Mieczysław Konopacki, jeden z najwybitniejszych polskich histologów, urodził się 16 kwietnia 1880 roku w Wieluniu, miasteczku w Królestwie Polskim, w rodzinie urzędnika magistratu miejskiego Bronisława, kasjera, i jego małżonki Antoniny, de domo Zdrojewskiej. W bardzo trudnych warunkach jego wychowaniem zajmowała się matka. Uczył się w szkole powszechnej w Wieluniu, a następnie w gimnazjum klasycznym w Kaliszu. W tymże gimnazjum uzyskał w roku 1889 świadectwo dojrzałości i wstąpił na Cesarski Uniwersytet Warszawski. Studiował tam nauki przyrodnicze, a szczególnie umiłowaną przez siebie zoologię. Pod troskliwą opieką wybitnego dydaktyka i uczonego, jakim był bez wątpienia Paweł I. Mitrofanow, rozwijał swoje zainteresowania badawcze. Zaowocowało to cenną rozprawą O tworzeniu się żółtka w jaju jaszczurki, za którą w roku 1903 uzyskał stopień kandydata nauk przyrodniczych oraz wysoką ocenę, uwidocznioną srebrnym medalem. Ów rok godzien jest uwagi, bo niemal jednocześnie za swoją działalność we wsiach pod Kaliszem oraz za prowadzenie tajnych kółek został aresztowany i osadzony na Pawiaku. W rok później wyjechał do Krakowa i rozpoczął studia medyczne we Wszechnicy Jagiellońskiej, gdzie do listopada 1907 roku pracował w charakterze demonstratora w Katedrze Anatomii Opisowej profesora Kazimierza Kostaneckiego. W okresie tej współpracy zapoznał się z pracami z zakresu embriologii i cytologii Kostaneckiego oraz Emila Godlewskiego juniora. Ten ostatni utworzył Zakład Biologiczno-Embriologiczny i umożliwił Konopackiemu wykonanie fizjologicznej pracy nad oddychaniem dżdżownic, której rezultaty badawcze trafiły do podręcznika fizjologii zwierząt bezkręgowych, a sama praca ukazała się w całości w wydawnictwach Akademii Umiejętności.

Dalsze studia, po przeniesieniu się Konopackiego pod koniec roku 1907 do lwowskiego Zakładu Histologii i Embriologii, kierowanego przez typowego histologa – Władysława Szymonowicza, dotyczyły problematyki fizjologii rozwoju. W tymże roku poślubił Bronisławę Jakimowicz, która pracowała jako wolontariusz w tym samym zakładzie. Uwieńczył studia medyczne doktoratem wszech nauk lekarskich Uniwersytetu Cesarza Franciszka we Lwowie. Od roku 1909 przebywał w Stacji Zoologicznej w Trieście, skąd – po otrzymaniu stypendium Akademii Umiejętności – zdecydowany poświęcić się badaniom embriologicznym, udał się do Zakładu Zoologii w Innsbrucku, kierowanego przez profesora K. Heidera, a następnie do Neapolu, gdzie przeprowadził badania nad wpływem płynów hipertonicznych. Owocem tych badań była opublikowana na łamach „Archiv für Zellforschung” praca Über den Einfluss hypertonischer Lösungen auf befruchte Echinideneier (1911). Następny rok spędził w kolejnej Stacji Zoologicznej, w miejscowości Ville Franche-sur-Mer we Francji. Pobyt w zagranicznych ośrodkach wzbogacił twórcze możliwości Konopackiego, który w roku 1914 uzyskał veniam legendi Uniwersytetu Lwowskiego z zakresu histologii i embriologii w oparciu o rozprawę Wpływ płynów hypotonicznych na różne stadya rozwoju jeżowców. Uzyskanie samodzielności badawczej było istotne dla kształtowania się zainteresowań naukowych, trzeba bowiem pamiętać, że druga dekada XX wieku to szczyt osiągnięć, swoisty okres „burzy i naporu” w specyficznej gałęzi embriologii, zwanej mechaniką rozwoju. Decydującą rolę w tym procesie odgrywały prace Emila Godlewskiego, Garbowskiego, Driescha, Boveriego, Waddingtona, Hertwiga, Loeba i Roux. Można było w nich zaobserwować duży ładunek przemyśleń filozoficznych poza aspektem czysto poznawczym.

