy; liczba tych streszczeń mogła przekroczyć 250.

W roku 1919 Hryniewiecki opuścił objęte wojną miasto i powrócił do kraju. Niezwłocznie objął katedrę systematyki i geografii roślin Uniwersytetu Warszawskiego i kierownictwo przynależnego jej Zakładu, kierował także uniwersyteckim Ogrodem Botanicznym. Stanowiska te zajmował do wybuchu wojny w 1939 roku. W latach 1925–1926 pełnił obowiązki dziekana Wydziału Filozoficznego UW, a w roku akademickim 1926/1927 rektora Uniwersytetu.

Dwudziestolecie międzywojenne to najbardziej płodny okres wszechstronnej działalności Bolesława Hryniewieckiego. Objął pusty lokal Zakładu Systematyki Roślin w Alejach Ujazdowskich, który w niedługim czasie przekształcił w dobrze wyposażony warsztat pracy naukowej, z ciągle uzupełnianą i coraz cenniejszą biblioteką i z intensywnie gromadzonymi zbiorami zielnikowymi. Wartość dydaktyczna i naukowa Ogrodu Botanicznego, którym kierował, zwiększała się dzięki aktywności Romana Kobendzy, zaangażowanego w 1926 roku na stanowisku inspektora. Stary, niewielki Ogród Botaniczny nie wystarczał jednak dla nowych potrzeb naukowych i dydaktycznych profesora Hryniewieckiego, który wobec tego starał się przez cały okres międzywojenny o uzyskanie większego terenu, położonego poza śródmieściem Warszawy, w celu przeniesienia tam kolekcji naukowych i wybudowania pomieszczenia dla botanicznych zbiorów muzealnych. Teren taki, przylegający do Fortu Mokotowskiego, został mu przyznany krótko przed wybuchem wojny, która pokrzyżowała związane z tym plany.

Z ważniejszych czysto botanicznych prac naukowych profesora Hryniewieckiego, wykonanych wówczas i opublikowanych, wymienić należy przede wszystkim monumentalny Zarys flory Litwy (1933). Była to pierwsza nowoczesna synteza roślinności tego kraju uzupełniona obszernym opracowaniem historii jej badań. Zwracają także uwagę drobniejsze rozprawy poświęcone zasięgom rzadkiej u nas kłoci (Cladium mariscus) (1922), olszy szarej (1930) oraz kilku innych rzadkich gatunków Polski i Litwy (1932), a także opis roślinności okolic Jeziora Wigierskiego (1924).

Drugim kierunkiem naukowym w dorobku Hryniewieckiego rozwijanym w tym okresie była historia botaniki. Publikował on już wcześniej życiorysy zmarłych polskich botaników: Bogumira Eichlera (1907), Stanisława Chełchowskiego (1908), Marii Twardowskiej (1909), Władysława Dybowskiego (1910), Franciszka Kamieńskiego (1913) i księdza Jerzego Pabreża (1914). Po powrocie do kraju kontynuował ten wątek, publikując życiorysy zmarłych: Emila Godlewskiego (1932), Feliksa Kwiecińskiego (1933), Romana Gutwińskiego (1934), Karola Drymmera (1937) i Witolda Łaźniewskiego (1938), obszerne opracowania życia zasłużonych w dawniejszych czasach Anny Jabłonowskiej (1934), Wojciecha Jastrzębowskiego (1937) i Antoniego Schneebergeera (1938), oraz wydobywając z zapomnienia postać odkrywcy cyklu życiowego paproci Michała Leszczyc-Sumińskiego (1937). Na szczególną uwagę zasługuje obszerna, książkowa monografia naszego wybitnego botanika Edwarda Strasburgera (1938), w swoim czasie wychowanka i docenta Szkoły Głównej, który później, będąc profesorem uniwersytetów w Jenie i w Bonn, zyskał światową sławę jako jeden z twórców anatomii i cytologii rozwojowej roślin; Hryniewiecki przypominał polskość Strasburgera, pomijaną przez innych jego biografów. Był też w tym czasie autorem syntetycznych opracowań historii botaniki, pierwszych w naszej literaturze: botaniki powszechnej (1927) oraz historii botaniki w Polsce (wyd. 1927 w języku polskim, wyd. 1931 i 1933 w języku francuskim). Wydanie z okazji III Zjazdu Botaników Słowiańskich, który odbył się w Warszawie w roku 1931, jest szczególnie cenne ze względu na reprodukowane tam dobrej jakości portrety naszych uczonych; ich oryginały w większości już nie istnieją. Cenne jest wspomniane już wyżej opracowanie historii badań flory Litwy (1933) – Hryniewiecki przypomniał tu m.in. postać księdza Pabreża, którego zielnik z początku XIX wieku odkrył jeszcze w czasach swej młodości w klasztorze w Kretyndze. Z tej dziedziny wspomnieć jeszcze warto artykuły Hryniewieckiego o udziale kobiet polskich w rozwoju botaniki (1933) i o historii badań mszaków okolic Warszawy (1937).

