Przypisy

1T. Manteuffel, Z dziejów odbudowy Uniwersytetu Warszawskiego w latach 1945–1949, „Przegląd Historyczny” 1969, nr 3, s. 507 (całość: s. 503–509).

2Wańka-wstańka. Z Januszem Rolickim rozmawia Krzysztof Pilawski, Warszawa 2013, s. 100.

3T. Manteuffel, Uniwersytet Warszawski w latach wojny i okupacji. Kronika 1939/40–1944/45, Warszawa 1948, s. 66; Wacław Borowy, Dzienniki, mps i rękopis, Gabinet Rękopisów BUW, zapis z 22 VIII 1945 r.

4AUW, AC 3447, b. pag.: Dokumentacja remontu Gmachu Pomuzealnego, 1945–1946.

5Wacław Barcikowski (1887–1981), prawnik, polityk Stronnictwa Demokratycznego.

6Pierre Francastel (1900–1970), francuski historyk sztuki, dyrektor Instytutu Francuskiego w Warszawie w latach 1930–1936.

7W. Borowy, Dzienniki, 16 XII 1945 r.

8A.E. Chałubińska-Szurczak, Byliśmy zawsze różni, [w:] Ta nasza młodość. Wspomnienia absolwentów polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego z 1955 roku, Warszawa–Szydłowiec 2008, s. 14 (całość: s. 12–47).

9AUW, WH 212, b. pag.: Biuletyn ZOZ UW, nr 2, IV 1952.

10S. Grzegorczyk, Ale to już było..., [w:] Grzeszni – niezlustrowani. Ciąg dalszy. Wspomnienia absolwentów Wydziału Dziennikarskiego Uniwersytetu Warszawskiego (rocznik 1952–1956), Warszawa 2003, s. 9 (całość: s. 9–21).

11A.E. Chałubińska-Szurczak, Byliśmy zawsze różni, s. 27.

12H. Grynberg, Pamiętnik, Warszawa 2011, s. 20 (1 X 1954 r.).

13AUW, AC 230, Notatka w sprawach mieszkaniowych kierownika Oddz. Gosp. J. Filipowicza z 7 X 1952 r.; Notatka służbowa dla Ob. Rektora z 4 VI 1954 r.; AC 3446b, b. pag.: Pismo naczelnego inżyniera ZMB 3 KAM do Zarządu Inwestycji Szkół Wyższych w Warszawie, 12 X 1954 r.

14Nowy rok akademicki rozpoczęty, „Życie Warszawy”, 2 X 1956, s. 6.

15J. Kuroń, Wiara i wina. Do i od komunizmu, Warszawa 1990, s. 108–109.

16W.J. Muszyński, Niepokorny. Życie i działalność Przemysława Górnego, „Biuletyn IPN” 2006, nr 1–2, s. 38 (całość: s. 37–43).

17AUW, AC 865, Zaproszenie RU ZSP dla prorektora UW z 9 III 1957 r.

18Czy dyskusja musi przekształcić się w wiec?, „Itd”, 5 III 1961, s. 2–3.

19J. Eisler, Polski rok 1968, Warszawa 2006, s. 283–286.

20AUW, AC 4539, Notatka służbowa z lustracji niektórych budynków i terenów UW z 1 III 1977 r.

21AIPN, BU 0365/101/1, k. 187–230: Stenogram ze spotkania Jacka Kuronia w dniu 21 bm. ze studentami w auli Colegium Maximum[!] UW z 22 XII 1980 r.

22„Serwis Uniwersyteckiej Agencji Strajkowej” z 4 XII 1981 r.

23J. Mantel-Niećko, Relacja, [w:] Próba sił. Źródła do dziejów Uniwersytetu Warszawskiego po 13 grudnia 1981, red. J. Mantel-Niećko przy współpracy M. Stanowskiej, H. Suwały, B. Chmiel, E. Pankiewicz, Warszawa 1991, s. 43 (całość: s. 42–133).

24Tamże, s. 86.

25AUW, PO 74, k. 73–76: Manifestacja protestacyjna na UW 22 V 1985 r.

26B. Korzeniewski, Książki i ludzie, Warszawa 1993, s. 107. Por. tenże, Borowy w Bibliotece Uniwersyteckiej, [w:] Wacław Borowy (1890–1950). W 100-lecie urodzin i w 40-lecie śmierci, Warszawa 1993, s. 9–14.

27W. Borowy, Dzienniki, 21 I 1945 r.

28B. Korzeniewski, Książki i ludzie, s. 92.

29W. Borowy, Dzienniki, 25 I 1945 r.

30B. Korzeniewski, Książki i ludzie, s. 115.

31W. Borowy, Dzienniki, 24, 28 I 1945 r.

32Tamże, 26 i 27 I, 4 II 1945 r.

33Z. Nałkowska, Dzienniki, t. IV/1, oprac. H. Kirchner, Warszawa 2000, s. 106, 108 (23 X 1945 r.); J. Iwaszkiewicz, Dzienniki 1911–1955, oprac. A. i R. Papiescy, Warszawa 2007, s. 270 (26 X 1945 r.).

34Wśród pierwszych znajdowali się Witold Jabłoński, Tadeusz Makowiecki, Stefan Zaleski.

35Ostatni rektor, zaprzysiężony 1 IX 1939 r. Jerzy Modrakowski, przebywał we Wrocławiu.

36AUW, AC 3220, Pismo p.o. rektora do Komendanta Garnizonu Warszawskiego z 23 II 1945 r. Na załączonej liście widnieje 37 nazwisk (rektora, jego żony, kilku urzędników, wykładowców, personel BUW). Widnieje też dopisek: „Wycofane jako nieaktualne”.

37T. Manteuffel, Uniwersytet Warszawski..., s. 59–62; AUW, AC 222, Z życia Wydziału Lekarskiego UW [tekst Władysława Melanowskiego, Juliana Walawskiego i Juliusza Zweibauma, odczyt radiowy 1948].

38AAN, MO 2834, k. 1–12: Sprawozdanie Delegata Ministerstwa Oświaty z działalności za okres od 21 stycznia do 15 marca 1945 r. wraz z załącznikami.

39W. Borowy, Dzienniki, 4, 8 i 20 II, 9 III 1945 r.; T. Manteuffel, Uniwersytet Warszawski..., s. 57.

40AUW, AC 3222, Pismo p.o. Rektora UW do prezydenta Warszawy z 19 III 1945 r.; Podanie Wacława Łapińskiego do Ministerstwa Oświaty z 21 III 1945 r.

41AUW, AC 3550, Korespondencja rektorów UJ i UW ze stycznia 1946 r.

42W. Borowy, Dzienniki, 24 II, 14 III 1945 r.

43AUW, AC 3219, Brudnopis pisma p.o. rektora UW do prezydenta Warszawy z 21 II 1945 r.; Pismo p.o. rektora UW do Ministerstwa Aprowizacji z 17 III 1945 r.; AC 3044, Pismo p.o. rektora do Ministerstwa Oświaty z 20 III 1945 r.

44AUW, AC 3044, Listy urzędników i funkcjonariuszy UW do zatwierdzenia przez Ministerstwo Oświaty, marzec 1945 r.

45AUW, AC 3179, Odpisy życiorysów, kwiecień 1945 r.

46AUW, AC 3268, Zaświadczenie p.o. rektora UW z 16 III 1945 r.

47K. Modzelewski, Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca, Warszawa 2013, s. 82.

48R. Jarocki, Opowieść o Aleksandrze Gieysztorze, Warszawa 2001, s. 165–171.

49J. Chałasiński, O socjalistyczną ideę uniwersytetu [odbitka z „Przeglądu Nauk Historycznych i Społecznych”, t. I, 1950], Łódź 1951, s. 10–11; T. Manteuffel, Uniwersytet Warszawski..., s. 64; W. Borowy, Dzienniki, 7 III 1945 r.

50Jak się zdaje, owa Kuchnia działała początkowo w ocalałym pawiloniku między Gmachem Pomuzealnym a kamienicami Krakowskiego Przedmieścia, wzniesionym w 1935 r. jako stołówka Bratniej Pomocy. Gdy Bratniak wznowił swą działalność, rektor oddał mu jesienią 1945 r. ten budyneczek, a stołówka pracownicza przeniosła się do wyremontowanej części Auditorium Maximum.

51AUW, AC 3219, Ogłoszenie p.o. rektora UW z 13 IV 1945 r.; AC 3223, Brudnopis pisma p.o. rektora do Ministerstwa Aprowizacji i Handlu, Ministerstwa Oświaty i Prezydenta Warszawy z 3 IV 1945 r.; tamże inne pisma w sprawach stołówki.

52AUW, AC 3219, Pisma Ministerstwa Aprowizacji i Handlu z 22 V 1945 r., delegacje służbowe i zaświadczenia, kwiecień-czerwiec 1945 r.; Pismo przewodniczącej Komitetu Kuchni Uniwersyteckiej N. Batowskiej do kwestora i intendenta UW z 26 VI 1945 r.; AC 3223, Pisma p.o. rektora m.in. do Zarządu Miejskiego i UNRRA z maja-sierpnia 1945 r.; Pismo wicedyrektora Muzeum Narodowego do Komitetu Kuchni UW z 28 VI 1945 r.

53AUW, AC 3179, Pisma rektora UW do Komisariatu i Komendy Głównej Milicji Obywatelskiej oraz dyrektora BUW, Ministerstwa Oświaty z lutego-września 1945 r.

54AUW, AC 3179, Pismo p.o. rektora UW do ministra oświaty z 2 V 1945 r. Borowy tak opisał to zdarzenie: „W nocy, koło godz. 11-ej zjawił się na terenie uniwersyteckim jakiś rzekomy członek Straży Obywatelskiej, zaczął się dobijać do mieszkania intendenta i domagać się otwarcia drzwi, kiedy mu odmówiono, strzelił kilka razy, naprzód do tego okna, przez które intendent z nim rozmawiał, potem do innych, m.in. mojego. Celnie trafił w lufcik, kula utkwiła w suficie, zasypując część pokoju tynkiem. Oczywiście był to pijak albo bandyta, bo w ciągu dnia już nie wrócił”.

55M. Zaremba, Wielka trwoga. Polska 1944–1947: ludowa reakcja na kryzys, Kraków 2012.

56AUW, AC 3381 i 3621, Pisma p.o. rektora do Ministerstwa Oświaty, Ministerstwa Przemysłu i Handlu, Elektrowni, Dyrekcji Wodociągów i Kanalizacji z marca-sierpnia 1945 r.; AC 1281, Sprawozdanie z działalności Intendentury UW za czas od 1 II 45 do 20 V 45 r.; AC 236, Protokół posiedzenia Komisji Organizacyjnej do usprawnienia administracji UW z 21 IV 1945 r.; T. Manteuffel, Z dziejów odbudowy..., s. 503–506.

57W. Borowy, Dzienniki, 18 V 1945 r.

58Biograf Antoniewicza uznaje sprawę oskarżenia o kolaborację za powód złożenia przezeń funkcji p.o. rektora w maju 1945 r. Oskarżenie doprowadziło do sprawy przed uniwersytecką komisją dyscyplinarną, która w 1948 r. uwolniła Antoniewicza od zarzutów (S.K. Kozłowski, Włodzimierz Antoniewicz, profesor z Warszawy, Warszawa 2009); W. Borowy, Dzienniki, 14 VIII 1945 r.; T. Manteuffel, Z dziejów odbudowy..., s. 506.

59W. Borowy, Dzienniki, 4 V 1945 r.; AUW, AC 3233, Memoriał delegacji młodzieży akademickiej do premiera z 11 XII 1945 r.; J. Chałasiński, O socjalistyczną ideę..., s. 13–14.

60J. Pniewski, Wspomnienia autobiograficzne, Warszawa 1987, s. 25–26.

61AUW, AC 222, Pismo rektora UW do Ministra Odbudowy z 3 VIII 1945 r.; Pismo Komitetu Budowlanego UW do Ministerstwa Odbudowy z 4 X 1945 r.; AC 1281, Sprawozdanie dotyczące remontów i odbudowy gmachów UW [...] od 1 IX 1945 do 1 IX 1946 r.

62W. Borowy, Dzienniki, 26 VII 1945 r.

63AUW, AC 3229, Sprawozdanie z rozdziału deputatu radzieckiego z 26 III 1945 r.; AC 3221, Deputat świąteczny z Ministerstwa Aprowizacji dla pracowników naukowych UW, Delegatury, Biblioteki i urzędników, b.d.; Raport kierowniczki magazynu deputatowego z 23 V 1945 r.

64AUW, AC 3221, Pismo Komitetu Akademickiego Profesorów Wyższych Uczelni Warszawskich do Ministra Oświaty z 13 IX 1945 r.

65AUW, AC 3231, Pismo pracowników administracyjnych UW do Ministra Aprowizacji, 21 II 1946 r.; tamże WH 9, sprawozdanie przewodniczącego Komisji Rozdziału Odzieży UW z 3 X 1946 r.

66AUW, AC 3221, Pisma p.o. rektora UW do ministerstw Aprowizacji oraz Handlu i Przemysłu z 30 V i 21 VIII 1945 r.

67AUW, AC 3221, Delegacje służbowe z 12 V 1945 r.; Pismo p.o. rektora UW do Ministerstwa Oświaty z 20 IX 1945 r.; AC 4228, Pismo dziekana Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego UW do rektora z 3 X 1945 r.; AC 3627, Pismo rektora do dziekanów z 30 I 1946 r.; Pisma kierowników seminariów do dziekana Wydziału Humanistycznego ze stycznia-lutego 1946 r.; AC 626, Protokół Komisji Bibliotecznej UW z 13 XI 1945 r.

68Rok pierwszy Uniwersytetu Warszawskiego, „Itd”, 15 I 1961, s. 8–9; W. Borowy, Dzienniki, 9 III 1946 r.; AUW, AC 626, Protokół Komisji Bibliotecznej UW z 25 VII 1945 r.; AC 3135, Pismo dyrektora BUW do rektora z 11 VII 1946 r.

69AUW, AC 3268, Pisma p.o. rektora do pracownic BUW z 23 IV 1945 r.; AC 3269, Wykaz zamieszkałych lokatorów w gmachach UW z 14 XII 1945 r.

70AUW, AC 3271, Pismo profesora Wydziału Weterynaryjnego do Komisji Mieszkaniowej UW z 21 XI 1946 r.

71Wierszyk zapisał W. Borowy, Dzienniki, 19 II 1946 r.

72AUW, AC 3269, Podania do rektora UW z kwietnia-listopada 1945 r.

73AUW; AC 221: Pismo rektora do Ministra Oświaty z 4 V 1945 r.; AC 3269, Pisma w sprawie eksmisji b. palacza UW, wrzesień 1945 r.

74AUW, AC 221: Dokumentacja nieruchomości przy ul. Bartoszewicza 11; AC 3275, Pismo przewodniczącego Komisji do Rozdziału Mieszkań do Ministerstwa Odbudowy z 20 XI 1947 r.; Pismo dyrektora departamentu w Ministerstwie Odbudowy (brak adresata) z 11 XI 1947 r.

75W. Borowy, Dzienniki, 29 I 1945 r., 24 X 1947 r.; AUW, AC 3271, Pismo rektora do Centralnego Urzędu Planowania z 9 XI 1948 r.

76AUW, AC 3994, Pismo N. Batowskiej do Intendentury z 5 X 1945 r.

77AUW, AC 3731, Pismo rektora UW do Ministra Poczt i Telegrafów z 8 III 1947 r.

78T. Manteuffel, Uniwersytet Warszawski..., s. 56, 58.

79Z. Stefanowska, Wspomnienie o Wacławie Borowym, [w:] Zatajony artysta. O Wacławie Borowym 1890–1950, oprac. A. Biernacki, Lublin 2005, s. 307n. (całość: s. 307–312).

80Wedle dokumentów archiwalnych do 17 X 1945 r. zapisało się 4428 osób, najwięcej na Wydział Lekarski (1272), następnie na Prawo i Humanistyczny (prawie tysiąc), zapisy na wydziały Matematyczno-Przyrodniczy i Farmaceutyczny przekroczyły pół tysiąca, na Teologię Katolicką zapisały się 103 osoby, a na Ewangelicką – 7 (AUW, WH 130, Zapisy do UW do dnia 17 X 1945 r.). Dane USOS wskazują natomiast, że immatrykulowano ok. 3200 osób.