Niestety, inne wydarzenia, o znaczeniu politycznym, opóźniały rozwój naukowy Bronisława Konopackiego. Co prawda, uzyskawszy stypendium Akademii Umiejętności im. Osławskiego, w 1915 roku na dwa lata wyjechał na staż naukowy do Stanów Zjednoczonych. Ale tymczasem potężniejący konflikt polityczny w Europie zakończył tzw. zbrojny pokój i doprowadził do wojny ogólnoeuropejskiej, a wkrótce i światowej. Konopacki był patriotą, wstąpił więc do Związku Strzeleckiego we Lwowie. Z chwilą wybuchu I wojny światowej i utworzenia Legionów był już 25 sierpnia 1914 roku lekarzem dowództwa i dalsza jego kariera w wojsku wyglądała nader interesująco: 30 września został lekarzem szpitala polowego, 11 października został mianowany chorążym lekarzem, a 13 listopada – podporucznikiem lekarzem. Zimą 1915 roku objął funkcję lekarza II baonu 3. Pułku Piechoty Legionów Polskich. W okresie od 15 kwietnia 1915 do 25 lutego 1916 roku leczył w II Brygadzie jako lekarz szpitala polowego. W tym czasie awansował na porucznika lekarza. Potem od lutego do maja 1916 był lekarzem zakładu sanitarnego dywizji. Po tym okresie został odesłany na tyły i do października był lekarzem Czerwonego Krzyża i Biura Werbunkowego przy Departamencie Wojskowym Naczelnego Komitetu Narodowego (NKN) w Piotrkowie.

Z początkiem października 1916 roku został urlopowany i powołany do zorganizowania Katedry Histologii i Embriologii Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. 1 kwietnia 1919 roku został mianowany profesorem nadzwyczajnym histologii i embriologii oraz szefem tej katedry, a w 1921 roku otrzymał tytuł profesora zwyczajnego. Jako major lekarz został przeniesiony do II rezerwy 8 maja 1919 roku. W związku z trwającą wojną Rzeczypospolitej z Rosją radziecką i zbliżającym się Frontem Zachodnim Michaiła Tuchaczewskiego został ponownie zmobilizowany 27 lipca 1920 roku i wyznaczony na funkcję komendanta Szpitala Dzieciątka Jezus w Warszawie. W niecałe pół roku później, czyli po zwycięskiej bitwie pod Warszawą oraz po wielkiej bitwie nad Niemnem, w wyniku interwencji Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Konopacki został zwolniony ze służby czynnej, a w kilka lat potem zatwierdzony jako ppłk rezerwy – lekarz.

Przystąpił ze zdwojoną energią do organizacji swojego zakładu. Na I piętrze Anatomicum zorganizował początkowo prymitywną pracownię. Dopiero później otrzymał większą liczbę pomieszczeń na parterze i w suterenach tego gmachu, które tworzyło 9 pracowni, dwa pokoje dla zwierząt, biblioteka, sala ćwiczeniowa, 1 pokój termostatowy, 1 pokój operacyjny, 1 pokój hodowli tkanek, dwa pomieszczenia fotograficzne i dwa pokoje dla woźnych. Zgromadził też potrzebną aparaturę, którą tworzyły 142 mikroskopy świetlne, termostaty, mikrotomy i mikromanipulatory. Na jego wykłady składały się: kurs embriologii, cytologii, histologii ogólnej i szczegółowej oraz histologii porównawczej zwierząt domowych.