Profesor Bolesław Hryniewiecki położył duże zasługi dla organizowania się polskich botaników po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Był w składzie komisji przygotowującej powołanie Polskiego Towarzystwa Botanicznego, podpisał zaproszenie na zjazd założycielski, który odbył się w Warszawie, w gmachu byłej Szkoły Głównej, w dniach 9 i 10 kwietnia 1922 roku, wygłosił przemówienie powitalne. Zebrani wybrali go pierwszym prezesem nowego Towarzystwa. Godność tę piastował Hryniewiecki dwukrotnie, w latach 1922–1926 i 1945–1953. W latach 1935–1938 był przewodniczącym Oddziału Warszawskiego PTB. Był czynnym członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Włożył wiele pracy w rozwój i utrzymanie w okresie międzywojennym wychodzących w Warszawie wydawnictw periodycznych tego Towarzystwa, zamieszczających publikacje naukowe z zakresu nauk przyrodniczych. Wymienić tu należy wydawane pod jego redakcją „Sprawozdania z posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego”, „Archiwum Nauk Biologicznych T.N.W.”, zamieszczające większe, monograficzne prace, oraz szczególnie cenny dla botaników periodyk „Planta Polonica”. Ukazywał się on pod jego redakcją w latach 1930–1939 i przyjmował, podobnie jak „Archiwum”, prace monograficzne, lecz wyłącznie z zakresu botaniki. Tu opublikowano klasyczne: Stosunki fitosocjologiczne Puszczy Kampinoskiej Romana Kobendzy (1930), Elementy flory polskiego Podola Wacława Gajewskiego (1937) i Zespoły grzybów towarzyszących kornikom polskim Wincentego Siemaszki (1939).

Bolesław Hryniewiecki działał nie tylko w PTB. Był aktywnym członkiem Polskiego Towarzystwa Geograficznego: należał do grupy organizującej II Zjazd Słowiańskich Geografów i Etnografów, który odbył się w Warszawie w 1927 roku, oraz Międzynarodowy Kongres Geograficzny w Warszawie w 1934 roku. Był członkiem rzeczywistym Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (od 1912 roku), członkiem Komisji Fizjograficznej AU i PAU oraz członkiem Polskiego Towarzystwa Dendrologicznego. Należał do grup organizujących Zjazdy Lekarzy i Przyrodników Polskich (od XII Zjazdu w Warszawie w 1925 roku do XV Zjazdu we Lwowie w 1937 roku). Godnie reprezentował botanikę polską na arenie międzynarodowej. Jeszcze w okresie dorpackim wziął udział w Międzynarodowych Kongresach Botanicznych w Wiedniu (1905) i Brukseli (1910). Później był stałym uczestnikiem Międzynarodowych Wycieczek Geograficzno-Roślinnych, poczynając od trzeciej wycieczki w Szwajcarii w 1923 roku do siódmej we Włoszech w 1934 roku. Wziął udział w II Kongresie Międzynarodowym Ochrony Przyrody (Paryż 1931). Był członkiem towarzystw botanicznych we Francji i Czechosłowacji. Organizował w Warszawie, o czym już wspomniano, II Zjazd Botaników Słowiańskich (1931).