81J. Pniewski, Wspomnienia..., s. 27.

82AUW, WH 130, Pismo wiceministra oświaty W. Bieńkowskiego do UW, Okólnik nr Ministerstwa Oświaty z 23 VIII 1945 r.; AC 4228, Okólniki Ministra Oświaty nr 41, 46 i 54 z 10 VII, 14 VIII i 30 IX 1945 r.; Pisma wiceminister oświaty E. Krassowskiej do szkół wyższych z 21 IX 1945 r. i 10 XII 1946 r.

83AUW, AC 4182, b. Ogłoszenie dziekana Wydziału Lekarskiego [1945]; Protokół kontroli inspektora Biura Kontroli Prezydium KRN z 29 XI 1945 r.

84AUW, AC 3994, pismo prorektora do dziekanów z 23 V 1946 r.

85W. Borowy, Dzienniki, 21 XII 1945 r.

86AUW, AC 4228, Pismo dziekana Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego UW do rektora z 3 X 1945 r.

87AUW, AC 3390, Stan spraw lokalowych UW, 19 IX 1946 r.; H. Bukowiecki, O funkcji społecznej uniwersytetów i osiągnięciach organizacyjnych Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 1948 (odbitka z „Farmacji Polskiej”), s. 63; S. Kałużyński, Instytut Orientalistyczny Uniwersytetu Warszawskiego (1932–1982), [w:] Instytut Orientalistyczny Uniwersytetu Warszawskiego, 1932–1982, Warszawa 1986, s. 11 (całość: s. 9–18); J. Kondracki, Geografia na Uniwersytecie Warszawskim w 30-leciu PRL, [w:] Trzydziestolecie PRL w Uniwersytecie Warszawskim, Warszawa 1976, s. 188 (całość: s. 187–194).

88R. Jarocki, Opowieść o Aleksandrze Gieysztorze, Warszawa 2001, s. 158.

89AUW, AC 755, Pismo sekretarza i prezesa Bratniej Pomocy UW do rektora z 2 II 1946 r.

90Narada rektorów szkół wyższych pod przewodnictwem prezesa Rady Ministrów Piotra Jaroszewicza [13 IV 1977 r.], „Prace Kierownictwa i Organów Kolegialnych MNSzWiT” 1977, nr 37, s. 7. Jeśli Kaliski odwoływał się do własnych wspomnień, to musiał mieć na myśli Politechnikę Gdańską, którą ukończył w 1949 r.

91AUW, AC 830, Deklaracja Młodzieży Akademickiej UW, b.d.

92I. Słodkowska, Heroiczni pozytywiści. Towarzystwo ,,Bratnia Pomoc” Studentów Uniwersytetu Warszawskiego w latach 1945–1949, [w:] Od Piłsudskiego do Wałęsy. Studia z dziejów Polski w XX wieku, Warszawa 2008, s. 141–158.

93AUW, AC 836, Sprawozdanie z działalności Sekcji Artystyczno-Kulturalnej w roku akademickim 1945/1946 z 11 VII 1946 r.; I. Słodkowska, Heroiczni pozytywiści..., s. 146.

94W roku 1945/1946 pismem kierowali kolejno: Halina Korciepińska, Olgierd Budrewicz i Marek A. Wasilewski, wydając 16 numerów (AUW, AC 836, Sprawozdania z działalności sekcji „Akademik” za lata 1945/1946 i 1946/1947).

95Wydaje się, że chodziło o parterowy pawilonik z tarasem, stojący między Gmachem Pomuzealnym a kamienicami Krakowskiego Przedmieścia, w którym stołówka Bratniaka działała w latach 1935–1939. Po likwidacji Bratniej Pomocy w budynku tym działać będzie do końca lat pięćdziesiątych studencka stołówka spółdzielcza. Następnie pawilonik zostanie rozebrany i zastąpiony barakiem, mieszczącym pomieszczenia obsługi technicznej UW. Od kilku lat w tym miejscu znajduje się budynek Biblioteki Instytutu Historycznego i administracji Wydziału Historycznego.

96AUW, AC 836, Sprawozdania Sekretariatu Bratniaka za IX 1945-XII 1946, jego Sekcji Zdrowia i Wczasów i Intendentury za 1945/1946. W innym dokumencie jako datę inauguracji stołówki Bratniaka podano 18 X 1945 r. (AUW, AC 836, Sprawozdanie z działalności Sekcji Stołówkowej TBPSUW za 1945/1946 r.).

97W Zaborowie na 409 ha mieściły się użytki orne, łąki, lasy i kilkanaście zaniedbanych stawów, do których wpuszczono karpie, i pałac o pustych salach, do których wstawiono sto łóżek dla studenckich wczasowiczów. Na inwentarz składały się wiosną 22 konie, w tym część z UNRRA (oczekiwano też koni „z demobilu”) i 20 jałówek z UNRRA (Zaborów, „Akademik”, 25 VI 1946 r., s. 16–17).

98E. Dobrzyńska, Przypatrzcie się stołówce, „Akademik”, 1 IV 1946 r., s. 13–14; O. Marinicz, Nasza stołówka, „Akademik”, 15 IV 1946 r., s. 12; M. Grochowski, Komunikat Wydziału Gospodarczego TBPSUW, „Akademik”, 30 XI 1946 r., s. 9–12.

99AUW, AC 835, Upoważnienie do odebrania samochodu z 26 IX 1945 r.; AC 836, Sprawozdanie z działalności Sekcji Transportowej Bratniaka za 1947 r.; AC 837, Raport magazyniera Sekcji Transportowej z 21 II 1947 r.; AC 836, Sprawozdania Sekcji Stołówkowej i Intendentury Bratniaka za lata 1945–1947.

100AUW, AC 834, Pisma Bratniej Pomocy UW do rektora z 15 XI 1946 r. i 24 III 1947 r.; AC 3472, Pismo rektora do Zarządu Bratniej Pomocy z 27 IX 1948 r.; Projekt wykorzystania kubatury remontowanego budynku przy ul. Krakowskie Przedmieście 24 z 26 VI 1947 r.; I. Słodkowska, Heroiczni pozytywiści..., s. 154; „Życie Warszawy”, 1–2 XI 1947, s. 6.

101W. Borowy, Dzienniki, 26 I 1946 r.; 9 V 1946 r.; AUW, AC 831, Pismo rektora do Zarządu Bratniej Pomocy z 27 V 1946 r.

102W. Mazowiecki, Pierwsze starcie. Wydarzenia 3 maja 1946, Warszawa 1998.

103AUW, AC 838, Oświadczenie Bratniej Pomocy UW, 1946.

104Ł. Kamiński, Polacy wobec nowej rzeczywistości 1944–1948. Formy pozainstytucjonalnego żywiołowego oporu społecznego, Toruń 2000, s. 180.

105I. Słodkowska, Heroiczni pozytywiści..., s. 143.

106J. Connelly, Captive University. The Sovietization of East German, Czech, and Polish Higher Education, 1945–1956, Chapell Hill-London 2000, s. 111.

107A. Berciu-Drăghicescu, O. Bozgan, O istorie a universităţii din Bucureşti 1864–2004, Bucureşti 2004, s. 264.

108AAN, AZWM „Życie” 419/14, k. 63–64: Pismo Prezydium ZG AZWM „Życie” do przewodniczących Zarządów Terenowych z 15 X 1946 r.

109Sąd inaugurowano 25 V 1946 r., a na uroczystości Baczak uznał wskrzeszenie sądownictwa akademickiego za nawiązanie do „dobrych akademickich tradycji przedwojennych”, „Akademik”, 2 VII 1946 r., s. 2.

110I. Słodkowska, Heroiczni pozytywiści..., s. 152, przyp. 46; AAN, AZWM „Życie” 419/4, k. 6: Sytuacja na wyższych uczelniach i nasze zadania. Referat przewodniczącego ZG AZWM „Życie” kol. Zenona Wróblewskiego, III Krajowy Zjazd AZWM „Życie”, 9–11 V 1947 r.

111H. Jodko-Narkiewicz, Zdrowotność młodzieży akademickiej, „Przegląd Akademicki” 1947, nr 1, s. 21.

112AAN, MO 3141, k. 140–143: Pismo kierowniczki Domu Akademiczek do Ministerstwa Oświaty z 22 III 1948 r.

113„Dziekanka” za droga dla studentek, „Życie Warszawy”, 11 X 1948 r., s. 3.

114„Życie Warszawy”, 4 II 1946 r., s. 3 i 28 IX 1946 r., s. 6.

115„Życie Warszawy”, 5–7 IV 1947 r., s. 10, i 16 IV 1947 r., s. 4; AUW, AC 837, Rozdzielnik nr 5 z 7 XII 1947 r.

116AUW, AC 343, Protokół z posiedzenia Komisji Międzyuczelnianej w sprawie pomocy lekarskiej dla młodzieży akademickiej w dn. 6 listopada 1945 r.; AC 1392, Sprawozdanie z działalności Pomocy Lekarskiej Młodzieży Akademickiej m.st. Warszawy za czas od dnia 15.11.1945 r. do 31.12.1946 r.

117AUW, AC 836, Sprawozdania Sekcji Zdrowia i Wczasów Bratniaka za 1945 i 1946 r.; Dane o działalności Bratniej Pomocy 1 X 1946 r.–1 X 1947 r.

118AUW, AC 222, Pismo Stałej Wojewódzkiej Komisji Porozumiewawczej Organizacji Młodzieżowych woj. Warszawskiego do Rektora UW z 25 III 1946 r.; Pismo Komitetu Budowlanego UW do Państwowej Komisji Lokalowej, 1946 r.; Pisma rektora UW do Biura Odbudowy Stolicy, 1946 r.; AC 3390, Stan spraw lokalowych UW, 19 IX 1946 r.

119AUW, AC 222, Pismo rektora UW do ministra odbudowy z 25 VII 1946 r.; Pismo wicedyrektora Warszawskiej Dyrekcji Odbudowy do rektora UW z 10 IX 1946 r.; Protokół posiedzenia Komitetu Budowlanego UW z 18 IX 1948 r.; AC 1281, Sprawozdanie dotyczące odbudowy gmachów UW 1 IX 1946–1 IX 1947 r.; AC 3489, Notatka kierownika Zarządu Inwestycji UW dla dyrektora administracyjnego UW w sprawie odbudowy Pałacu Kazimierzowskiego z 27 V 1952 r.

120AUW, AC 3407, Protokół z posiedzenia Komitetu Budowlanego UW w dniu 25 lutego 1948 r. w sprawie projektu zabudowania nowej dzielnicy uniwersyteckiej.

121J. Connelly, Captive University..., s. 113; W. Borowy, Dzienniki, 9 V 1946 r., 15 III 1947 r.

122M. Pastwa, Kształtowanie struktury organizacyjnej szkoły wyższej, Warszawa 1978, s. 45.

123J. Tymowski, Organizacja szkolnictwa wyższego w Polsce, Warszawa 1980, s. 37–40; T. Suleja, Uniwersytet Wrocławski w okresie centralizmu stalinowskiego, 1950–1955, Wrocław 1995, s. 23–25.

124AUW, AC 4333, Pismo podsekretarza stanu w Ministerstwie Oświaty E. Krassowskiej do rektoratów z 7 V 1948 r.; Pismo rektora do dziekanów z 15 V 1948 r.; Protokół Komisji Wydziału Teologii Katolickiej z lipca 1948 r.; Wnioski Komisji do usprawnienia pracy na Wydziale Weterynaryjnym UW z czerwca 1948 r.; Pismo Komisji Wydziału Prawa do dziekana wydziału z 5 VII 1948 r.

125W. Borowy, Dzienniki, 9 VII 1945 r.

126J. Tymowski, Organizacja szkolnictwa..., s. 41.

127AUW, WH 130, Rozporządzenie ministra oświaty z 21 VII 1947 r.

128AUW, WH 130, Sprawozdanie z działalności Komisji dla doboru kandydatów na Wydział Humanistyczny UW z 30 X 1947 r.

129AAN, AZWM „Życie” 419/14, k. 38: Uchwała sekretariatu [KC PPR] o kampanii rekrutacji na I-szy rok studiów, 1947 r.

130AUW, WH 130, Rozporządzenia ministra oświaty z 19 V i 12 VIII 1948 r. oraz 4 VI 1949 r.

131W. Gruszecki, Akcja rekrutacji w Warszawie, „Po Prostu”, 7–14 XI 1948 r., s. 6.

132AUW, AC 1395, Sprawozdanie z działalności UW 1 VII 1948–30 VI 1949 r.

133AAN, PZPR, 237/XVI-131, k. 21–22: Stenogram zebrania członków komisji kwalifikacyjnych przyjmujących kandydatów na wyższe uczelnie w Komitecie Warszawskim PZPR z 23 VIII 1949 r.

134AAN, PZPR, 237/XVI-131, k. 64: Sprawozdanie z akcji rekrutacyjnej na UW w r. 1949; k. 79–80: Sprawozdanie z akcji naboru kandydatów na I-szy rok studiów wyższych 1949 r.

135AAN, PZPR, 237/XVI-131, k. 7, 14–15: Stenogram zebrania członków komisji kwalifikacyjnych przyjmujących kandydatów na wyższe uczelnie w Komitecie Warszawskim PZPR z 23 VIII 1949 r.; k. 64: Sprawozdanie z akcji rekrutacyjnej na UW w r. 1949.

136AAN, PZPR, 237/XVI-131, k. 65: Sprawozdanie z akcji rekrutacyjnej na UW w r. 1949.

137Wskutek podobnej selekcji proporcje na Wydziale Prawnym ustalono następująco: I kategoria – 47,5%, II – 37%, III – 15,5%, na Humanistycznym zaś I – 50%, II – 33,5%, III – 16,5%. Na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym nie przyjęto połowy osób z grupy III, które zdały egzamin, mimo że nie wypełniono limitu przyjęć.

138Najwięcej młodzieży z grupy I było na weterynaryjnym (63,5%), najmniej na Prawnym (47,5%). Najwięcej z II grupy – na Farmaceutycznym (37%), najmniej na Matematyczno-Przyrodniczym (30%), najwięcej z grupy III tam właśnie (18%), najmniej na Weterynaryjnym (4%). Członków PZPR/ZMP wśród przyjętych było: 16/193 na Lekarski (na 247), 79/246 na Prawny (483), 20/209 na Humanistyczny (525), 32/228 na Matematyczno-Przyrodniczy (336), 4/47 na Farmację (64), 6/81 na Weterynarię (113).

139H. Świda-Ziemba, Urwany lot. Pokolenie inteligenckiej młodzieży powojennej w świetle listów i pamiętników z lat 1945–1948, Kraków 2003.

140AAN, AZWM „Życie” 419/4, k. 2–3, 8: Sytuacja na wyższych uczelniach i nasze zadania. Referat przewodniczącego ZG AZWM „Życie” kol. Zenona Wróblewskiego, III Krajowy Zjazd AZWM „Życie” 9–11 V 1947 r.; I. Słodkowska, Heroiczni pozytywiści..., s. 143; E. Krassowska, Którędy droga. Problemy inteligencji, Warszawa 1947.

141Por. wspomnienie o Elżbiecie Słodkowskiej pióra Oskara S. Czarnika w „Rocznikach Bibliotecznych” 2008, nr 52, s. 293–297.

142I. Słodkowska, Heroiczni pozytywiści..., s. 154–155.

143AUW, AC 4178, Pismo Akademickiego Koła Miłośników Muzyki Współczesnej SUW do rektora z 22 I 1949 r.

144AUW, AC 4094, Sprawozdanie z działalności kół naukowych w 1948 r. z 21 III 1949 r.

145AUW, AC 4094, Zarządzenie Ministerstwa Oświaty ws. działalności kół naukowych z 19 II 1949 r.

146AUW, AC 4094, Pismo Zarządu Uczelnianego ZAMP do rektora z 2 IV 1949 r.