W latach 1919–1924 jako kurator studiów weterynaryjnych organizował Wydział Weterynaryjny i tamże wykładał histologię ogólną, szczegółową i porównawczą zwierząt domowych oraz embriologię szczegółową. Prowadził wykłady z histologii dla słuchaczy stomatologii, a także nadzorował budowę domu studenta przy ul. Polnej w Warszawie. Wziął również udział w misji rewindykowania majątku uniwersyteckiego oraz Studium Weterynaryjnego, wywiezionego w czasie działań wojennych w głąb Rosji i w tym celu przebywał w roku 1925 w Rostowie oraz w Tambowie. Dwukrotnie, tj. w latach 1930 i 1934, prowadził badania w Neapolu w tamtejszej Stacji Zoologicznej.

Konopacki miał niebagatelny udział w stworzeniu wojskowego Studium Lekarskiego w Warszawie. Jako profesor dostąpił dwukrotnego zaszczytu pełnienia obowiązków dziekana Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego w latach 1927–1928 i 1936–1937.

Brał czynny udział w pracach rozmaitych towarzystw naukowych. Był członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego: czynnym od 1918 roku, a zwyczajnym od 1929. Został członkiem korespondentem (1930) i członkiem czynnym (1932) Polskiej Akademii Umiejętności. Był też członkiem Association des Anatomistes. Współorganizował wraz Edwardem Lothem Polskie Towarzystwo Anatomiczno-Zoologiczne. Był członkiem zarządu polskiej Young Men’s Christian Association (YMCA). Wchodził w skład zarządu Kasy im. Mianowskiego, Towarzystwa Biologicznego, Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika. Studenci medycyny zaszczycili go godnością Członka Honorowego Koła Medyków Studentów UW. Pełnił obowiązki kuratora Polskiego Akademickiego Koła UW Popierania Rozwoju Ziem Zachodnich.

Otrzymał Krzyż Legionów Polskich oraz dwukrotnie Krzyż Walecznych, Odznakę Honorową Czerwonego Krzyża oraz inne, jak Krzyż Niepodległości i Krzyż Zasługi. Pośmiertnie został odznaczony Krzyżem za obronę Warszawy.

Do mniej znanych aspektów jego działalności należy fakt jego udziału w działalności masonerii w Polsce. Był członkiem Wielkiej Loży Narodowej i pełnił w niej różne funkcje. W latach 1927 i 1929 pełnił funkcję I Wielkiego Dozorcy, a w 1928 Wielkiego Pieczętarza. Pod koniec roku 1927 wziął udział w wielkim zjeździe masonów w Paryżu. Należał do nielicznej grupy uczonych, którzy byli członkami masonerii. Według niektórych historyków masonerii poparł zamach majowy Józefa Piłsudskiego.

