Rektor w latach 1993–1999
Prorektorzy: 1993–1996 Michał Nawrocki (ds. rozwoju i badań naukowych), Jacek Hołówka (ds. współpracy z zagranicą), Piotr Węgleński (ds. finansów i polityki kadrowej), Hanna Komorowska-Janowska (ds. studenckich), Władysław Serczyk (ds. filii). 1996–1999 Michał Nawrocki (ds. rozwoju i badań naukowych), Jan Madey (ds. finansów i polityki kadrowej), Janusz Grzelak (ds. współpracy z zagranicą), Marek Safjan (ds. studenckich) oraz od 1998 Marek Wąsowicz (ds. studenckich), 1996–1997 Adam Jamróz (ds. filii w Białymstoku).
Był gorącym zwolennikiem otwarcia UW na ośrodki naukowe zachodniego świata i gdy został rektorem, taki kurs obrała uczelnia. Aż wierzyć się nie chce, że jeszcze 15 lat wcześniej najwięcej doktoratów honoris causa otrzymywali uczeni radzieccy. W nowej Polsce Uniwersytet Warszawski zrobił wiele, by zbliżyć się do Europy. Nadrabialiśmy różnego rodzaju zapóźnienia, także te infrastrukturalne. Trzeszcząca w szwach stara uniwersytecka biblioteka otrzymała nowy kształt, przenosząc się do budynku na miarę XXI wieku.
Prorektor Włodzimierz Siwiński podejmuje przedstawiciela belgijskiego Ministerstwa Oświaty w Sali Złotej Pałacu Kazimierzowskiego, 1988 r.
Włodzimierz Jerzy Siwiński urodził się 24 IV 1939 r. w podwarszawskim Legionowie w rodzinie nauczycielskiej. Już po pół roku stało się jasne, że jego dzieciństwo nie będzie łatwe, przypadło bowiem na czasy okupacji hitlerowskiej, która na życiu patriotycznej rodziny zostawiła krwawe ślady. Jego ojciec, po którym nosił drugie imię, był dyrektorem tajnej szkoły ogólnokształcącej i pod pseudonimem „Dąb” działał w podziemiu. W 1944 r. został aresztowany, a potem rozstrzelany przez Niemców.
Mama Wanda wychowywała więc syna i młodszą o 2 lata córkę Halinę sama, zapewniając dzieciom staranne wykształcenie. Także patriotyczne – wchodząc w wiek młodzieńczy w latach stalinowskich, rodzeństwo Siwińskich doskonale znało ojczystą historię i wiedziało, co wydarzyło się w Katyniu.
Młody Włodzimierz Siwiński chciał zostać śpiewakiem operowym. Mama zaś pragnęła, by syn studiował medycynę. Jak napisała kilka lat temu Magdalena Bajer: „Do pierwszego zajęcia nie miał kompletnie talentu, a do drugiego zamiłowania”. Zdawał na dziennikarstwo (z wynikiem bardzo dobrym), ale ostatecznie, trochę z przypadku, rozpoczął na Uniwersytecie Warszawskim studia ekonomiczne. Miał szczęście do wspaniałych profesorów – w 1956 r. zaczęła się przecież odwilż i na ówczesnym Wydziale Ekonomii Politycznej wykładali tak znakomici profesorowie, jak: Oskar Lange, Witold Kula, Czesław Bobrowski i Edward Lipiński.
Rektor Włodzimierz Siwiński jako starter w corocznym biegu „Mila Uniwersytecka”, 1994 r.
Pod koniec studiów Siwiński chciał podjąć pracę w dyplomacji. Z poręczenia swojego promotora prof. Czesława Bobrowskiego poszedł na rozmowę kwalifikacyjną. Ta trwała w przyjemnej atmosferze ok. 40 minut. Wtedy to przepytujący kandydata urzędnik MSZ dowiedział się, że student Siwiński jest bezpartyjny i do partii zapisać się nie zamierza. Rozmowa kwalifikacyjna została gwałtownie przerwana i zakończona pretensją urzędnika: „To po co mi Pan głowę zawraca?”.
W 1961 r. uzyskał więc magisterium z ekonomii i podjął pracę naukową, która pochłaniała go coraz bardziej. Pracę doktorską (pod kierunkiem prof. Henryka Fiszla) obronił tuż przed Bożym Narodzeniem 1967 r., a miesiąc później uroczyście nadano mu stopień doktorski. W trakcie wydarzeń marca 1968 r. był na terenie uczelni. Jak sam wspominał: „Nawet nie zauważyłem, kiedy pojawił się ten tak zwany aktyw robotniczy z pałkami. Przyznam się, że jak zaczęli pałować, to uciekłem do Pałacu Kazimierzowskiego i śledziłem ich od strony pałacu”. Następnego dnia odważny dziekan prof. Bobrowski, wybrał świeżo upieczonego doktora na swojego „adiutanta” ze względu na „odpowiednią posturę” wzbudzającą respekt wśród funkcjonariuszy MO.