147AUW, AC 1010, Pismo grupy studentów do Senatu UW z 1 II 1948 r. Statut zatwierdzony został przez Senat 12 V 1948 r.

148AUW, AC 1013, Materiały Akademickiego Koła Krajoznawczego Studentów UW, m. in. sprawozdania roczne, programy działalności, obfita korespondencja.

149AUW, AC 1026, Dokumentacja Koła Kulturalno-Towarzyskiego Studentów z woj. Śląsko-Dąbrowskiego 1947–1950.

150AUW, AC 1065, Sprawozdanie z działalności Stowarzyszenia Katolickiej Młodzieży Akademickiej „Iuventus Christiana” za rok 1947; Sprawozdanie finansowe za rok 1947; Protokół z choinki II koła Iuventus.

151AUW, AC 1065, Protokoły zebrań sekcji Iuventus Christiana, 4 i 18 XII 1947 r., 9 IV 1948 r., 5 IX 1948 r.

152AUW, AC 1065, Dokumentacja działalności Stowarzyszenia Katolickiej Młodzieży Akademickiej „Iuventus Christiana” 1948- 1949, w tym zwłaszcza sprawozdania roczne, korespondencja z rektorem, protokoły zebrań zarządu.

153AUW, AC 1060, Dokumentacja Akademickiego Związku Morskiego z lat 1946–1949.

154AUW, AC 1064, Pismo grupy studentów do rektora UW z 13 I 1947 r.; Sprawozdanie z działalności „Caritas Academica” – Warszawa w roku 1946/1947 z 31 XII 1947 r.

155K. Walczak, FPOS, „Po Prostu”, 16 III–15 IV 1948 r., s. 1; AUW, AC 836, Sprawozdanie z działalności Towarzystwa „Bratnia Pomoc” Studentów UW za rok 1948.

156I. Słodkowska, Heroiczni pozytywiści..., s. 157; AUW, WH 210, Pismo Ministerstwa Oświaty do rektorów z 15 XII 1949 r.

157AUW, AC 850, Sprawozdanie z działalności Komitetu Uczelnianego ZSP U W 11 XII 1949–30 V I 1950 r.

158AUW, AC 179, k. 11: kopia listu z 11 IV 1949 r.

159Ciemnofioletowa toga była symbolem Wydziału Teologii Katolickiej, jasnofioletowa – Ewangelickiej, czarna toga – Prawa, ciemnowiśniowa – Lekarskiego, niebieskie togi – wydziałów Humanistycznego i Matematyczno-Przyrodniczego; ciemnopomarańczowa – Farmaceutycznego; zielona – Weterynarii. Wojnę przetrwały tylko togi dziekanów wydziałów Humanistycznego i Lekarskiego („Życie Warszawy”, 16 X 1946 r., s. 2).

160Obfita korespondencja na temat tóg i portretów rektorów z lat 1949–1950: AUW, AC 179. Tam m.in. protokoły posiedzeń odnośnej komisji uniwersyteckiej.

161AU W, WH 141, Zawiadomienie rektora  z 23 IX 1949 r.

162AUW, WH 349, Sprawozdanie Administracji UW z ważniejszych prac, jakie zostały dokonane w marcu 1950 r.

163J. Chałasiński, O socjalistyczną ideę uniwersytetu [odbitka z „Przeglądu Nauk Historycznych i Społecznych”, t. I, 1950], Łódź 1951, s. 20–36.

164AUW, WH 349, Sprawozdanie dyrektora administracyjnego z działalności administracji i zarządu jej sprawami majątkowymi za okres od 1 stycznia do 31 maja 1950 r.

165O nową organizację i nowy styl pracy naukowej, „Życie Nauki” 1950, nr 1–2, s. 109 (całość: s. 108–120).

166K. Więckiewicz, Ewolucja pomocy stypendialnej dla studentów (wybrane problemy), [w:] Społeczne problemy środowiska akademickiego. Materiały z sesji naukowej Ośrodka Badań Społecznych ZSP zorganizowanej w Kazimierzu Dolnym w dniach 16–19 kwietnia 1986, t. 2, Warszawa 1986, s. 15 (całość: s. 7–27).

167Ministerstwu Szkolnictwa Wyższego i Nauki podporządkowano uniwersytety, wyższe szkoły techniczne, inżynierskie, ekonomiczne i rolnicze; Ministerstwu Zdrowia – akademie medyczne; Ministerstwu Oświaty – wyższe szkoły pedagogiczne; Ministerstwu Kultury i Sztuki – artystyczne.

168AUW, AC 1432, Sprawozdanie Oddziału Gospodarczego za czas od 1 I 1950 r. do 31 XII 1950 r. Wskutek oddzielenia się wydziałów UW przekazał 126,5 tys. m3 kubatury, zostając na 290 tys. m3, a niemal 88 tys. m3 pozostawało nieodbudowane. W 1939 r. Uniwersytet miał ok. 506 tys. m3 kubatury.

169AUW, AC 850, Sprawozdanie z działalności Komitetu Uczelnianego ZSP UW za okres od dnia 11 XII 1949 r. do dnia 30 VI 1950 r.; AC 3212, pismo kwestora do dyrektora administracyjnego UW z 12 VI 1950 r.

170AUW, AC 3385, Pismo rektora UW do Prezydium Stołecznej Rady Narodowej z 30 XII 1949 r.

171AUW, WH 349, Sprawozdanie dyrektora administracyjnego z działalności administracji i zarządu jej sprawami majątkowymi za okres od 1-go stycznia do dnia 31 maja 1950 r.; Sprawozdanie Administracji UW z ważniejszych prac, jakie zostały dokonane w czerwcu i lipcu 1950 r.; AC 230, Notatka służbowa dotycząca budynków i pomieszczeń UW z 13 VIII 1952 r.; AC 1081, Uniwersytet Warszawski w toku wykonywania Planu 6-letniego, 31 IX 1952 r.; T. Manteuffel, Z dziejów odbudowy..., s. 508.

172Budynek Theologicum miało pierwotnie odbudować Zgromadzenie Księży Misjonarzy, uwzględniając pomieszczenia dla pracowników UW. Wiosną 1951 r. Uniwersytet zabiegał wszakże o przekazanie mu całego budynku w zarząd i użytkowanie jako wykonawcy narodowego planu gospodarczego (AUW, AC 3581, Pismo rektora UW do Komisji dla Rozdziału Mieszkań przy Prezydium RM z 30 XI 1949 r.; Pismo rektora UW do Ministra Szkół Wyższych i Nauki z 23 V 1951 r.; WH 349, b. pag.: Sprawozdanie z ważniejszych prac, jakie zostały dokonane w kwietniu 1950 r.; AC 230, Notatka w sprawie adaptacji gmachu przy ul. Krakowskie Przedmieście 3 dla potrzeb Sekcji Dziennikarskiej UW z 2 X 1952 r.

173AUW, WH 83, Odezwa rektora z 25 I 1950 r.; „Życie Warszawy”, 29 I 1950 r., s. 1–2.

174AUW, AC 1081, Uniwersytet Warszawski w toku wykonywania Planu 6-letniego, 31 IX 1952 r.

175K. Wrocławski, [Wspomnienia ze studiów], mps., 2006, s. 3–4. Dziękuję Autorowi za udostępnienie wspomnień.

176W 1950 r. zabiegano o instalację kilku telefonów „końcowych”, jednak tylko dyrekcja budowy UW otrzymała w tymże roku taki aparat (drugi na uczelni), co świadczyło o jej znaczeniu; AUW, AC 3731, Pisma rektora i dyrektora administracyjnego UW do Ministerstwa Poczt i Telegrafów i do Urzędu Telefonów Miejskich z sierpnia-grudnia 1950 r.

177J. Connelly, Captive University..., s. 61.

178M. Strzałkowska, Dalsze nocne rodaków rozmowy, „Kultura” (Paryż) 1951, nr 4, s. 88.

179Barwną scenerię grup studenckich, poubieranych w oryginalne stroje, uchwycił Leopold Tyrmand w Złym (Warszawa 2002, s. 32).

180A.E. Chałubińska-Szurczak, Byliśmy zawsze różni, s. 12–13.

181AAN, PZPR, 237/XVI-101, k. 67: Sprawozdanie Komisji dla analizy pracy Org. ZMP na UW z 1 III 1952 r.; k. 76: Sprawozdanie z analizy pracy ZMP i wyników sesji na Wydz. Mat. Fiz. UW, 1952.

182T. Suleja, Uniwersytet Wrocławski..., s. 31.

183AAN, PZPR, 237/XVI-101, k. 70: Sprawozdanie Komisji dla analizy pracy Org. ZMP na UW z 1 III 1952 r.; „Trybuna Uniwersytecka”, 15 I-14 II 1955 r., s. 2.

184J. Pniewski, Wspomnienia..., s. 47.

185Wprowadzono pojęcie „tytułu naukowego”, odpowiadające dotychczasowemu „stanowisku”. Uzyskanie tytułu uzależnione zostało od stopnia. Magisterium nie dawało tytułu naukowego, a tylko zawodowy. Pierwszy stopień naukowy (kandydata nauk) zdobywało się po odbyciu studiów aspiranckich. Na studia te przyjmowano osoby, które zdały pozytywnie egzamin z diamatu, z dyscypliny podstawowej i z języka obcego, a ponadto odznaczały się „należytą postawą społeczno-polityczną jako Obywatele Polski Ludowej”. Studia aspiranckie z indywidualnym programem, określanym w katedrze, trwały trzy lata, zakończone obroną pracy kandydackiej. Kandydat miał pozycję wyższą od dotychczasowego doktora: mógł zostać docentem lub profesorem nadzwyczajnym. Stopień doktora nauk przyznawano na podstawie pracy obronionej na kolokwium. Uzyskanie tytułu zależne było od uzyskania stopnia. Tytuł zatwierdzała Centralna Komisja Kwalifikacyjna. Tytuły pomocniczych pracowników nauki (asystenta, starszego asystenta i adiunkta) nadawały komisje uczelni i instytucji badawczych. CKK mogła jednak nadawać tytuły osobom bez odpowiedniego stopnia, jeżeli wykazały się osiągnięciami.

186AUW, AC 3588, Pismo L. Kołakowskiego do rektora UW z 3 V 1950 r.

187AUW, WPA 102, Referat na naradę ZMP, b.d.

188AUW, AC 3722, Pismo dyrektora administracyjnego UW do rektora z 1 VIII 1952 r.; AC 991, Pismo komisji wnioskowej studentów geografii Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi z 29 XI 1952 r.

189AAN, PZPR, 237/XVI-101, k. 1, 3, Projekt Uchwały Egzekutywy KW PZPR w sprawie pracy POP na UW, 1949; k. 10, Praca POP UW, XI 1949; k. 10–12, Praca POP UW, XI 1949.

190AAN, PZPR, 237/XVI-65, k. 6, Wykaz składów osobowych Komitetów Uczelnianych PZPR na wyższych uczelniach w Polsce, 1950; k. 34: Składy osobowe Komitetów Uczelnianych PZPR na Wyższych Uczelniach Warszawy, [23 V 1950 r.].

191AAN, PZPR, 237/XVI-101, k. 34–38, Protokół z zebrania Egzekutywy POP przy UW z 5 XI 1950 r.

192Por. K. Persak, Sprawa Henryka Hollanda, Warszawa 2006, s. 134–139; J. Kancewicz, Instytut Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego w latach 1945–1948/1949 w oczach studenta. Fragmenty wspomnień, [w:] Tradycje i współczesność. Księga pamiątkowa Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego 1930–2005, red. J. Łukasiewicz, M. Mycielski, J. Tyszkiewicz, Warszawa 2005, s. 515–534.

193Wspomina o tym Jan Kancewicz, porównując masę obowiązkowych zajęć i zebrań, jakich doświadczył w latach 30. na Uniwersytecie Moskiewskim, z luźnym sposobem studiowania w tuż powojennej Warszawie, gdzie obowiązywało go zaraz po wojnie 10 godzin tygodniowo, „które zresztą nigdy nie były kontrolowane”; tamże, s. 516–517.

194AAN, PZPR, 237/XVI-101, k. 49–53, Pismo OOP Wydziału Weterynarii UW do KC PZPR z 15 IV 1950 r.

195AAN, PZPR, 237/XVI-101, k. 61, Sprawozdanie z posiedzenia grupy partyjnej pracowników naukowych Wydziału Prawa UW dnia 8 I 1952 r.

196AAN, PZPR, 237/XVI-101, k. 57–59, Protokół z zebrania grupy partyjnej naukowców Wydz. Prawa UW odbytego w dniu 12 VII 1951 r.

197AAN, PZPR, 237/XVI-101, k. 65–67, Sprawozdanie Komisji dla analizy pracy Org. ZMP na UW z 1 III 1952 r.

198AUW, WPA 102, Walka o produkcję [referat na naradę ZMP, 1952].

199L.R. Wolski, Rzeczywistość i co dalej?, „Trybuna Uniwersytecka”, 1 III–1 IV 1956 r., s. 1.

200A. Drawicz, Wczasy pod lufą, Warszawa 1997, s. 23; S. Grzegorczyk, Ale to już było, [w:] Grzeszni -niezlustrowani..., s. 11.

201AAN, PZPR, 237/XVI-15, k. 18, Analiza sytuacji na odcinku młodzieży akademickiej [PZPR i ZMP] z 24 III 1952 r.

202J. Trznadel, Hańba domowa. Rozmowy z pisarzami, Lublin 1990, s. 289.

203We wspomnieniach Wiara i wina. Do i od komunizmu (różne wydania) Jacek Kuroń opisał klimat kontestacji i nonkonformizmu, z jakim związana bywała aktywność w ZMP.

204S. Grzegorczyk, Ale to już było, [w:] Grzeszni – niezlustrowani..., s. 16. Zupełnie odmienny epizod zapamiętał Karol Modzelewski, który uczestniczył w takiej akcji zetempowskiej jeszcze jako licealista, skandując identyczne hasło: „Był to łatwy triumf. Bikiniarze stali przy płocie jak pod pręgierzem, wystraszeni i bierni” (K. Modzelewski, Zajeździmy kobyłę..., s. 74).

205AAN, PZPR, 237/XVI-101, k. 66: Sprawozdanie Komisji dla analizy pracy Org. ZMP na UW z 1 III 1952 r.

206AU W, AC 850, Sprawozdanie z działalności Komitetu Uczelnianego ZSP UW za okres od dnia 11 XII 1949 r. do dnia 30 VI 1950 r.

207AUW, AC 4092, Rozporządzenie Ministerstwa Szkół Wyższych i Nauki z 30 V 1950 r.; Pismo KU ZSP do rektora z 23 V 1950 r.; Projekt pisma rektora UW z 20 XII 1950 r.; Pismo KU ZSP do ob. Rektora z 24 IV 1951 r.

208AUW, AC 850, Sprawozdanie z działalności Komitetu Uczelnianego ZSP UW za okres od dnia 11 XII 1949 r. do dnia 30 VI 1950 r.; AAN, PZPR, 237/XVI-101, k. 66, Sprawozdanie Komisji dla analizy pracy Org. ZMP na UW z 1 III 1952 r.

209Owe „czołówki weterynaryjne” udawały się na wieś, lecząc zwierzęta i przeprowadzając pogadanki; AUW, AC 850, Sprawozdanie z działalności Komitetu Uczelnianego ZSP UW za okres od dnia 11 XII 1949 r. do dnia 30 VI 1950 r.

210AUW, AC 865, pismo KU ZSP do dyrektora administracyjnego UW z 10 I 1952 r.

211AUW, WH 130, S. Ossowski, W sprawie egzaminów wstępnych na Uniwersytecie, październik 1950 r.

212AUW, WH 130, Elaborat Marii Ossowskiej do Ministerstwa Nauki i Szkół Wyższych z 16 X 1950 r.

213AUW, WH 130, Pismo dziekana WH do Ministerstwa Szkół Wyższych i Nauki z 15 XII 1950 r.

214Dane USOS.

215AAN, MSzW 379, k. 11, Sprawozdanie komisji dla oceny stanu nauczania dyscyplin filozoficznych na wyższych uczelniach z 28 IV 1955 r.

216M. Głowiński, Kręgi obcości. Opowieść autobiograficzna, Kraków 2010, s. 153–155.

