Jan Wasilkowski urodził się 11 V 1898 r. w Sławkowie w okolicach Olkusza, w rodzinie inteligenckiej. Ojciec, Czesław, był lekarzem, a matka, Aleksandra z d. Chmielewska, zajmowała się domem, dbając o dobre wychowanie syna. Wasilkowski ukończył Szkołę Handlową w Kielcach. W 1918 r. rozpoczął studia prawnicze w Wiedniu, by po roku przenieść się do Krakowa. Tu w 1920 r. został zmobilizowany do wojska i w wojnie polsko-bolszewickiej brał udział jako podporucznik artylerii.

Na Uniwersytecie Jagiellońskim zakończył studia w 1923 r., uzyskując stopień doktora prawa. Tego samego roku wyjechał do Nancy, żeby uzupełnić wiedzę na tamtejszej uczelni. Efektem było kilka artykułów prawniczych napisanych po francusku i uzyskany w 1929 r. w Nancy stopień doktora prawa prywatnego.

Częste kontakty z Francją nie przeszkodziły Wasilkowskiemu w podjęciu pracy na Uniwersytecie Warszawskim. Z naszą uczelnią związał się w 1924 r., początkowo jako asystent w Katedrze Prawa Cywilnego. Od 1926 r. uczęszczał na seminarium doktorskie Prawa Handlowego, a w edukacji pomagało mu stypendium im. Włodzimierza Młockiego w wysokości 1000 zł. Wkrótce został docentem, a w 1936 r. – profesorem nadzwyczajnym.

W czasie pracy na UW zyskał opinię eksperta od prawa rodzinnego, spadkowego i rzeczowego, co potwierdził swoimi wykładami na temat własności nieruchomości, hipoteki i o kredycie hipotecznym. Wszystko to sprawiło, że od 1933 r. zasiadał w Komisji Kodyfikacyjnej RP W latach 1935–1938, wspólnie z Fryderykiem Zollem, wydał kolejne tomy Encyklopedii podręcznej prawa prywatnego.

Przez studentów został zapamiętany jako wykładowca pryncypialny i surowy, choć niepozbawiony poczucia humoru. Był opiekunem (kuratorem) Żydowskiego Stowarzyszenia Prawników Studentów UW i korporacji „Respublika”.

Naukowe życie ponad 40-letniego prawnika uległo gwałtownej przemianie po wybuchu wojny. Zmobilizowany do wojska, brał udział w obronie Warszawy. Został ranny i po upadku stolicy okupanci osadzili go w obozie jenieckim w Dossel, a potem w innych oflagach. W warunkach obozowych prowadził wykłady prawnicze dla oficerów.

Po zakończeniu II wojny światowej wrócił do kraju i poparł odradzający się nurt współpracującej z komunistycznym porządkiem Polskiej Partii Socjalistycznej. W 1947 r. został profesorem zwyczajnym prawa cywilnego UW, a od października – dziekanem Wydziału Prawa. W tym samym czasie awansował na Sędziego Sądu Najwyższego. Oprócz niewątpliwej wiedzy w karierze prawniczej pomagała mu przynależność do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, której był członkiem od samego początku. Jesienią 1949 r. Wasilkowski został wybrany rektorem UW, co władze szybko i łatwo zaakceptowały. Pełnił swoją funkcję przez 3 lata. Przez ten czas mieszkał w kamienicy przy ul. Wilczej 13 wraz z poślubioną w 1947 r. Marią z d. Orłowską. Małżeństwo to nie trwało jednak długo.

Za kadencji rektora Jana Wasilkowskiego wydzielił się Wydział Lekarski, dając początek Akademii Medycznej. Przed tą secesją (koniec 1949 r.) uczelnia liczyła 5136 studentów, a w statystykach uwzględniano już nie wyznanie, lecz pochodzenie społeczne studenta. W 1949 r. młodzieży pochodzenia inteligenckiego było 58%, robotniczego 27%, a chłopskiego 15%.

W grudniu 1951 r. weszła w życie Ustawa o szkolnictwie wyższym i pracownikach nauki. Wzmacniała ona centralne sterowanie uczelnią i wprowadzała nowe radzieckie wzorce nadawania stopni naukowych. Od tej chwili najniższym stopniem naukowym był „kandydat nauk”, a rektor UW (mianowany przez władze) zamieniał się w bezwolnego wykonawcę dyrektyw stalinowskiej polityki. W tym czasie nasiliła się nagonka na „niepoprawnie myślących” naukowców. Na UW od prowadzenia zajęć odsunięto np. filozofa Władysława Tatarkiewicza.

Za czasów rektora Wasilkowskiego kontynuowano tworzenie wiszącej dziś w Pałacu Kazimierzowskim galerii portretów rektorskich. Na obrazach widnieją ubrani w togi i gronostaje rektorzy UW. To ciekawe, ponieważ właśnie w okresie stalinowskim zaprzestawano używania tóg, traktując uroczysty ubiór rektora jako burżuazyjny przeżytek. Wszystkie powstałe obrazy zostały zawieszone w Pałacu Kazimierzowskim dopiero kilka lat po odwilży 1956 r.

Profesor Wasilkowski pracował na uczelni do 1967 r. Przez wiele lat kierował Katedrą Prawa Cywilnego i Prawa Cywilnego Porównawczego. Od 1952 r. był członkiem Polskiej Akademii Nauk. Jego wiedza, ale też dyspozycyjność wobec władz, spowodowała, że od 1956 r. aż przez 11 lat pełnił funkcję Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego.

Jako metodę badawczą stosował materializm dialektyczny i historyczny. Prawnicy szczególne znaczenie przypisują jego rozważaniom nad prawem rzeczowym. Z tego zakresu napisał dwa podręczniki: Prawo rzeczowe w zarysie (1957) i Zarys prawa rzeczowego (1963). W tym czasie został członkiem Komitetu Centralnego PZPR.

Po odejściu na emeryturę przewodniczył Komisji Kodyfikacyjnej przy Ministerstwie Sprawiedliwości. Od 1961 r. do 1973 r. posłował na sejm. Odznaczony był wieloma orderami, a ostatni z nich – Order Budowniczych Polski Ludowej – otrzymał na miesiąc przed śmiercią. Zmarł 14 VIII 1977 r.

Warto zauważyć, że bratem naszego bohatera był Aleksander Wasilkowski, ksiądz i profesor seminariów duchownych, a drugą żoną – Zofia Gawrońska, lewicowa działaczka ruchów kobiecych i pierwsza kobieta minister (1956–1957) w PRL. Przeżyła męża o lat prawie 20 i przez ten czas coraz bardziej wiązała się z opozycją, ostatecznie przechodząc na stronę „Solidarności”. Czy gdyby prof. Jan Wasilkowski żył dłużej, to podobnie jak małżonka podążyłby drogą przemiany? Historyk nie może gdybać, więc to pytanie pozostawimy bez odpowiedzi.

Grób rektora Jana Wasilkowskiego znajduje się na Cmentarzu Powązkowskim, kwatera 44-II-4.

Kilka lat po śmierci profesora nazwano jego imieniem nowo powstałą ulicę na warszawskim Ursynowie.