Na twórczość naukową Konopackiego składa się około 40 prac. Wszystkie odznaczają się wysoką jakością wykonania i sumiennością naukową oraz dużą odkrywczością. Z małymi wyjątkami mają jednolity charakter. Interesowały go dwa podstawowe zagadnienia: wpływ czynników fizykochemicznych na komórki jajowe oraz biochemia rozwoju. Konopacki badał wpływ płynów hipertonicznych i hipotonicznych na jaja jeżowców, przeprowadził analizę zmian, jakie zachodzą pod wpływem czynników powodujących powstawanie błony jajowej, poddał analizie cytologicznej jądro, cytoplazmę, chromosomy, centrosferę komórek jajowych i zarodków jeżowców pod wpływem różnych rozcieńczeń wody morskiej oraz badał anomalie rozwojowe powstające w tych warunkach. Wspólna praca z żoną – Bronisławą Konopacką, rozpoczęła cykl prac nad histochemią komórki jajowej i zarodków różnych grup zwierzęcych. W badaniach tych został sformułowany problem biochemii rozwoju. Konopacki zauważył, że w czasie morfogenezy odbywa się synteza białek kosztem żółtka. Na podstawie analizy histochemicznej zostały wyróżnione u zarodków dwa okresy: pierwszy do chwili gastrulacji, w którym odbywają się głównie procesy mechaniczne, i drugi, od neuruli aż do wyklucia się zarodka, w których odbywają się procesy rozkładu żółtka na białka prostsze i lipidy, później zaś zjawia się glikogen. Ciała te zachowują się rozmaicie w poszczególnych listkach zarodkowych. Na podstawie innych badań Konopacki stwierdził, że białka odgrywają rolę w pierwszych okresach rozwojowych, podczas gdy w procesach histogenezy poważną role odgrywają tłuszcze. Po zastosowaniu metody wirowania uczony dowiódł, że przemieszczanie ciał zapasowych powoduje nieprawidłowości rozwojowe, które jednak ustrój jest zdolny regulować. Wyciągnął stąd wniosek, że materiały zapasowe nie są materiałem jedynie biernym w rozwoju ustroju, ale i czynnym. Zbadał zachowanie się kwasu nukleinowego w wytwarzaniu żółtka i stwierdził, że w komórkach nabłonka pęcherzykowego zachodzi rozkład nukleoproteidów i kwasów nukleinowych na związki prostsze, które przechodzą do cytoplazmy i powodują jej zasadochłonność. W innej z kolei pracy – nad głowonogiem Loligo, wysunął przypuszczenie, że istnieją specjalne fermenty, a mianowicie witelazy A i B, z których pierwsza rozszczepia żółtko na białka i lipidy, druga zaś na białko i glikogen. Podejście histochemiczne do problemu organizacji rozwijających się zarodków ma duże znaczenie dla zrozumienia istoty organizatorów. Te wyniki Konopackiego znalazły uznanie w piśmiennictwie światowym.

Poza pracami ściśle naukowymi znajdował czas na liczne odczyty na uniwersytetach powszechnych, referaty, a także na prace historyczne czy wspomnieniowe. Ważną rolę odegrał artykuł historyczny Histoire de la cytologie et de l’histologie en Pologne, et la part prise par les Polonais dans le développement de ces sciences au delà des frontières polonaises (Warszawa 1931). Napisał wspomnienia pośmiertne o profesorach Józefie Hornowskim i Józefie Ejsmondzie.

Najazd niemiecki na Polskę spowodował powołanie Konopackiego do wojska oraz powierzenie mu funkcji zastępcy komendanta 1. Szpitala Okręgowego w Warszawie. W ostatnich dniach oblężenia Warszawy, 25 września, po wyjściu z domu przy ul. Lwowskiej 6, w drodze do szpitala został trafiony śmiertelnie odłamkiem pocisku. Pochowany został na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera 8, A-6).

Był człowiekiem taktownym i potrafił zjednywać sobie ludzi, dlatego w jego zakładzie pracowali ludzie oddani nauce, cechujący się wielkim zapałem. Konopacki był człowiekiem wierzącym w postęp. Do wszelkich przejawów życia współczesnego podchodził krytycznie. Był wolny od dogmatów i nie uznawał przesądów w żadnej dziedzinie, Szedł zawsze na rękę tym, którzy chcieli pracować i to nawet wtedy, kiedy ich projekty badawcze odbiegały od profilu badawczego Katedry Histologii i Embriologii. Stworzył szkołę naukową we współpracy z żoną Bronisławą, z której wyszli tak znakomici uczeni jak Henryk Godlewski, Stanisław Bilewicz, Aleksander Elkner i Piotr Słonimski. Jego znaczenie dla histologii polskiej zostało podkreślone w sposób wyrazisty i jednoznaczny: 23 listopada 1960 roku z okazji uroczystego posiedzenia Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Anatomicznego wmurowano tablice pamiątkowe ku czci jego oraz Edwarda Lotha, nie mniej wybitnego anatoma. Rzecz odbyła się w gmachu Anatomicum przy ul. Chałubińskiego 5.

Z żoną Bronisławą z Jakimowiczów, późniejszą profesor histologii SGGW, miał córki: Annę Krystynę, która wyszła za mąż za Władysława Trzetrzewińskiego, profesora radiologii Akademii Medycznej w Łodzi, oraz Bronisławę Marię, zamężną za architektem Stanisławem Zamecznikiem.