217AAN, KC PZPR, 237/VII-100, k. 41–44, Sprawozdanie z działalności Uczelnianych i Wydziałowych Komisji do spraw Rekrutacji na terenie Warszawy, grudzień 1952 r.

218AAN, KC PZPR, 237/XVI-131, k. 90–94: Ocena egzaminów wstępnych na Uczelniach Warszawskich w roku szk. 1953–1954.

219Znacznie niższy odsetek rejestrowano tylko na PWST (jedna czwarta przyjętych), gdy na Politechnice około 55%, na SGGW i ASP ponad 60%, na Akademii Medycznej, SGPiS i SGSZ około 70%, a na PWSP prawie 79%.

220AAN, PZPR, 237/XVI-131, k. 85: Sprawozdanie z działalności Uczelnianych i Wydziałowych Komisji do spraw rekrutacji na terenie Warszawy, b.d.

221H. Świda-Ziemba, Człowiek wewnętrznie zniewolony. Problemy psychosocjologiczne minionej formacji, Warszawa 1998, s. 107–111.

222A. Walicki, Zniewolony umysł po latach, Warszawa 1993, s. 50.

223A.E. Chałubińska-Szurczak, Byliśmy zawsze różni, s. 30.

224M. Głowiński, Wacław Borowy – artyzm i umysłowość, [w:] Zatajony artysta..., s. 185 (całość: s. 185–200).

225O problemach kulturowych i psychologicznych przejścia w okresie stalinizmu młodzieży pochodzenia wiejskiego do grupy inteligencji: H. Palska, Nowa inteligencja w Polsce Ludowej. Świat przedstawień i elementy rzeczywistości, Warszawa 1994.

226C. Rojek, Opowieść bosonogiego chłopaka, [w:] Grzeszni – niezlustrowani..., s. 78–87.

227Jak wspomina Walicki, status studenta-asystenta był niejasny – pozostawał on kolegą z ławek, a jednocześnie powołany był do roli „opiekuna naukowego”. Powierzano mu też prowadzenie zajęć. Już w 1952 r. krytykowano zresztą promowanie przez PZPR i ZMP na asystentów studentów, „którzy nie zdali nawet egzaminu z tego przedmiotu i których jedyną rekomendacją jest ich społeczna działalność”; AAN, PZPR, 237/XVI-15, k. 19, Analiza sytuacji na odcinku młodzieży akademickiej [PZPR i ZMP] z 24 III 1952 r.

228A. Walicki, Zniewolony umysł., s. 36–52.

229AAN, PZPR, 237/XVI-101, k. 15, Rezolucja Komitetu Uczelnianego PZPR przy UW, czerwiec 1950 r.

230W 2013 r. rozpocząłem kwerendę w archiwum IPN, jednak po trwającej ogółem siedem miesięcy realizacji przez archiwum banalnego wniosku zrezygnowałem z dalszych usiłowań, przede wszystkim z braku czasu, ale też w proteście przeciw tego rodzaju utrudnianiu badań.

231AAN, KC PZPR, 237/XVI-15, k. 13–14, Analiza sytuacji na odcinku młodzieży akademickiej [PZPR i ZMP] z 24 III 1952 r.; 237/VII-2351, k. 91–92, Notatka z przebiegu rekolekcji dla studentów w kościele św. Anny z 31 III 1952 r.; k. 93, Notatka z 31 III 1952 r.

232AAN, KC PZPR, 237/VII-2351, k. 228, Notatka dotycząca uroczystości kościelnych w dniu Bożego Ciała w Warszawie z 13 VI 1952 r.

233AAN, PZPR, 237/XVI-15, k. 13–14, Analiza sytuacji na odcinku młodzieży akademickiej [PZPR i ZMP] z 24 III 1952 r.

234AAN, KC PZPR, 237/XVI-131, k. 94, Ocena egzaminów wstępnych na Uczelniach Warszawskich w roku szkolnym 1953/1954.

235AUW, AC 3058, Protokół nr 2 narady Kierowników Działów Administracji UW z dn. 7 II 1951 r.; AC 3212, Przypomnienie kierownika Działu Osobowego kierownikowi Sekretariatu UW z 25 X 1950 r.; AC 3232, Pismo dyrektora administracyjnego UW do kierowników jednostek z 28 II 1950 r.; AC 3257, Notatka w sprawie wydawania posiłków w stołówce pracowniczej UW z 15 IV 1952 r.; W. Borowy, Dzienniki, 15 VI 1950 r.; J. Pniewski, Wspomnienia..., s. 65–66.

236AUW, AC 367, Wnioski Komisji Usprawnienia Administracji UW, poufne, [1951]; ZW, pismo MSzW do rektora UW z 3 I 1952 r.; pismo ministra SzW do rektora UW z 28 I 1952 r.

237AUW, AC 3181, Pismo dziekana Wydziału Filozoficzno-Społecznego do MSzW z 25 III 1952 r.

238W rozesłanej przez ministerstwo broszurce Regulamin studiów pierwszego stopnia i studiów jednolitych w szkołach wyższych (Warszawa 1952) zaklejano odnośny paragraf.

239AUW, AC 3181, Pismo rektora UW do dziekana Wydziału Filozoficzno-Społecznego z 29 III 1952 r.

240A. Rapacki, Szkoły wyższe kuźnią postępowej nauki i planowej produkcji kadr, „Życie Nauki” 1950, nr 9–10, s. 761 (całość: s. 759–765).

241Zbiory własne (dalej: ZW): Wytyczne Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego i Nauki, 29 VIII 1951 r.; AUW, AC 1081, Uniwersytet Warszawski w toku wykonywania Planu 6-letniego, 31 IX 1952 r.

242T. Białecki, Szczecin – przystanek na całe życie. (Część 1. Wspomnienia z lat 1933–1958), Szczecin 2009, s. 404 (dziękuję Jerzemu Kochanowskiemu za wskazanie tej książki).

243AUW, AC 3892, Wykłady ideologiczne, b.d.; AC 4053, Sprawozdanie z sesji pedagogicznej Wydziału Nauk Przyrodniczych z 9 VII 1951 r.

244M. Głowiński, Kręgi obcości..., s. 167.

245AAN, KC PZPR, 237/VII-100, k. 49: Protokół z Kolegium Międzyuczelnianego odbytego w dniu 26 I 1953 r.; K. Wrocławski, [Wspomnienia ze studiów], s. 13; J. Kuczyński, J. Reykowski, R. Turski, Formułki czy światopogląd?, „Po Prostu”, 3 X 1954 r., s. 3.

246AUW, AC 4053, [Sprawozdanie z sesji pedagogicznej Wydziału Nauk Przyrodniczych, 9 VII 1951 r.].

247Zwolnienie z zajęć mogli otrzymać studenci pracujący (jeśli nie zyskali zwolnienia z pracy, podlegającego przepisom o jej „socjalistycznej dyscyplinie”). Nieobecność należało usprawiedliwić w ciągu 3 dni wobec dziekana. Za nieusprawiedliwione opuszczenie zajęć w ciągu jednego dnia groziło upomnienie, za dwa dni – upomnienie z wywieszeniem na tablicy ogłoszeń. Opuszczenie połowy zajęć danego dnia traktowane było jak opuszczenie dnia. Kary nakładał dziekan, bez możliwości odwołania. Opuszczenie 4 dni zajęć uznawane było za złośliwe i uporczywe naruszanie dyscypliny i skończyć się musiało naganą lub skreśleniem. Kary te nakładała komisja złożona z dziekana i 2 pracowników, zasięgająca opinii ZSP. Niezależnie od tego opuszczenie 3 zajęć prowadziło do skreślenia z listy uczestników.

248AUW, WPA 37, Protokoły z posiedzeń Komisji Dyscyplinarnej do rozpatrywania spraw związanych z naruszeniem dyscypliny pracy przez studentów II-go roku Wydziału Prawa UW z 4 i 12 XII 1950 r. oraz 19 I 1951 r.

249AUW, WH 14, Pisma dziekana Wydziału Humanistycznego do Seminarium Historii Literatury Polskiej z 27 i 30 III 1951 r.; Lista studentów Wydziału Humanistycznego skreślonych przez Komisję Dyscyplinarną w roku akademickim 1950/1951, 23 VII 1951 r.

250AUW, AC 367, Informacja do rektora UW z Dziekanatu Wydziału Filozoficznego o zebraniu Wydziałowej Komisji Dyscyplinarnej z 21 I 1955 r.

251AUW, WPA 102, Pismo opiekuna III roku Wydziału Prawa do dziekana Wydziału Prawa, 17 IV 1952 r.; Protokół z 16 IV 1952 r.; AC 4370, Ogłoszenie prodziekana Wydziału Historycznego UW z 16 V 1952 r.; M. Nowakowski, Dziennik podróży w przeszłość, Warszawa 2014, s. 75.

252AUW, WH 270, Sprawozdanie z wykonania Zarządzenia Ministra Szkół Wyższych i Nauki z dn. 30.10.1951 r.

253M. Głowiński, Kręgi obcości..., s. 162–163.

254AAN, MSzW 427, k. 42–43, „Pogłębiać front narodowy – rozwijając ofensywę ideologiczną” (Uwagi na tle grudniowej narady aktywu studenckiego ZMP), 1952.

255Z obrad senatu UW, „Trybuna Uniwersytecka”, 15 III–15 IV 1955 r., s. 1; AUW, AC 1139, Pismo MSzW do rektorów i dziekanów z 16 III 1953 r.

256AUW, AC 4463, „Moja grupa przodującym kolektywem” [1954].

257Gorące dni egzaminów już za nami, „Trybuna Uniwersytecka”, 15 II–14 III 1955 r., s. 1.

258Przodownicy sesji, „Trybuna Uniwersytecka”, 15 I–14 II 1955 r., s. 4.

259D. Stola, Kraj bez wyjścia? Migracje z Polski 1949–1989, Warszawa 2010, s. 24.

260AUW, AC 180, Odpis okólnika Ministerstwa Oświaty z 30 VI 1949 r., pisma UW do tegoż ministerstwa z 1949 r.

261AUW, AC 180, Pisma przewodniczącego Komisji do MSzW z 6 XI 1950 r. i 25 I 1951 r.

262AUW, AC 1321, Uwagi uzupełniające do Planu 5-letniego Instytutu Matematycznego UW z 2 III 1956 r.; J. Malanowski, Dlaczego tolerujemy fikcję?, „Trybuna Uniwersytecka”, 1 IV–1 V 1956 r., s. 9.

263AAN, PZPR, 237/XVI-13, k. 41, Notatka dla Sekretarza KC PZPR tow. E. Ochaba, listopad 1952 r.

264AAN, KC PZPR, 237/VII-100, k. 62, „Notatka. Odgłosy na temat IX Plenum KC i tez przedzjazdowych”, 16 X 1953 r.; AUW, AC 3489, Wykaz aparatury w użytkowaniu UW na 1 V 1955 r.; WF 65, k. 6, 13–14: Plan 6-cio letni [rozwoju IF UW, opr. J. Pniewski], 13 II 1956 r.

265AUW, AC 3.165, Pismo Departamentu Studiów Uniwersyteckich MSzW do Ob. Rektora z 14 IV 1953 r.

266Z. Libiszowska, Collaboration nationale et internationale entre les universités, [w:] IVe séminaire international „L’université d’aujourd’hui”, Beograd 1960, s. 65 (całość: s. 57–65), dane UNESCO. Szokujące, że identyczny wskaźnik (0,43%) cudzoziemskich studentów na polskich uczelniach występować będzie w 2007 r., zatem w epoce wielkiego otwarcia na świat i funkcjonowania umów Erasmus. Oczywiście, w czasach studiów masowych oznaczać to będzie zupełnie inną liczbę bezwzględną (na samym UW 774 obcokrajowców), jakkolwiek dla Czech odnośny wskaźnik wyniesie 4,5%, a średnia dla krajów rozwiniętych 10% („Sprawozdanie roczne Rektora UW za rok 2007, złożone na posiedzeniu Senatu UW 18 czerwca 2008 r.”, http://www.uw.edu.pl/wp-content/uploads/2013/11/sprawozdanie-2007.pdf).

267AAN, MSzW 521, k. 1, Wykaz studentów obcokrajowców wg uczelni, 1950 r.

268W 1952 r. wśród 282 cudzoziemców (202 stypendystów) największą grupę stanowili Albańczycy (64), następnie Bułgarzy (54), Węgrzy (35), Czesi (33), Grecy (26), Koreańczycy (20), Polacy z Francji (20), Jugosłowianie (15), Chińczycy (11); ponadto 8 Łużyczan, 4 Rumunów, 3 studentów z ZSRR, oraz po jednym Wietnamczyku, Ekwadorczyku, Hiszpanie, Włochu, Szwajcarze, Hindusie, jeden z USA.

269AAN, MSzW 511, Sprawozdanie z postępów w nauce oraz opieki Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego nad studentami obcokrajowcami studiującymi na wyższych uczelniach w Polsce, 1952 r.; PZPR, 237/XVI-147, k. 30–32, Notatka informacyjna o studentach z zagranicy studiujących na wyższych uczelniach w Polsce i studentach z Polski studiujących za granicą z 21 II 1953 r.; AUW, WMFCh 36, Pisma dotyczące studentów zagranicznych na WMFCh z lat 1951–1953.

270AAN, PZPR, 237/XVI-147, k. 13–18, Notatka służbowa [RN ZSP dla KC PZPR] z 23 II 1952 r.; k. 59, Notatka informacyjna w sprawie studentów obcokrajowców, 1953 r.

271AAN, PZPR, 237/XVI-147, k. 54, Notatka służbowa w sprawie zakwaterowania studentów albańskich z 10 VIII 1953 r.; k. 55: Pismo kierownika ekspozytury ZOA w Warszawie do Dyrektora ZOA z 10 VIII 1953 r.

272AAN, MSzW 522, k. 14, Pismo ambasady RP w Paryżu do Ministerstwa Oświaty z 17 VII 1950 r.; PZPR, 237/XVI-147, k. 8–9, „Studenci zagraniczni w Polsce” [memoriał ZG ZMP do KC PZPR] z 25 II 1952 r.; k. 33, Notatka informacyjna o studentach z zagranicy studiujących na wyższych uczelniach w Polsce i studentach z Polski studiujących za granicą z 21 II 1953 r.; MSzW 511, Sprawozdanie z postępów w nauce oraz opieki Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego nad studentami obcokrajowcami studiującymi na wyższych uczelniach w Polsce, 1952; Pismo Departamentu Spraw Młodzieży MSzW do ministra z 24 XII 1952 r.

273AAN, PZPR, 237/XVI-147, k. 14, Notatka służbowa [RN ZSP dla KC PZPR] z 23 II 1952 r.

274AAN, PZPR, 237/XVI-147, k. 35, Notatka informacyjna o studentach z zagranicy studiujących na wyższych uczelniach w Polsce i studentach z Polski studiujących za granicą z 21 II 1953 r.

275Z raportów ambasady wynikało, że Polacy uchodzili na uczelniach radzieckich za element dość rozrywkowy i „konsumpcyjny”; sprawozdania z wizytacji: AAN, KC PZPR, 237/XVI-146.

276Czas ciekawy, czas niespokojny. Z Leszkiem Kołakowskim rozmawia Zbigniew Mentzel, Kraków 2007, s. 109–110; J. Trznadel, Hańba domowa, s. 115 (Wirpsza).

277J. Connelly, Captive University..., s. 50, 53.

278P. Pleskot, Intelektualni sąsiedzi. Kontakty historyków polskich ze środowiskiem „Annales” 1945–1989, Warszawa 2010, s. 28–29, 95–96.

279J. Kott, Przyczynek do biografii, Londyn 1990, s. 132.

280AU W, AC 3194, Sprawozdanie z akcji szkolenia ideologicznego na UW, ZOZ ZNP, 4 III 1952 r.

281AUW, AC 3042, Pismo ministra szkolnictwa wyższego do rektora UW z 21 I 1952 r.; AC 3196, Instrukcja w sprawie samokształcenia ideologicznego pracowników UW, 1952 r.