Rektor Włodzimierz Siwiński podczas uroczystości poświęcenia nowego budynku BUW przez papieża Jana Pawła II, 11 czerwca 1999 r.
Reperkusji wydarzeń marcowych w Polsce Siwiński już nie zaznał, gdyż wkrótce wyjechał do Holandii. Tam w 1970 r. ukończył studia podyplomowe w dziedzinie studiów europejskich na Uniwersytecie Amsterdamskim. Po powrocie do kraju otrzymał pierwsze ważniejsze stanowisko – zastępcy dyrektora Instytutu Nauk Ekonomicznych. W 1976 r. uzyskał habilitację na Uniwersytecie Warszawskim, co skutkowało tytułem docenta. W 1979 r. został prodziekanem Wydziału Ekonomii.
Nauczanie ekonomii w tamtych latach nie było rzeczą prostą, obowiązywały bowiem narzucone przez Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego szczegółowe programy studiów ograniczone do ekonomii socjalizmu i marksistowskiej ekonomii kapitalizmu. Jednak jak pisano w Księdze Jubileuszowej Wydziału Nauk Ekonomicznych UW: „nikt ich na serio nie traktował i praktycznie każdy wykładowca miał szerokie możliwości prezentowania swoich poglądów. [...] Dzięki gierkowskiemu otwarciu na Zachód często wprowadzano do zajęć współczesną, zwłaszcza anglosaską, literaturę ekonomiczną. Gospodarka PRL przedstawiana była krytycznie i większość wykładowców nie poddawała się propagandzie sukcesu”. Do tych wykładowców zaliczał się też Włodzimierz Siwiński. Minusem takiej postawy były trudności w drukowaniu swych prac naukowych.
W 1978 r. Siwiński wyjechał do Stanów Zjednoczonych, by tam prowadzić wykłady na Kent State University. Znajomość amerykańskiej ekonomii, ale też zrozumienie dla tamtejszych osiągnięć i kultury sprawiły, że w czasie solidarnościowej odwilży w 1981 r. został dyrektorem Ośrodka Studiów Amerykańskich. W 1984 r. ponownie wyjechał na 2 lata do Stanów Zjednoczonych, by prowadzić zajęcia, tym razem na Indiana University. Naukowo wiele zyskał, a Amerykanom pomógł zrozumieć skomplikowaną sytuację PRL. Wspólnie z innym amerykanistą i ekonomistą Romualdem Kudlińskim napisał Szkic o gospodarce światowej (1985). Wraz z prof. Paulem Marerem przygotowali wydanie książki Creditworthiness and Reform in Poland (1988). Zaprezentowano w niej prace wybitnych ekonomistów amerykańskich i polskich (także mieszkających poza Polską), którzy przedstawiali trafne analizy sytuacji ekonomicznej naszego komunistycznego kraju.
Po powrocie Siwińskiego do Polski pod koniec 1986 r. doceniono jego niezależność, jego obycie w świecie oraz wiedzę, i w 1987 r. wybrano go prorektorem UW. Był wtedy odpowiedzialny za współpracę z zagranicznymi ośrodkami naukowymi, a funkcję tę sprawował (z półroczną przerwą na wykłady w Notre Dame University w Stanach Zjednoczonych) aż do wyboru na rektora w 1993 r. Dodajmy, że właśnie wtedy nasza uczelnia obdarzała doktoratami honoris causa głównie naukowców reprezentujących ośrodki akademickie z zachodu Europy lub ze Stanów Zjednoczonych. Wtedy też nawiązano bądź reaktywowano współpracę naukową z wieloma zachodnimi uniwersytetami. W tym czasie Włodzimierz Siwiński został profesorem tytularnym (w 1987 r., 6 lat po wniosku zatwierdzonym przez Senat Uniwersytetu Warszawskiego), a następnie profesorem zwyczajnym nauk ekonomicznych (w 1992 r.).
Gdy został wybrany rektorem, miał już na koncie ponad 50 prac z dziedziny ekonomicznej i międzynarodowych stosunków gospodarczych. Po trwającej 3 lata kadencji ponownie został wybrany, by kierować warszawską uczelnią. Te dwie kadencje dały mu niemałą satysfakcję, ale – jak sam przyznał – „były poważnym uszczerbkiem dla własnych badań naukowych”.