Liczne publikacje profesora Hryniewieckiego są przykładami dobrej popularyzacji wiedzy botanicznej. Przywiązywał do tej działalności dużą wagę, zresztą dzięki swojej erudycji i łatwości pisania posiadał dar przekazywania wiedzy swoim licznym uczniom i wszystkim interesującym się przyrodą. Być może najważniejszym jego osiągnięciem w tym zakresie było doprowadzenie do opublikowania części botanicznej nowego wydania Poradnika dla samouków. Pierwsze dwa wydania tego zbiorowego dzieła, zwięzłe i niewielkiej objętości, ukazały się w latach 1898–1902; trzecie wydanie miało zupełnie inny charakter. Część botaniczna nowego wydania Poradnika wyszła drukiem w trzech dużej objętości tomach w latach 1926, 1927 i 1929, formalnie pod redakcją zasłużonego Stanisława Michalskiego, lecz niewątpliwie głównie staraniem Hryniewieckiego. Był on autorem ponad 700 stron druku, co stanowi prawie 40% całości. Dzieło to, wzorowo opracowane pod względem dydaktycznym, z obszernym wskazaniem źródeł do dalszego, samodzielnego studiowania, wobec niewielkiej wówczas możliwości kształcenia się młodych ludzi, szczególnie na prowincji, dawało wszystkim zainteresowanym możliwość zdobycia aktualnej wiedzy. Warto przypomnieć, że umieszczone w tym wydaniu Poradnika dwa oryginalne, wspomniane już wyżej obszerne rozdziały pióra Hryniewieckiego poświęcone historii botaniki, były pierwszymi u nas opracowaniami tego zagadnienia.

Ochrona ojczystej przyrody leżała profesorowi Hryniewieckiemu szczególnie na sercu. Jej cele i problemy przedstawiał w wielu artykułach popularnonaukowych i polemicznych, publikowanych między innymi w czasopismach „Ochrona Przyrody”, „Ziemia”, „Wiadomości Turystyczne”, a także w prasie codziennej i w licznych, wygłaszanych przy różnych okazjach, referatach i pogadankach. Walczył o zachowanie zagrożonej wówczas niszczeniem przyrody Tatr, okolic jeziora Wigry i lasów w okolicach Warszawy. Był czynnym członkiem Państwowej Rady Ochrony Przyrody, przewodniczącym Warszawskiego Kuratorium Państwowej Komisji Ochrony Przyrody (1921–1939), a także członkiem i prezesem (w latach 1929–1939) Ligi Ochrony Przyrody.

Profesor Hryniewiecki wspominany był przez swoich licznych uczniów jako znakomity nauczyciel i wykładowca, prowadził zresztą wykłady ze specjalności botanicznych nie tylko na Uniwersytecie Warszawskim, lecz także w Wolnej Wszechnicy Polskiej. Wśród jego wychowanków widzimy nazwiska wielu znanych później uczonych. Dyplomanci Zakładu Systematyki UW publikowali wartościowe prace ze wszystkich dziedzin botaniki, chociaż profesor Hryniewiecki zachęcał swoich studentów szczególnie do zajęcia się roślinami zarodnikowymi, które w Polsce ciągle jeszcze były słabo poznane. Tak mszaki badali w jego pracowni Tadeusz Wiśniewski, Ludmiła Goetzen (Hausbrandtowa), Irena Rejmentówna, Karolina Lublinerówna i Krystyna Stefanowicz, glonami zajmowały się Alicja Luer-Jeziorańska, Maria Rogalska i Hanna Wysocka (Bujalska), porostami Janina Stankiewiczówna (Tyszkiewiczowa), a grzybami Zofia Zyskówna, Aldona Szwanke i Alina Skirgiełło. Rośliny naczyniowe i ich zespoły badali m.in. Maria Czyrsznicówna (Zanowa), Wacław Gajewski, Helena Juraszkówna, Wanda Karpowiczówna, Ludmiła Chlewińska (Karpowiczowa), Katarzyna Kleistówna i Halina Karmazyńska.