282J. Szacki, Środowisko socjologów warszawskich, [w:] Nauka i szkolnictwo wyższe w Warszawie, Warszawa 1987, s. 257 (całość: s. 246–260).

283J.J. Wiatr, Życie w ciekawych czasach, Warszawa 2008, s. 29–30.

284J. Connelly, Captive University..., s. 79.

285O. Bozgan, Universitatea Bucureşti. Scurt istoric, Bucureşti 1994, s. 106.

286J. Connelly, Captive University..., s. 8, 73, 83, 144.

287S. Kieniewicz, Uniwersytet Warszawski w moich wspomnieniach, [w:] Nauka i szkolnictwo wyższe w Warszawie, Warszawa 1987, s. 373 (całość: s. 368–374).

288AAN, ZMP 451/VIII-7, k. 10, Notatka w sprawie warunków materialnych studentów z grudnia 1950 r.

289W. Borowy, Dzienniki, 6 i 7 VI 1950 r.

290W. Borowy, Dzienniki, liczne zapiski, 31 III–25 IV 1950 r.

291Wspomnienie profesor Krystyny Zwolińskiej, „Przegląd Filozoficzny” 1995, nr 2, s. 101 (całość: s. 100–101).

292A. Ziemilski, Znalezione nad jeziorem Wiartel, Warszawa 2002, s. 59–60.

293Wspomnienie księdza biskupa Bronisława Dembowskiego, uczestnika seminarium profesora Tatarkiewicza, 1947–1950, „Przegląd Filozoficzny” 1995, nr 2, s. 98 (całość: s. 97–99).

294List grupy uczestników seminarium filozoficznego profesora Władysława Tatarkiewicza, „Przegląd Filozoficzny” 1995, nr 2, s. 88–90. List podpisali Holland, Kołakowski, Bronisław Baczko, Norbert Krasnosielski, Irena Rybczyńska, Arnold Słucki, Anna Hadkowska, Henryk Jarosz.

295Wyjaśnienia profesora Władysława Tatarkiewicza, „Przegląd Filozoficzny” 1995, nr 2, s. 90–91.

296Wspomnienie profesora Krzysztofa Tatarkiewicza, syna profesora Władysława Tatarkiewicza, „Przegląd Filozoficzny” 1995, nr 2, s. 93–96; J. Connelly, Captive University..., s. 136.

297AUW, AC 91, Zawiadomienie dziekana Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego z 22 III 1950 r.

298AUW, WMFCh 32, k. 1–4, Referat wygłoszony na naradzie produkcyjnej studentów II roku sekcji matematycznej WMFCh w dniu 13 października 1952 r.; k. 8–10, Protokół z Narady Produkcyjnej III-ego roku chemii z 6 XI 1952 r.

299W. Borowy, Dzienniki, 20 IV 1950 r.

300Tamże, 4–5 V 1950 r.

301AUW, WMFCh 32, k. 20, Protokół z Narady Produkcyjnej I roku II stopnia Fizyki UW, która odbyła się w dniu 11 listopada 1952 r. w Instytucie Fizyki Teoretycznej; k. 8–10, Protokół z Narady Produkcyjnej III-ego roku chemii z 6 XI 1952 r.

302Ł. Modelski. Fotobiografia PRL. Opowieści reporterów, Kraków 2013, s. 201.

303W. Borowy, Dzienniki, 8 V 1950 r.; J. Pniewski, Wspomnienia..., s. 40.

304Już wcześniej, bo od lipca 1951 r., istniała skromna świetlica ZOZ na drugim piętrze tegoż Pałacu, służąc jako sala spotkań TPPR, ZMP, ZNP i Koła Sportowego „Ogniwo”. Istniał tam także zaczątek biblioteki Związku i czytelnia. Świetlica posiadała aparat radiowy „Radiola” i stół do ping-ponga; AUW, AC 3722, Notatka w sprawie świetlicy pracowników UW w Pałacu Kazimierzowskim [1952?].

305AUW, AC 3722, Zapotrzebowanie związane z urządzeniem Klubu Pracowników UW, 15 XII 1952 r.; Pismo dyrektora administracyjnego UW do rektora UW z 7 III 1953 r.

306„Trybuna Uniwersytecka”, 15 X 1954 r., s. 4.

307A.E. Chałubińska-Szurczak, Byliśmy zawsze różni, s. 15.

308AUW, AC 3282, Wykaz pracowników, zatrudnionych w Gmachu Chemii UW, posiadających bardzo złe warunki mieszkaniowe. Według stanu w dniu 12 VIII 1953 r.

309AUW, AC 3271, Wykaz nr 10 potrąceń komornego i świadczeń od lokatorów zamieszkałych w gmachach UW za miesiąc X 1949; AC 3660, Wykaz lokatorów zajmujących lokale przeznaczone na Zakłady Naukowe UW, [1951]; Wykaz pracowników UW zajmujących lokale w zakładach naukowych [1951]; AC 3280, Podanie pracownicy UW do Dyrektora Administracyjnego z 12 IV 1951 r.; AC 230, Notatka w sprawach mieszkaniowych kierownika Oddz. Gosp. J. Filipowicza z 7 X 1952 r.

310AUW, AC 3648, Pismo grupy pracowników UW do Jego Magnificencji Obywatela Rektora z 19 V 1950 r.; Pismo Rektora UW do JM Rektora AM z 17 VI 1950 r.; Odpis listu pracownika Instytutu Geograficznego UW do redakcji „Expressu Wieczornego” z 9 VI 1951 r.; Odpis listu grupy mieszkańców oficyny AM do dyrektora administracyjnego UW z 19 VII 1951 r.; Pismo pracownic Centrali Telefonicznej UW do dyrektora administracyjnego z 28 IV 1952 r.

311AUW, AC 3660, Wykaz pracowników administracyjnych i naukowych UW nieposiadających mieszkań w miejscu pracy lub w pobliskiej okolicy, 1951 r.; AC 230: Notatka w sprawach mieszkaniowych kierownika Oddz. Gosp. J. Filipowicza z 7 X 1952 r.

312W 1952 r. w skład Zarządu Stowarzyszenia Mieszkaniowego Spółdzielczego Profesorów UW wchodzili: prezes Witold Doroszewski, wiceprezes Ananiasz Zajączkowski, sekretarz Witold Jabłoński, skarbnik Mieczysław Brakmer, członek zarządu Kazimierz Kumaniecki. W skład Rady Nadzorczej wchodzili: przewodniczący Franciszek Czubalski, członkowie Kazimierz Bassalik i Jan Szeruda, zastępcy członków Jan Czuj i Piotr Chojnacki. Zarząd odpowiedzialny był przed Radą Nadzorczą.

313AUW, AC 3281, Protokół posiedzenia Komisji ds. Spółdzielni Mieszkaniowej Profesorów UW (Sewerynów 6) w dn. 4 VI 1952 r. o godz. 12 w gabinecie Dyr. Adm. Białkowskiego; Sprawozdanie z wykonanych czynności przez Komisję powołaną przez Senat Akademicki UW do spraw Spółdzielni Mieszkaniowej Profesorów UW na Sewerynowie, b.d. [czerwiec 1952]; Wykaz osób zamieszkałych w domu Stow. Spółek [!] Mieszk. Profesorów UW W-wa Sewerynów 6, b.d. [1951]; Opis lokali zajętych przez lokatorów nie członków Spółdzielni Mieszkaniowej Profesorów UW na Sewerynowie.

314AUW, AC 3271, Pismo rektora do Komendy Głównej MO z 6 VII 1950 r.; Pismo administratora domu do rektora UW z 23 VIII 1950 r.; Pismo mieszkanki domu Bartoszewicza 11 do rektora UW z 10 VI 1950 r.

315AU W, AC 3271, Pismo rektora do Zarządu Osiedli Robotniczych z 7 XII 1950 r.; Pismo grupy pracowników UW do rektora, b.d. [grudzień 1950].

316AUW, AC 3284, Zarządzenie ministra SzW z 15 II 1955 r. i wykaz osób zamieszkałych w DMN; List do redakcji „Trybuny Uniwersyteckiej” z 15 II–14 III 1955 r., s. 4; J. Walukowa, O mieszkaniach, „Trybuna Uniwersytecka”, 1 IV–1 V 1956 r., s. 1.

317Z innych dokumentów wynika, że prorektor UW używał także służbowej skody, która przydzielona była Biuru Budowy UW (AUW, AC 3369).

318AUW, AC 3743, Pismo dyrektora administracyjnego UW do MSzW z 18 XI 1952 r.; AC 3168, Pismo dyrektora administracyjnego UW do Ob. Rektora z 11 XI 1953 r.; AC 3728, Miesięczne sprawozdania UW ze zużycia materiałów pędnych, 1948–1950; AC 3261, Pismo naczelnika wydziału Finansowo-Gospodarczego MSzW do UW z 28 VII 1954 r.

319Z wymiany pism, jaka następowała jesienią 1952 r., wynikałoby, że rektorat zdecydował się usunąć Zielińskiego, gdy dyrektor administracyjny próbował go bronić jako „rutynowanego pracownika”. Czy chodziło o rotację wymuszoną politycznie? AUW, AC 3722, Pismo dyrektora administracyjnego UW do rektora z listopada 1951 r.; AC 3099, Pismo dyrektora administracyjnego UW do Ob. Rektora z 10 X 1952 r.

320AUW, AC 1432, Sprawozdanie Oddziału Gospodarczego za czas od 1 I 50 r. do 31 XII 50 r.; AC 3722, Pismo dyrektora administracyjnego UW do rektora z listopada 1951 r.

321AUW, AC 3387, Pismo kierownika Seminarium Matematycznego UW do Pana Dziekana Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego z 15 XII 1949 r.; Pismo dyrektora administracyjnego UW do Dziekana Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego z 12 I 1950 r.; AC 3722, Pismo dyrektora administracyjnego UW do rektora z listopada 1951 r.

322AUW, AC 3722, Pismo dyrektora administracyjnego UW do rektora z listopada 1951 r. Asystentka Zakładu Języka Polskiego zwracała się w dwóch osobnych pismach opatrzonych pieczęcią o „przydzielenie” kleju, „szczotki do zamiatania do kija”, 3 ścierek do kurzu i 2 pudełek spinaczy, a także o naprawienie fotela oraz zamków w szufladach biurka (zbiory własne); Pismo Instytutu Filozoficznego do rektora UW z 24 XI 1952 r.; Notatka w sprawie wyposażenia Instytutu Filozoficznego UW [1952]; Pisma w sprawie umeblowania Zakładu Muzykologii z grudnia 1952 r.

323AUW, AC 221, Pismo Zarządu Koła ZMP i Kolektywu Sekcyjnego ZSP do Obywatela Rektora z 25 I 1952 r.; ZW, Pismo dyrektora administracyjnego UW do dziekanatów, zakładów naukowych i działów administracji z 11 X 1951 r.; Pismo rektora UW do dziekanów i kierowników z 28 IX 1951 r.; pismo dyrektora administracyjnego UW do dziekanów i kierowników z 2 XI 1951 r.; Pisma Seminarium Języka Polskiego y 7 XII 1951 r.

324AUW, AC 372, Wnioski z Narady Produkcyjnej pracowników administracji (Kwestura i Dziekanaty), odbytej dnia 6 III 1952 r.

325W. Borowy, Dzienniki, 23 IV 1950 r.

326AUW, AC 3106, Plan ilościowej obsady administracji Uczelni na r. 1954; AC 3168, Pismo dyrektora administracyjnego UW do Ob. Rektora z 11 XI 1953 r.

327AUW, AC 236, Protokół z posiedzenia Komisji Usprawnienia Administracji UW z dn. 19 I 1952 r.

328AUW, AC 292, Sprawozdanie inspektora nr II z 29 XII 1956 r.

329AUW, AC 373, Protokół z posiedzenia odbytego w dniu 15 II 1951 r. u Prorektora Prof. dr Tadeusza Manteuffla; Protokół z konferencji odbytej w dn. 11 V 1951 r. u Prorektora Prof. dra Tadeusza Manteuffla w sprawie wykonania postulatów wysuniętych na naradzie produkcyjnej 14 lutego 1951 r.; Protokół z konferencji Ob. Dyrektora Administracyjnego UW z kierownikami działów UW z 8 IV 1952 r.

330AUW, AC 367, Wnioski Komisji Usprawnienia Administracji UW, poufne, [1951]; AC 372, Protokół z zebrania Narady Produkcyjnej pracowników Kwestury UW w dniu 7 kwietnia 1954 r.; Protokół nr 2 z zebrania dyskusyjnego Komisji usprawnienia administracji, które odbyło się w dniu 5.9 br. pod przewodnictwem Obywatela Prorektora Świderskiego [1955].

331AUW, AC 236, Protokoły posiedzeń Komisji Usprawnienia Administracji UW, 5 I i 2 II 1952 r.; Do Protokółu Komisji Usprawnienia Administracji z dn. 19 I 1952 r.; AC 3042, Pismo rektora UW do dziekana Wydziału Prawa, 31 I 1952 r.; AC 3106, Plan ilościowej obsady administracji Uczelni na r. 1954.

332AUW, AC 224, Protokół z posiedzenia Komisji do Spraw Przydziału Pomieszczeń dla Zakładów UW z 6 VII 1951 r.; Protokół konferencji w sprawie podziału lokali dla Zakładów UW z 1 VII 1952 r.; AC 221, Pismo Kierownika Zakładu Muzykologii Zofii Lissy do Komisji Lokalowej UW z 20 XII 1951 r.; Pismo Zarządu Koła ZMP i Kolektywu Sekcyjnego ZSP do Obywatela Rektora z 25 I 1952 r.

333AUW, AC 3413, Pismo Zarządu Inwestycji Szkół Wyższych w Warszawie do Dyrekcji Zjednoczenia Budownictwa Miejskiego 3 KAM z 24 III 1954 r.; AC 3413, Protokół kolaudacyjny z 20 III 1954 r.; AC 1426, Sprawozdanie z działalności Dyrekcji Budowy UW za 1951 rok, 21 I 1952 r.; WH 212, Biuletyn ZOZ UW, nr 2, luty-marzec 1953 r.

334AUW, AC 3489, [Kosztorys na meble do Pałacu Kazimierzowskiego z 25 III 1953 r.]; Pismo kierownika Zarządu Inwestycji Szkół Wyższych w Warszawie do zastępcy rektora UW ds. administracyjnych z 11 III 1954 r.; AC 3446b, Pismo Zarządu Inwestycji Szkół Wyższych w Warszawie do Centralnego Zarządu Budownictwa Miejskiego Warszawa z 6 X 1954 r.

335List Julii Kalickiej do „Trybuny Uniwersyteckiej” z 15 II–14 III 1955 r., s. 4; S. Pełka, Chodzi o kulturę codzienną studenta, „Trybuna Uniwersytecka”, 1 III–1 IV 1956 r., s. 1; AUW, WH 212, Biuletyn ZOZ UW, nr 1, I 1953; AC 3106, Plan ilościowej obsady administracji Uczelni na rok 1954.

336K. Więckiewicz, Ewolucja pomocy..., s. 16; AUW, AC 850, Sprawozdanie z działalności Komitetu Uczelnianego ZSP UW za okres od dnia 11 XII 1949 r. do dnia 30 VI 1950 r.

337AAN, ZMP, 451/VIII-7, k. 127–128: Notatka w sprawie zmian w dotychczasowym systemie stypendialnym w szkolnictwie wyższym z 22 VII 1953 r.; K. Więckiewicz, Ewolucja pomocy..., s. 16–17; A. Leszczyński, Krótko o naszych codziennych sprawach, „Trybuna Uniwersytecka” z czerwca-września 1955 r., s. 16.

338AUW, AC 204, Wnioski o przyznanie stypendium naukowego w roku akad. 1955/1956; Pismo Dziekanatu Wydziału Filozoficznego do Ob. Rektora z 21 XI 1955 r.

339AUW, AC 204, Pismo Dziekana Wydziału Pedagogicznego do Obywatela Rektora z 26 X 1955 r.; Pismo rektora do kwestora UW z 14 XII 1955 r.

340Por. M. Jastrząb, Puste półki. Problemy zaopatrzenia ludności w artykuły powszechnego użytku w Polsce w latach 1949–1956, Warszawa 2004, zwł. s. 43–87.