To, co każdy będzie pamiętać z rektorowania Włodzmierza Siwińskiego, to wybudowanie nowego gmachu Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego. Gdy zaczynał swą pierwszą kadencję, zapadły decyzje dotyczące ostatecznej lokalizacji nowego budynku biblioteki oraz ogłoszono i rozstrzygnięto konkurs na architektoniczny kształt BUW. Wkrótce potem (21 XI 1996 r.), przy udziale prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego, wmurowano kamień węgielny, inicjując prace nad tą ogromną inwestycją. Gdy końca dobiegała druga kadencja rektora Siwińskiego, we wrześniu 1999 r., nowa siedziba biblioteki była ukończona i w najlepsze trwała przeprowadzka. Nieco wcześniej, 11 VI 1999 r., w nowo wzniesionej bibliotece gościł papież Jan Paweł II, który poświęcił ten budynek.
Jedną z najważniejszych zmian wprowadzonych w czasie kadencji rektora Siwińskiego była decentralizacja finansowa uczelni i przekazanie głównych decyzji budżetowych na szczebel wydziałów. Istotne było też usamodzielnienie się dotychczasowej białostockiej filii UW i powołanie w 1997 r. nowego Uniwersytetu w Białymstoku.
Rektor Siwiński bardzo mocno angażował się także we współpracę UW z uczelniami polskimi oraz zagranicznymi. W latach 1996–1999 był przewodniczącym Konferencji Rektorów Uniwersytetów Polskich, przewodniczącym Konferencji Rektorów Uczelni Warszawskich i jednym z inicjatorów powołania Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich, a potem członkiem jej prezydium. Kontynuacją tego zaangażowania stała się jego działalność w latach 2000–2004, w nowo powołanej Państwowej Komisji Akredytacyjnej, której był wiceprzewodniczącym.
Był też współzałożycielem sieci współpracy rektorów uczelni ze stolic różnych krajów świata pod nazwą „League of World Universities”. Przez cały okres kadencji rektorskiej reprezentował rektorów polskich w Radzie Europy, biorąc udział w pracach komitetu „Standing Conference on University Problems”. Przez 3 lata był też członkiem biura wykonawczego tego komitetu. Uczestniczył w wielu innych inicjatywach i konferencjach poświęconych problemom szkolnictwa wyższego w świecie. Wyrazem uznania dla jego działalności na rzecz współpracy i integracji uczelni w skali międzynarodowej było nadanie mu w 1999 r. doktoratu honoris causa przez prestiżowy New York University.
Włodzimierz Siwiński w stroju rektorskim, 1998 r.
Po zakończonej misji (albowiem 6 lat rektorowania to była misja) Włodzimierz Siwiński powrócił do pracy akademickiej. Wykłada na Wydziale Ekonomii UW w Katedrze Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego. Od 1999 r. pracuje też w Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie. Dał się poznać jako orędownik poglądów na rzecz integracji europejskiej. Gospodarcza strona integracji jest jednym z obszarów jego pracy naukowej, poczynając już od pierwszej książki wydanej w 1976 r. Kapitalizm wielonarodowy. Przesłanki i bariery integracji, a kończąc na ostatnio wydanych pozycjach: Od liberalizacji do integracji Polski z Unią Europejską: mechanizmu i skutki gospodarcze (2003), Polska w Unii Europejskiej. Dynamika konwergencji ekonomicznej (2007) oraz Globalny kryzys a jednocząca się Europa (2010).
W jego ślady poszła córka, dr Joanna Siwińska-Gorzelak, także wykładająca ekonomię na warszawskiej uczelni. W czasie wolnym od pracy profesor uwielbia podróżować. A łatwo to robić, gdy Europa nie ma granic, i także ten fakt sprawia rektorowi Siwińskiemu sporą satysfakcję.
Gdy rozmawiałem z nim latem 2013 r., powiedział, że 40 lat temu, podczas amsterdamskich studiów nad ekonomicznymi podstawami integracji europejskiej, i potem, gdy kończył już habilitację, nawet w najbardziej optymistycznych myślach nie przypuszczał, że dożyje czasu, gdy Polska będzie częścią Unii Europejskiej.
Bibliografia
– Współcześni uczeni polscy: Słownik biograficzny, red. J. Kapuścik, t. IV, Warszawa 2003.
– Księga jubileuszowa Wydziału Nauk Ekonomicznych UW, 1953–2003, red. C. Leszczyńska, Warszawa 2013.
– M. Bajer, Siwińscy, rody uczone, „Forum Akademickie” 2002, nr 3.
– Wspomnienia profesora Włodzimierza Siwińskiego, [w:] Księga jubileuszowa Wydziału Nauk Ekonomicznych UW, 1953–2013, red. C. Leszczyńska, Warszawa 2013, s. 130–140.