II wojna światowa przyniosła zniszczenie dorobku Profesora. Niemcy rozstrzelali jego najzdolniejszego ucznia, Tadeusza Wiśniewskiego, w którym Profesor pokładał duże nadzieje. Budynki przy Ogrodzie Botanicznym zostały spalone, Ogród zdewastowany. Szczęśliwie, trudem głównie Wiśniewskiego i Skirgiełłówny, zdołano uratować większość księgozbioru i zielników.

Po wojnie profesor Hryniewiecki przystąpił, mimo podeszłego wieku i słabego już zdrowia, do odbudowy Zakładu Systematyki i Geografii Roślin oraz Ogrodu Botanicznego (otwartego dla publiczności dopiero w 1949 roku). Kierował tymi jednostkami formalnie do 1960 roku, chociaż w bieżącej pracy zastępowały go Alina Skirgiełło w Zakładzie i Ludmiła Karpowiczowa w Ogrodzie Botanicznym. Ciągle jeszcze pracował naukowo, poświęciwszy się już prawie wyłącznie historii botaniki. Opublikował życiorysy zmarłych w ostatnich latach botaników: Józefa Paczoskiego (1946), Wincentego Siemaszki (1947), Seweryna Krzemieniewskiego (1948), Tadeusza Wiśniewskiego (1948), Wacława Niedziałkowskiego (1950), Januarego Kołodziejczyka (1950) i Jadwigi Wołoszyńskiej (1952). Większe rozprawy poświęcił wybitnym, dawniej zmarłym naszym botanikom, Jakubowi Wadze (1951), Stanisławowi Batys Gorskiemu (1952), Hugo Zapałowiczowi (1953), Adamowi Prażmowskiemu (1954) i Tytusowi Chałubińskiemu (1955) oraz dendrologowi Janowi Jonstonowi (1957). Cenna jest jego analiza botanicznej działalności Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (1951) i analiza najstarszych flor okolic Warszawy (1955). Wydobył z zapomnienia autora pierwszej statystycznej analizy polskiego rolnictwa oraz projektu założenia w Warszawie Muzeum Przyrodniczego, żyjącego w XVIII wieku Stefana Chardon de Rieule (1947). Publikował życiorysy botaników w Polskim Słowniku Biograficznym. Specjalne studia poświęcił roślinom wzmiankowanym w naszej wielkiej poezji: Pan Tadeusz w oczach botaników (1948), Grzybobranie w poemacie A. Mickiewicza „Pan Tadeusz” (1955), Adam Mickiewicz a flora Litwy (1956). Obszerna rozprawa o zainteresowaniach botanicznych Elizy Orzeszkowej (będąca spisem, wraz z komentarzami, roślin wzmiankowanych w jej powieściach) pozostała niestety w jednym egzemplarzu maszynopisu. Wydał kolejne syntetyczne opracowanie historii botaniki w Polsce w jubileuszowym wydawnictwie PAU (1948) oraz popularny Zarys dziejów botaniki (1949). Cenny jest wreszcie obszerny, akademicki podręcznik Owoce i nasiona (1952), przybliżający zagadnienia rzadko omawiane szczegółowo w podręcznikach botaniki. Inne jego aktywności to funkcja redaktora „Monographiae Botanicae”, nowego czasopisma PTB (1953–1956).

Profesor Hryniewiecki był członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego i Polskiej Akademii Umiejętności do ich rozwiązania, w 1952 roku otrzymał godność członka tytularnego Polskiej Akademii Nauk (uprawniała ona do udziału w sesjach naukowych PAN). Brał udział w pracach Komitetu Historii Nauki i Komitetu Botanicznego PAN. Od 1946 roku przewodniczył Komitetowi Ochrony Przyrody w Warszawie. W roku 1947 wybrano go członkiem honorowym PTB. W 1994 roku Walny Zjazd Delegatów PTB uchwalił regulamin Medalu Profesora Hryniewieckiego, przyznawanego przez Towarzystwo za wybitne zasługi na polu popularyzacji wiedzy botanicznej.

Profesor Bolesław Hryniewiecki zmarł 13 lutego 1963 roku i został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.