341AAN, KC PZPR, 237/VII-100, k. 62, „Notatka. Odgłosy na temat IX Plenum KC i tez przedzjazdowych” z 16 X 1953 r.

342AAN, ZMP 451/VIII-7, k. 6, Notatka w sprawie warunków materialnych studentów z grudnia 1950 r.

343T. Białecki, Szczecin..., s. 433–435.

344AAN, ZMP 451/VIII-7, k. 6, Notatka w sprawie warunków materialnych studentów z grudnia 1950 r.; k. 80, Notatka w sprawie realizacji uchwały Sekretariatu KC PZPR z dnia 30 X 1951 r. dotyczącej stołówek studenckich, 4 I 1952 r.; H. Stasikowski, Sprawy i ludzie, „Trybuna Uniwersytecka”, 1 III–1 IV 1956 r., s. 2.

345AAN, ZMP 451/VIII-7, k. 8, Notatka w sprawie warunków materialnych studentów z grudnia 1950 r.; k. 50, Notatka w sprawie studenckich stołówek i domów, w związku z rozpoczęciem nowego roku akademickiego z 6 X 1951 r.; k. 80, Notatka w sprawie realizacji uchwały Sekretariatu KC PZPR z dnia 30 X 1951 r. dotyczącej stołówek studenckich, 4 I 1952 r.; KC PZPR, 237/VII-100, k. 29, Ocena pracy Ekspozytury Warszawskiej Zarządu Ośrodków Akademickich, 1952 r.; „Życie Warszawy”, 6 XI 1954 r., s. 6.

346A. Walicki, Zniewolony umysł..., s. 52; A.E. Chałubińska-Szurczak, Byliśmy zawsze różni, s. 18; AAN, KC PZPR, 237/ VII-100, k. 29, Ocena pracy Ekspozytury Warszawskiej Zarządu Ośrodków Akademickich, 1952 r.; H. Stasikowski, Sprawy i ludzie, „Trybuna Uniwersytecka”, 1 III–1 IV 1956 r., s. 2.

347AAN, PZPR, 237/XVI-15, k. 13–14, Analiza sytuacji na odcinku młodzieży akademickiej [PZPR i ZMP] z 24 III 1952 r.

348AAN, MSzW 406, k. 8–9, Notatka z dyskusji na naradzie odbytej w dniu 15 XII 1954 r. w sprawie stołówek studenckich; AAN, ZMP 451/VIII-7, k. 80, Notatka w sprawie realizacji uchwały Sekretariatu KC PZPR z dnia 30 X 1951 r. dotyczącej stołówek studenckich, 4 I 1952 r.; AUW, AC 3604, Pismo dyrektora administracyjnego UW do Wydziału Handlu Prezydium SRN z 30 III 1953 r.

349AAN, PZPR, 237/XVI-15, k. 13–14, Analiza sytuacji na odcinku młodzieży akademickiej [PZPR i ZMP] z 24 III 1952 r.

350AAN, ZMP 451/VIII-7, k. 53, Notatka w sprawie studenckich stołówek i domów, w związku z rozpoczęciem nowego roku akademickiego z 6 X 1951 r.; PZPR, 237/VII-2332, k. 13–16, Informacja o stanie przygotowań Domów Akademickich dla przyjęcia studentów na rok 1952/53.

351A.E. Chałubińska-Szurczak, Byliśmy zawsze różni, s. 13.

352AUW, AC 865, Pismo dyrektora administracyjnego do JM Rektora z 4 III 1952 r.; Pismo KU ZSP do dyrektora administracyjnego UW z 11 III 1952 r.

353AAN, KC PZPR, 237/VII-100, k. 21–35, Ocena pracy Ekspozytury Warszawskiej Zarządu Ośrodków Akademickich, 1952 r.

354AAN, ZMP 451/VIII-7, k. 4–6, Notatka w sprawie warunków materialnych studentów z grudnia 1950 r.

355AAN, ZMP 451/VIII-38, k. 1–6, Sprawozdanie z działalności Samorządu DA przy Pl. Narutowicza Nr 5 w W-wie, [1951].

356AAN, KC PZPR, 237/VII-100, k. 21–35, Ocena pracy Ekspozytury Warszawskiej Zarządu Ośrodków Akademickich, 1952 r.; 237/VII-2332, k. 13–16, Informacja o stanie przygotowań Domów Akademickich dla przyjęcia studentów na rok 1952/53; ZMP, 451/VIII-7, k. 105, Wykaz ilościowy zajmowanych pokoi przez pracowników ZOA w Domach Akadem. w W-wie, [1953].

357AAN, ZMP, 451/VIII-7, k. 103–104, Notatka o sytuacji w Domach Akademickich na terenie środowiska warszawskiego, 1953 r.; k. 106–107, Wykaz „dzikich lokatorów” oraz pracowników MSW mieszkających w Domach Akademickich w Warszawie, 1953 r.

358AAN, ZMP, 451/VIII-26, k. 1: Sprawozdanie z kontroli i pracy na terenie m.st. Warszawy w dniach od 19 do 24 stycznia 1951.

359AAN, PZPR, 237/XVI-101, k. 69: Sprawozdanie Komisji dla analizy pracy Org. ZMP na UW, 1 III 1952 r.

360List Jot-ka, „Trybuna Uniwersytecka” 15 III–15 IV 1955, s. 6.

361A.E. Chałubińska-Szurczak, Byliśmy zawsze różni, s. 13, 18–22, 34.

362AAN, ZMP 451/VIII-38, k. 14–15: Ocena pracy studenckich ochotniczych brygad budowy Domów Akademickich w 1951 r.

363M. A. Górska, O domu urszulańskim na Powiślu wspomnienia i refleksje, [w:] Szary Dom w Warszawie, Warszawa 1998, s. 30–46 (całość: s. 3–80); dziękuję Pawłowi Skibińskiemu za wskazanie tej książki.

364K. Wrocławski, [Wspomnienia ze studiów], mps, 2006, s. 2–3.

365A. Leszczyński, Krótko o naszych codziennych sprawach, „Trybuna Uniwersytecka” VI-IX 1955, s. 16.

366List Sławomira Czerwińskiego, „Trybuna Uniwersytecka”, 15 I–14 II 1955 r., s. 4. Zorganizowano (efemeryczną, jak się zdaje) specjalną linię autobusową; odjazdy następowały w dni robocze z ul. Grochowskiej 248 o 7.20 i 8.00 („Trybuna Uniwersytecka”, 15 II–14 III 1955 r., s. 4).

367B. Kryca, Reflektorem po Jelonkach, „Trybuna Uniwersytecka”, 1 IV–1 V 1956, s. 9; J. Foss, S. Kostrzewa, Jelonki pełne mężczyzn, „Itd”, 24 III 1963 r., s. 4n.

368AAN, PZPR, 237/VII-2332, k. 18: Informacja o stanie przygotowań Domów Akademickich dla przyjęcia studentów na rok 1952/53.

369AAN, ZMP, 451/VIII-7, k. 102: Notatka o sytuacji w Domach Akademickich na terenie środowiska warszawskiego, [1953].

370AUW, AC 3264, b. pag.: Projekt reorganizacji Przychodni Podstawowej Zespołu Leczniczo-Profilaktycznego dla Studentów oraz Przychodni dla Pracowników Uniwersytetu Warszawskiego, 17 III 1952 r.

371AUW, AC 850, b. pag.: Sprawozdanie z działalności Komitetu Uczelnianego ZSP U W za okres od dnia 11 XII 1949 r. do dnia 30 VI 1950 r.; AC 841, b. pag.: Instrukcja w sprawie wczasów studenckich w przerwie międzysemestralnej 1954 r., 19 I 1954 r.; A. Leszczyński, Krótko o naszych codziennych sprawach, „Trybuna Uniwersytecka” VI-IX 1955 r., s. 16.

372K. Wrocławski, [Wspomnienia ze studiów], s. 8–9.

373AUW, WH 47, b. pag.: Pismo kierownika Instytutu Historii Sztuki UW do dziekana Wydziału Historycznego, 20 V 1954 r.

374AUW, WH 47, b. pag.: Pismo prodziekana Wydziału Historycznego UW do rektora, 25 III 1955 r.

375A.E. Chałubińska-Szurczak, Byliśmy zawsze różni, s. 33, 36.

376AAN, ZMP, 451/VIII-35, k. 1–65: Wytyczne i notatki w sprawach studenckich brygad żniwno-omłotowych w PGR, 1953–1954.

377H. Malecha, Od tego się zaczęło, czyli: tak powstał STS, [w:] Kultura studencka. Zjawisko-twórcy-instytucje, red. E. Chudziński, Kraków 2011, s. 160n. (całość: s. 159–163).

378AUW, WH 47, b. pag.: Sprawozdanie z wizytacji praktyk pedagogicznych we wrześniu 1955 r.

379AUW, AC 328, b. pag.: pismo wicedyrektora Biura Prezydialnego KRN do J.E. Rektora, 23 V 1946 r.; pismo dyrektora Państwowego Koedukacyjnego Gimnazjum Handlowego i Liceum Administracyjnego w Zawierciu do sekretariatu UW, 27 V 1947 r.; pismo dyrektora Państwowego Liceum Pedagogicznego w Bytowie do sekretariatu UW, 6 VI 1947 r.; pismo dyrektora Miejskiego Liceum i Gimnazjum w Kozienicach do sekretariatu UW, 7 VI 1948 r.

380A.E. Chałubińska-Szurczak, Byliśmy zawsze różni, s. 41.

381AUW, AC 308, b. pag.: Prof. Bossowski, Uwagi w sprawie przydziału pracy dla absolwentów, b.d. [1955?].

382AUW, AC 308, b. pag.: Pismo Komisji Przydziału pracy do Kierownika Oddziału Planowania UW, 31 XII 1953 r.; M. Głowiński, Kręgi obcości..., s. 194; A.K. Wróblewski, Dzienniki zabrane przez bezpiekę, Warszawa 2008, s. 46–47 (27 VI 1956 r.).

383AAN, PZPR, 237/XVI-25, k. 42–43: Notatka w sprawie pracy Komisji Przydziału Pracy w Warszawie, VII 1951 r.; AUW, AC 308, b. pag.: Sprawozdanie z pracy Komisji Przydziału Pracy dla Absolwentów Wydziału Filologicznego UW w roku 1955; AC 308, b. pag.: Pismo dyrektora Zarządu Uniwersytetów MSzW do Rektora UW, 6 IV 1956 r.

384Wspomnienia Stefana Grzegorczyka, Stanisława Kostrzewy i Augustyna Mroczkowskiego w tomie Grzeszni – niezlustrowani..., s. 17, 22, 52.

385AUW, AC 308, b. pag.: Pismo Wandy Moszczeńskiej, przewodniczącej KPP WH, do Rektora, 9 VII 1956 r.

386AUW, AC 308, b. pag.: Sprawozdanie z pracy Komisji Przydziału Pracy dla Absolwentów Wydziału Filologicznego UW w roku 1955.

387AUW, AC 319, b. pag.: Protokoły Komisji Przydziału Pracy dla Absolwentów Wydziału Historycznego UW, X 1951 r.

388AUW, AC 319, b. pag.: Protokoły posiedzeń Komisji Przydziału Pracy Absolwentom Wydziału Historycznego UW z 12 III i 5 IV 1952 r.

389AUW, AC 319, b. pag.: Protokoły posiedzeń Komisji Przydziału Pracy Absolwentom Wydziału Historycznego UW, X 1951 i III 1952 r.; AAN, PZPR, 237/XVI-25, k. 42–43: Notatka w sprawie pracy Komisji Przydziału Pracy w Warszawie, VII 1951 r.

390Trafiała do Oddziału Organizacji i Toku Studiów UW, który przekazywał ją do dziekana wydziału. Otrzymaną odeń opinię przepisywano w Oddziale i odsyłano danej instytucji. Oto dyrekcja Wydawnictw Komunikacyjnych prosiła 22 października 1954 r. o pilną opinię o absolwencie Wydziału Dziennikarskiego. Oddział zwrócił się do dziekana 10 listopada. Ten przekazał sprawę organizacji ZMP. Po miesiącu opinia trafiła do Oddziału, który wysłał ją wydawnictwu dopiero 27 grudnia (AUW, AC 330, b. pag.: pisma w sprawie absolwentów).

391AUW, AC 330, b. pag.: opinie dziekanów Wydziałów Matematyczno-Fizyczno-Chemicznego, Pedagogicznego i Humanistycznego o absolwentach, XI-XII 1954 r., I-V III 1955 r.

392AUW, AC 330, b. pag.: Opinia kierownika Katedry Języka Polskiego o absolwencie, 10 III 1955 r.; opinia dziekana Fizyki-Matematyki-Chemii o absolwencie chemii, 27 VIII 1955 r.; opinia o studencie IV roku matematyki, 18 XI 1954 r.

393AUW, AC 330, opinia o absolwentce prawa, 24 XI 1954 r.

394AUW, AC 330, opinia kierownika IHS UW o byłym studencie, 15 XII 1954 r.

395A.K. Wróblewski, Dzienniki..., s. 39 (22 VI 1956 r.).

396AUW, AC 4243, b. pag.: Pismo okólne MSzW do Obywateli Rektorów i Dziekanów, 27 II 1954 r.

397J.J. Lipski, Dzienniki 1954–1957, oprac. Łukasz Garbal, Warszawa 2010, s. 34 (19 VII 1954 r.; autor podawał tę wiadomość z relacji Witolda Jedlickiego).

398J. Kuroń, Wiara i wina..., s. 93.

399List Feliksa Dziadkowca, „Trybuna Uniwersytecka” 15 III–15 IV 1955 r., s. 6.

400K. Malicki, Lena ma dziecko..., „Trybuna Uniwersytecka” 15 III–15 IV 1955 r., s. 4.

401Por. A. Krzywicki, Poststałinowski karnawał radości. V Światowy Festiwal Młodzieży i Studentów o Pokój i Przyjaźń, Warszawa 1955, Warszawa 2009.

402Por. A. Leszczyński, Sprawy do załatwienia. Listy do „Po Prostu” 1955–1957, Warszawa 2000.

403K. Modzelewski, Zajeździmy kobyłę..., s. 81.

404Sprawy nauki i szkolnictwa wyższego na sesji Sejmu PRL w dniach 23–28 IV 1956. Fragmenty przemówień posłów J. Hochfelda, Z. Zemanek, H. Jabłońskiego, S. Szczeniowskiego, T. Marchlewskiego, Warszawa 1956, s. 6.

405Tamże, s. 4.

406Urok studiów, [w:] Uniwersytet Warszawski (poradnik-informator), Warszawa 1956, s. 80 (całość: s. 80–86).

407S. Niewiadomski, Dzielnica „jaskółczych gniazd” i gołębników. Wspomnienie z roku 1956. [w:] tegoż, Warszawa, jakiej nie ma, Warszawa 1982, s. 209 (całość: s. 208–215).

408M. Nowakowski, Dziennik podróży..., s. 67.

409Przeobrażenie tego terenu i perypetie z oczkiem wodnym opisał w 1966 r. Jerzy Urban, mieszkaniec nowego osiedla (J. Urban, Cały Urban, Warszawa 1989, s. 77–84).

410Słowo o przyszłości, [w:] Uniwersytet Warszawski (poradnik-informator), s. 93; AUW, AC 3503, b. pag.: Pismo rektora do Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego, 3 IV 1958 r.; Pismo dyrektora administracyjnego UW do Biura Urbanistycznego Warszawy, 24 IV 1958 r.

411A. Poznanska-Parizeau, Voyage en Pologne, Montréal 1962, s. 51.

412AUW, WH 30, b. pag.: Ankiety studentów filologii, 1956.

413Por. artykuły w „Trybunie Uniwersyteckiej” (1 IV–1 V 1956 r.): A. Sunderland, Rozhuśtajmy Uniwersytet!, B. Chojnacki, Czy rewolucja poza ZMP?, J. Malanowski, Dlaczego tolerujemy fikcję?

414A.K. Wróblewski, Dzienniki..., s. 41 (3 V 1956 r.). Stefan Żółkiewski objął właśnie stanowisko ministra szkolnictwa wyższego.

415A.K. Wróblewski, Dzienniki., s. 21–24 (29 III 1956), 30–35 (13 IV 1956 r.).

416K. Modzelewski, Zajeździmy kobyłę..., s. 34.

417A. Friszke, Anatomia buntu. Kuroń, Modzelewski i komandosi, Kraków 2010, s. 31–32.

418M. Nowakowski, Dziennik podróży..., s. 99–100.

419W.J. Muszyński, Niepokorny. Życie i działalność Przemysława Górnego, „Biuletyn IPN”, 1–2/2006, s. 37–43.

420K. Modzelewski, Zajeździmy kobyłę..., s. 86; AIPN BU 01210/141, k. 8: Informacja nr 127 MSW, 16 XI 1964 r.

421„Życie Warszawy”, 2 X 1956, s. 6; „Trybuna Uniwersytecka”, 15 XI 1956, s. 1.

422Przyjęto na Biologię 110 osób, na Chemię 75, Filologię 372, Ekonomię Polityczną 38, Filozofię 71, Geologię 51, Historię 100, Matematykę-Fizykę 233, Pedagogikę 106, Prawo 215 (AUW, AC 4199, b. pag.: Sprawozdanie z działalności Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej dla doboru kandydatów na I-szy rok studiów UW w roku ak. 1956/1957; AC 3062, b. pag.: Formularz UW dla GUS, 1957).

423K. Dąbrowa, A. Leszczyński, Odpowiedzi pilnie potrzebne, „Od Nowa”, 21 II 1957 r., s. 1, 3.

424Archives du Ministère des Affaires étrangères (AMAE), Paryż: kolekcja Europe, zespół Pologne, sygn. 219, k. 80: raport Carbonnela, 3 V 1957 r.

425A. Dudek, T. Marszałkowski, Walki uliczne w PRL 1956–1989, Kraków 1999, s. 64–80.

426AAN, MSzW 433, k. 109: Notatka Departamentu Studiów Uniwersyteckich o sytuacji w uczelniach w dn. 8 X br. [1957]; k. 132: Odezwa KU PZPR UW do studentów, b.d.

427AAN, MSzW 433, k. 45–47: Wykaz studentów zatrzymanych podczas ulicznych zajść październikowych, b.d.

428Janusz, W cieniu Saganki, „Itd.”, 2 IV 1961 r., s. 3.

429O. Budrewicz, Baedeker warszawski, cz. 2: Raczej o ludziach, Warszawa 1961, s. 60.

430J. Kaczor, Gdzie jest Gioconda?, „Od Nowa”, 16–30 X 1957 r., s. 5; A. Kruczkowski, ...a na „Boulmichu” całują się, „Od Nowa”, 12–26 IV 1957 r., s. 3.

431Ponadto do Czechosłowacji 400, do ZSRR 200, do Bułgarii, Rumunii i Jugosławii po 100, do Danii, Belgii i Holandii po 30, do Anglii, Włoch, Szwajcarii po 20, do Norwegii i Finlandii po 15, do Szwecji 10.

432AUW, AC 841, b. pag.: Pismo Biura Wczasów, Podróży i Turystyki ZSP do ob. rektora, 3 V 1958 r,; Załącznik do listu informacyjnego MSzW w sprawie wyjazdów studenckich w 1958 roku, 31 VII 1957 r.; Szczegółowe przepisy obowiązujące przy wyjazdach zagranicznych organizowanych przez Biuro Wczasów, Podróży i Turystyki ZSP, 1957; „Od Nowa”, 14–28 III 1957 r., s. 3.

433AUW, WH 30, b. pag.: Pismo rektora do dziekana Wydziału Historycznego, 7 IX 1957 r.; Pismo dziekana Wydziału Historycznego do rektora, 24 IX 1957 r. (dziekan Historii zgłaszał np. zapotrzebowanie na epidiaskopy i laboratorium fotograficzne); P. Pleskot, Intelektualni sąsiedzi. Kontakty historyków polskich ze środowiskiem „Annales” 1945–1989, Warszawa 2010, s. 31.

434Togi A miały pelerynki i birety z welwetu w kolorze ciemnozielonym dla Biologii i Nauk o Ziemi, Geologii, Chemii i Matematyki-Fizyki; B w kolorze ciemnoniebieskim dla Filologii, Filozofii, Historii, Pedagogiki i Wydziału Dziennikarskiego; C w kolorze czarnym dla Prawa i Ekonomii Politycznej. AUW, WH 142, b. pag.: Komunikat ZOZ ZNP UW, 15 XII 1957 r.; relacja Marcina Kuli ze stycznia 2014 r.

435M. Dąbrowska, Dzienniki..., t. XI, s. 36 (13 V 1958 r.).

436J.K. Galbraith, Journey to Poland and Yugoslavia, Cambridge 1958, s. 36–38.

437J. Tymowski, Organizacja szkolnictwa., s. 54–58; Z. Libera, Organizacja studium polonistycznego, „Życie Szkoły Wyższej”, 1959, nr 2, s. 11.

438K. Modzelewski, Zajeździmy kobyłę..., s. 92.

439J. Holzer, Historyk w trybach historii. Wspomnienia, Kraków 2013, s. 161.

440K. Kąkol, O właściwe rozumienie autonomii szkoły wyższej, „Życie Szkoły Wyższej”, 1957, nr 12, s. 7; J. Legowicz, Ideowe niebezpieczeństwo apoteozowania swobód, tamże, s. 5.

441AUW, AC 4320, b. pag.: Zalecenia w sprawie pracy wychowawczej z I-szym rokiem, 17 XI 1958 r.

442XI Plenum KC PZPR. Węzłowe zadania w dziedzinie szkolnictwa wyższego i badań naukowych, 17–18 XII 1962 r., Warszawa 1963, s. 42; AUW, AC 3927, b. pag.: Posiedzenie w sprawie zmian programowych, 1 VI 1963 r.

443AUW, AC 4326, b. pag.: Sprawozdanie opiekuna studentów I-go roku filologii rosyjskiej, 1962/1963.

444AUW, AC 4323, b. pag.: Pismo prorektora UW do Ministra Szkolnictwa Wyższego, 2 IV 1960 r.; Sprawozdanie dydaktyczno-wychowawcze [prorektora UW] za rok 1960–1961.

445Uchwała Komitetu Warszawskiego PZPR o głównych kierunkach działania uczelnianych organizacji partyjnych, Warszawa 1960, s. 3.

446XI Plenum KC PZPR..., s. 29–31, 122–124, 261–269, 294–295.

447W. Kula, Rozdziałki, oprac. M. Kula, Warszawa 1996, s. 130 (3 I 1963 r.).

448AUW, WPA 69 b. pag.: Projekt urządzenia ogrodu letniego na zapleczu Pałacu Kazimierzowskiego, 26 III 1959 r.

449S. Wolle, Wspaniały świat dyktatury. Codzienność i władza w NRD 1971–1989, przeł. E. Kaźmierczak, W. Leder, Warszawa 2003, s. 227–229.

450Urok studiów, [w:] Uniwersytet Warszawski (poradnik-informator), s. 83 (całość: s. 80–86).

451AUW, WPA 69 b. pag.: Komunikaty i uchwały Rady Miejscowej dla Rad Oddziałowych, 1958; Biuletyn Związkowy RZ ZNP przy UW, 1 IV 1963 r.; pisma Rady Oddziałowej ZNP przy Wydziale Prawa do Dziekana, 10 I i 29 I 1966 r.; Pismo Rady Oddziałowej ZNP przy Wydziale Prawa do Dyrektora Administracyjnego UW, 23 IV 1969 r.

452Wiosną 1957 r. wyświetlano: Jestem niewinny (Niemcy, 1936), Myszy i ludzie (USA, 1939), Baryłeczka (ZSRR, 1934), Noc w operze (USA, 1935), Noc w Casablance (USA, 1946), Co mój mąż robi w nocy (Polska, 1934); AUW, WPA 69 b. pag.: Komunikat nr 3 Rady Związkowej ZOZ ZNP przy U W, 13 V 1957 r.

453AUW, WPA 69 b. pag.: Komunikat nr 3 Rady Związkowej ZOZ ZNP przy UW, 13 V 1957 r.; Komunikat nr 1/60 Prezydium Sekcji ZG ZNP, 10 II 1960 r.

454AUW, WPA 69 b. pag.: Biuletyny Związkowe i komunikaty o wymianie zagranicznej, 1960–1967.

455AAN, PZPR 237/XVI-422, k. 174: Załącznik nr 2: Współpraca z zagranicą.

456H. Zalewska, Wyjazdy za granicę w roku 1960, „Życie Szkoły Wyższej”, 1961, nr 9, s. 69–75.

457AUW, WPA 69 b. pag.: Informacje Rady Oddziałowej Organizacji Związkowej na Wydziale Prawa, 1957; Biuletyn Związkowy RZ ZNP przy UW, 1 XII 1962 r.

458J. Szczepański, Dzienniki z lat 1945–1968, oprac. D. Kadłubiec, Ustroń 2013, s. 251 (3 IV 1965 r.); J. Holzer, Historyk..., s. 168–169; relacja Marcina Kuli z października 2013 r.

459Relacja Marcina Kuli z października 2013 r.

460AUW, AC 3687, b. pag.: Notatki służbowe w sprawy pomieszczeń w Obserwatorium UW, X 1963; Pisma kierowniczki Ogrodu Botanicznego do Pana Rektora UW, 17 VI i 18 X 1963 r.

461AUW, AC 3284, b. pag.: Pismo Komitetu Blokowego pracowników naukowych Osiedla Przyjaźń do Ministra SzW, 2 III 1957 r.

462Tamże.

463AAN, PZPR, 237/VII-4540, k. 153–154: Projekt referatu na Plenum KW PZPR pt. Niektóre problemy pracy organizacji partyjnych szkół wyższych, VI 1960.

464Dane USOS.

465„Przecież wszyscy ci zdający to potencjalni członkowie TPPRu! Znam wielu ludzi z personelu [tu: kadry naukowej, BB] wydziałów Historycznego, Filozoficznego, Filologicznego i Ekonomicznego. Różny mam do nich stosunek – ale jestem przekonany, że 99% spośród nich przyjęłoby pozytywnie inteligentną wypowiedź, nie afiszującą się «ze Związkiem Radzieckim na czele»” (W. Kula, Rozdziałki, s. 74, 5 VII 1960 r.).

466A.K. Wróblewski, Dzienniki zabrane..., s. 286 (1 I 1961 r.).

467Z. Załuski, Wyważanie otwartych drzwi?, „Nowa Kultura”, 24 VI 1962 r., s. 1.

468A. Poznanska-Parizeau, Voyage en Pologne, s. 44, 50–61.

469Zainteresowania młodzieży muszą być zgodne z duchem czasu, z potrzebami kraju. Przemówienie tow. Władysława Gomułki na IV Kongresie ZSP w dniu 24 marca 1960 r., Warszawa 1960, s. 8–19.

470Przemówienie wprowadzające sekretarza KC PZPR tow. Witolda Jarosińskiego, [w:] XI Plenum KC PZPR. Węzłowe zadania w dziedzinie szkolnictwa wyższego i badań naukowych, 17–18 XII 1962 r., Warszawa 1963, s. 107.

471Rozmowa z Jerzym Putramentem, „Itd”, 25 VI 1961 r., s. 9.

472A. Friszke, Anatomia buntu.

473Studenci Warszawy. Studium długofalowych przemian postaw i wartości, red. S. Nowak, Warszawa 1991, s. 99–109, 159, 209, 234–264.

474Studenci I roku studiów w świetle badań ankietowych na wybranych kierunkach studiów i uczelniach, [Departament Planowania i Organizacji MSzW, do użytku służbowego], Warszawa 1960; M. Trawińska-Kwaśniewska, Studenci I roku w świetle badań ankietowych wybranych sekcji i ośrodków uniwersyteckich, Warszawa 1963.

475J. Wachowicz-Makowska, Panienka w PRL-u, Warszawa 2007, s. 136, 139.

476B. Łobodzińska, Charakterystyka demograficzno-społeczna wyróżniających się studentów z lat 1945/46–1965/66, [w:] Losy przodujących studentów. Komunikat z badań, red. G. Pomian, Warszawa 1973, s. 16 (całość: s. 13–36); G. Pomian, Uniwersyteckie losy wyróżnionych studentów, [w:] tamże, s. 39 (całość: s. 37–57).

477AUW, AC 4327, b. pag.: Sprawozdanie z pracy opiekuna II roku wydziału ekonomii [Andrzeja Jezierskiego], 25 VI 1964 r.

478AUW, AC 865, b. pag.: List Rady Naczelnej ZSP do studentów UW, 1 X 1957 r.; AC 916, b. pag.: Pismo rektora UW do Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego, 9 XI 1957 r.; AC 874, b. pag.: Sprawozdanie z działalności organizacji ZSP na UW za okres od 17 IX 1963 do 16 XII 1964 r.; M. Lipiński, Kariera działacza, „Merkuriusz”, 1965, nr 1, s. 5.

479I. Radziewicz, Na prostej drodze, „Itd”, 2 VII 1961 r., s. 6–7.

480AUW, AC 758, b. pag.: Organizacje młodzieżowe, bd.; AC 1132, b. pag.: Zestawienie organizacji studenckich i kół naukowych, 1 IV 1964 r.; Zestawienie organizacji studenckich wg stanu w dniu 31 XII 1965 r.; AC 916, b. pag.: Zestawienie organizacji studenckich wg stanu w dniu 31 XII 1966 r.

481„Merkuriusz”, 1966, nr 6, s. 5.

482Relacja Marcina Kuli z września 2013 r.

483AUW, AC 4115, b. pag.: Wykaz Kół Naukowych UW, 1963/1964. Istniały formalnie jakieś inne koła, lecz nie przesłały rektoratowi żadnych informacji.

484AUW, AC 789, b. pag: Ocena działalności i wyciąg z dokumentów Stowarzyszenia w sprawie byłego Koła SSP ONZ przy UW, 1969.

485M. Trawińska-Kwaśniewska, Studenci I roku..., s. 79–80, 90–91.

486B. Łobodzińska, Charakterystyka demograficzno-społeczna..., [w:] Losy przodujących studentów..., s. 28 (całość: s. 13–36).

487Por. D. Jarosz, ,,Pastuchy”, „okrąglaki”, „wieśniacy”. Miasto peerelowskie i jego chłopscy mieszkańcy, „Więź”, 2007, nr 5, s. 106–115.

488M. Trawińska-Kwaśniewska, Studenci I roku..., s. 94.

489AUW, AC 3.062, b. pag.: Formularz UW dla GUS, 1957; WPA 69 b. pag.: Biuletyn Związkowy RZ ZNP przy UW, 1 XII 1962 r.; AC 4195, b. pag.: Rekrutacja na studia dzienne w roku akademickim 1967/1968; F. Tomczak, Młodzież chłopska przed egzaminem wstępnym na wyższe uczelnie, „Życie Szkoły Wyższej”, 1959, nr 5, s. 19–20; Proces selekcji kandydatów na studia do szkół wyższych. (Raport porównawczy zgłoszeń i doboru kandydatów na I rok studiów w szkołach wyższych w latach 1959 i 1960), oprac. Z. Kowalski, [MSzW] Warszawa 1962, s. 81.

490AUW, AC 4327, b. pag.: Sprawozdanie z pracy opiekuna II roku wydziału ekonomii, 25 VI 1964 r.

491AUW, AC 842, b. pag.: Stypendia fundowane [broszura RN ZSP, Warszawa 1961]; AC 1402, b. pag.: Informacja o sprawach bytowych studentów UW, 1958; AC 3848, b. pag.: Liczbowe zestawienie stypendiów fundowanych zgłoszonych i wykorzystanych na Wydziale Pedagogicznym UW w r.ak. 1961/62; Do studentów UW [odezwa KU ZMS, b.d., 1961]; Pismo redakcji „Trybuny Ludu” do rektoratu UW, 13 XI 1961 r.; XI Plenum KC PZPR. Węzłowe zadania w dziedzinie szkolnictwa wyższego i badań naukowych, 17–18 XII 1962 r., Warszawa 1963, s. 37–39; Fundowane kłopoty, „Itd”, 20 I 1963 r., s. 6–7; „Merkuriusz”, 1967, nr 4, s. 3; K. Więckiewicz, Ewolucja pomocy..., s. 17–20.

492J. Porębski, Jednodniowi milionerzy, „Od Nowa”, 29 III–11 IV 1957, s. 6.

493W. Feldmanowa, A. Luszniewicz, O wynikach badań budżetów studenckich w Warszawie, „Życie Szkoły Wyższej”, 1957, nr 12, s. 44–45 (całość: s. 42–51); S. Lewicki, W. Wiórkiewicz, W żakowskim garnku, „Od Nowa”, 1957, nr 9–10 (numer wakacyjny), s. 4.

494S. Lewicki, W. Wiórkiewicz, O sprawie najbliższej – rzeczowo, „Od Nowa”, 2–15 X 1957, s. 2.

495Kto z czego żyje? „Od Nowa”, 21 II 1957 r., s. 6; AUW, AC 916, b. pag.: pismo rektora do Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego, 9 XI 1957 r.

496M. Lipiński, Kariera działacza, „Merkuriusz”, 1965, nr 1, s. 5.

497„Życie Warszawy”, 1 XI 1962 r., s. 6; 25–26 XI 1962 r., s. 6.

498S. Wąsowicz, Monografia domu studenckiego..., s. 33.

499I.K. Klechta, A on miał trzy asy..., „Merkuriusz”, 1966, nr 3, s. 3.

500S. Lewicki, W. Wiórkiewicz, W żakowskim garnku, „Od Nowa”, 1957, nr 9–10, s. 4; J. Wojciewski, Sprawy do załatwienia, „Itd”, 10 III 1963 r., s. 6–7; felietony „Okularnika” w „Merkuriuszu” z lat 1965–1966.

501AUW, AC 213, b.pag.: Pismo Stefana Morawskiego do Tadeusza Pasierbińskiego, 16 III 1959 r.; Sprawozdanie z lustracji Domu Akademickiego przy ul. Anielewicza, b.d.; Pismo dr I. Szaniawskiego do prorektora Zygmunta Kraczkiewicza, 14 III 1959 r.; AC 3436, b. pag.: Notatka dotycząca stołówek UW, 21 II 1964 r.

502AUW, AC 842, b. pag.: Narada w sprawie żywienia w stołówkach studenckich, Komisja Ekonomiczna RN ZSP, Toruń 17 XII 1960 r.; W. Szymanderski, Tajemnica „rachunku nr 31”, „Merkuriusz”, 1966, nr 1, s. 1, 6; H. Jodko-Narkiewicz, Trudna sztuka porozumienia, „Merkuriusz”, 1966, nr 3, s. 1; Tak to wygląda z bliska..., „Merkuriusz”, 1966, nr 10, s. 10–11.

503M. Cichocka, Student też człowiek, „Merkuriusz”, 1966, nr 1, s. 3; E. Morgiewicz, Festina lente, czyli rzecz o wiecznych studentach, „Merkuriusz”, 1966, nr 4, s. 5; Tak to wygląda z bliska..., „Merkuriusz” 1966, nr 10, s. 11.

504J. Wachowicz-Makowska, Panienka w PRL-u, Warszawa 2007, s. 144–147.

505Już trudno. Z Andą Rottenberg rozmawia Dorota Jarecka, Warszawa 2013, s. 8.

50625-lecie klubu Hybrydy, Warszawa 1982, s. 1–3.

507K. Mroziewicz, Klub czyli hybryda, [w:] Kultura studencka. Zjawisko-twórcy-instytucje, red. E. Chudziński, Kraków 2011, s. 319 (całość: s. 307–321).

508J. Wachowicz-Makowska, Panienka w PRL-u, s. 144–147.

509M. Ołdakowski, Czy młodzież potrafi się bawić?, „Itd”, 31 I 1965 r., s. 7; A. Wróblewska, „Hybrydy” – znaczy mieszańce, „Sztandar Młodych”, 18–19 II 1967 r., s. 3.

510Rock rock rock and roll. Zabawy warszawskich studentów, „Od Nowa”, 14–28 III 1957 r., s. 6.

511AUW, AC 865, b. pag.: Pismo lokatorów domu Krakowskie Przedmieście 8 do Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego, 19 XII 1958 r.; pismo Stołecznego Zarządu Handlu Prezydium SRN do Ob. Rektora, 9 I 1959 r.

512AUW, AC 757, b. pag.: Sprawozdanie Komisji Kultury Rady Uczelnianej ZSP UW za okres roku akad. 1961/62.

513Czy dyskusja musi przekształcić się w wiec?, „Itd”, 5 III 1961 r., s. 2n.

514G.J. Flemming [Jerzy Działek], Z polskiej rzeczywistości, „Kultura” (Paryż) 1966, nr 4, s. 63 (całość: s. 59–68).

515J. Buchartowska, Klub klubowi nie równy..., „Merkuriusz” 1965, nr 1, s. 6; H. Jodko-Narkiewicz, W „Dziekance” i gdzie indziej, „Merkuriusz” 1966, nr 10, s. 12.

51625-lecie klubu Hybrydy, Warszawa 1982, s. 7.

517Z. Domarańczyk, Zabawa w radio?, „Itd”, 23 II 1964 r., s. 12.

518J. Foss, Monachomachia na Kickiego, „Itd”, 5 I 1964 r., s. 7.

519J. Duczyński, O możliwościach poprawy warunków mieszkaniowych w domach studenckich w roku 1958, „Życie Szkoły Wyższej” 1957, nr 12, s. 66–68; AUW, AC 842, b. pag.: O sytuacji ekonomicznej studentów w Polsce, RN ZSP, III 1961.

520Relacja Mirosława Brzostka, studenta filozofii i pedagogiki w latach 1959–1964, sierpień 2012 r.

521Już trudno..., s. 6.

522„Perspektywy. Trybuna Studentów Uniwersytetu Warszawskiego”, 25 VI 1959 r., s. 4; AUW, AC 213, b. pag.: Pismo mieszkańców DS Kickiego do rektora, 5 XI 1962 r.; Kochankowie z akademika, „Merkuriusz” 1966, nr 7, s. 6; J. Porębski, Amoralia, „Itd”, 16 IV 1961 r., s. 2–3; Z. Kowalczyk, Polski skandalik akademicki, czyli seksualne życie studentów, „Itd”, 1 IX 1968 r., s. 7.

523AUW, AC 213, b. pag.: [Wnioski Komisji Komitetu PZPR w sprawie Domów Studenckich, b.d. XII 1963?].

524AAN, PZPR, 237/XVI-269, k. 50–54: Notatka w sprawie warunków bytowych studentów na początku roku akademickiego 1962/63, Komisja Ekonomiczna RN ZSP, II X 1962 r.; „Życie Warszawy” 30 IX–1 X 1962 r., s. 1.

525„Życie Warszawy”, 1964: 3 X, s. 7; 6 X, s. 6; 10 X, s. 7; 16 X, s. 6; 1–2 XI, s. 6; 14 XI, s. 7.

526E. Świetlik, R. Majewski, „Wynajmę dwa pokoje”, „Merkuriusz” 1966, nr 9, s. 3.

527J. Wojciewski (student UW), Sprawy do załatwienia, „Itd”, 10 III 1963 r., s. 6–7.

528AUW, AC 3690, b. pag.: Warunki bytowe w domach studenckich UW obrazujące sytuację wg stanu na dzień 5 maja 1965 r.; AC 3700, b. pag.: Notatka w sprawie poprawy warunków sanitarnych w DS ul. Kickiego w Warszawie na dzień 10 stycznia 1970 r.

529Osiedle Mieszkaniowe Przyjaźń podlegało Ministrowi Szkolnictwa Wyższego, kierował nim dyrektor, studenci reprezentowani byli przez Radę Mieszkańców. W pierwszej połowie lat 60. na Jelonkach mieszkało około 2700 studentów, wypełniając 44 spośród 177 domków. Pozostałe zajmowali asystenci i stażyści (19 domków) i pracownicy osiedla, zaś 85 jednorodzinnych – pracownicy uczelni. Studenckie życie zbiorowe skupiało się w dwóch tłocznych stołówkach, w łaźni i przychodni. W centrum symetrycznie rozplanowanego osiedla znajdowały się klub Karuzela i kino Dar. Jeden z baraków mieścił sklepy: spożywczy, tekstylny i mięsny.

530Problem nr 44, „Itd”, 12 I 1964 r., s. 6; J. Foss, S. Kostrzewa, Jelonki pełne mężczyzn, „Itd”, 24 III 1963 r., s. 4–5; S. Zalewski, Między opłotkami, „Itd”, 4 IV 1965 r., s. 10.

531Teoria wyłożona m.in. w tekście z 1979 r. System wartości społeczeństwa polskiego; S. Nowak, O Polsce i Polakach. Prace rozproszone 1958–1989, zebrał A. Sułek, Warszawa 2009, s. 135–156.

532Klub zamknięto, odrodził się jednak w 1964 r. jako „Ubab”. AUW, AC 213, b. pag.: O sytuacji w Domach Studenckich UW (Sprawozdanie z wizytacji), b.d; Sprawozdania z wizytacji akademików przy ul. Kickiego 9 i 12, III 1959; Sprawozdanie z wizytacji Domu Studenckiego (żeńskiego) przy ul. Kickiego 12, b.d.

533AUW, AC 213, b. pag.: Pismo Władysława Szaniawskiego do dziekana Wydziału Pedagogicznego, 23 I 1959 r.

534AUW, AC 213, b. pag.: Sprawozdanie z wizytacji Domu Studenckiego (żeńskiego) przy ul. Kickiego 12, b.d.

535S. Wąsowicz, Monografia domu studenckiego w Warszawie, praca magisterska napisana pod kierunkiem Stefana Nowakowskiego w Instytucie Socjologii UW, 1963, Biblioteka WFiS sygn. D. 182, s. 33.

536S. Wąsowicz, Monografia domu studenckiego..., s. 34–35, 47; [z cyklu „Od piątego do piątego”] „Merkuriusz”, 1966, nr 4, s. 8.

537M. Zaremba, Społeczeństwo polskie lat sześćdziesiątych – między „małą stabilizacją” a „małą destabilizacją”, [w:] Oblicza Marca 1968, red. K. Rokicki i S. Stępień, Warszawa 2004.

538AAN, PZPR, 237/XVI-269, k. 56–59: Notatka [RN ZSP] w sprawie sytuacji materialnej studentów na początku roku akademickiego 1962/1963 i w perspektywie roku 1965.

539J. Zalewski, Tendencje doboru kandydatów do studiów wyższych w Polsce Ludowej. Analiza historyczna i próba syntezy, Warszawa 1980, s. 24, 34; AAN, PZPR, 237/XVI-441, k. 27–29: Uwagi [KU PZPR UW] o rekrutacji na I rok studiów, 22 I 1965 r.

540J. Zalewski, Tendencje doboru kandydatów..., s. 16–17.

541AUW, AC 4280, b. pag.: Wnioski z dyskusji na posiedzeniu KU PZPR 28 I 1965 r.

542J. Szczepański, Dzienniki..., s. 258 (3 VII 1965). Ratuszniak był dyrektorem departamentu w Ministerstwie Szkolnictwa Wyższego, zaś Anna Rudzińska pracowała w Polskim Towarzystwie Socjologicznym, nie jest więc jasne, jaką rolę miałaby w owej sprawie odegrać.

543AUW, AC 4313, b. pag.: Odwołanie kandydatki na Wyższe Studium Języków Obcych, b.d. [1968]; Odwołanie ojca kandydatki na Wyższe Studium Języków Obcych, 24 VII 1968 r.; Odwołanie kandydatki na Wydział Biologii i Nauk o Ziemi, 24 VII 1968 r.

544„Życie Warszawy”, 19–20 X 1969 r., s. 3.

545AUW, AC 4340, b. pag.: Pismo prodziekana Wydziału Prawa do Rektora UW, 3 V 1966 r.

546J. Szczepański, Dzienniki..., s. 429 (23 XII 1968).

547AUW, AC 4327, b. pag.: Sprawozdanie [opiekuna II i V roku historii], 2 VII 1964 r.

548A. Szypulski, U źródeł prawdy, „Merkuriusz”, 1966, nr 6, s. 1, 5.

549M. Romanowski, B. Knichowiecki, Klucz do twojego mieszkania, „Merkuriusz”, 1965, nr 1, s. 1.

550W. Brzoza, Odwiedziny, „Kultura” (Paryż), 1960, nr 12, s. 71.

551A. Grzelak, Problemy adaptacji młodych inżynierów, [w:] Problemy kadry przemysłowej. Studia socjologiczne, Warszawa 1965, s. 140–186; J. Hoser, Zawód i praca inżyniera. Kadra inżynierska w świetle ankietowych badań socjologicznych, Warszawa 1970.

552H. Szarras, Warunki pracy młodej kadry pracowników naukowych, [w:] System społeczny katedry. Wybrane zagadnienia, Warszawa 1969, s. 135–147.

553Zdrowie i kultura na śmietniku..., „Merkuriusz”, 1966, nr 9, s. 3.

554AUW, AC 3436, b. pag.: Notatka, 18 V 1964. W baraku mieściło się przejściowo Studium Afrykanistyczne.

555AUW, AC 3506, b. pag.: Pismo rektora UW do Ministra Szkolnictwa Wyższego, 11 I 1965.

556AUW, AC 3504, b. pag.: Memoriał w sprawie lokalizacji Biblioteki UW [1958]; Pismo rektora UW do ministra Szkolnictwa Wyższego, 9 VII 1958; AC 3436, b. pag.: Notatka spisana z rozmowy przeprowadzonej w dniu 7 VIII 1964 r. przez mgr. T. Szulca z ob. inż. Cieślińskim, zastępcą kierownika Działu Urbanistyki WANBiG.

557AUW, AC 3436, b. pag.: Notatka służbowa, 31 VIII 1963.

558AUW, AC 3511, b. pag.: Notatka służbowa dyrektora Zarządu Inwestycji Szkół Wyższych w Warszawie do dyrektora administracyjnego UW, 27 V 1967.

559AUW, AC 4075, b. pag.: Pismo prorektora UW do Departamentu Studiów Uniwersyteckich MSzW, 21 VI 1960.

560AUW, AC 878, b. pag.: Sprawozdania studentów z praktyk zagranicznych w 1963 r.; AC 4083, b. pag.: Sprawozdania studentów z praktyk zagranicznych, IX 1964-X 1965.

561AUW, AC 4084, b. pag.: Sprawozdanie z praktyk wakacyjnych w Czechosłowacji studentów K ated ry Bibliotekoznawst wa Uniwersytetu Warszawskiego, 4 XI 1964; Sprawozdanie studentki V roku fizyki UW z praktyki w Pradze, b.d. [1964].

562AAN, PZPR 237/XVI422-, k. 175–177: Załącznik nr 2: Współpraca z zagranicą.

563Sprowadzał je także Ruch i Dom Książki, zaś w Al. Ujazdowskich otwarto księgarnię Logos o tej specjalności.

564M. Wigluszowa, Import wydawnictw naukowych w świetle bieżących potrzeb, „Życie Szkoły Wyższej”, 1965, nr 10, s. 112118; AAN, PZPR 237/XVI-422, k. 106: Materiały z ankiety „Polityki” skierowanej do pracowników nauki, IX 1965.

565AAN, PZPR 237/XVI-422, k. 13: Notatka dla Biura Prasy i Wydziału Nauki KC PZPR o wynikach ankiety skierowanej przez „Politykę” do naukowców, 8 IX 1965; k. 118–119: Materiały z ankiety „Polityki” skierowanej do pracowników nauki, IX 1965; k. 170: Załącznik nr 1: Problem zaopatrzenia.

566AMAE, Europe 1944–1970, Pologne, 310, b. pag.: Raporty Emmanuela d’Harcourta, Pierre’a Charpentiera i Pola Le Gourrierec, 17 V 1962–12 VIII 1966.

567Informator statystyczny. Cudzoziemcy kształcący się w średnich szkołach zawodowych i wyższych uczelniach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (według stanu na dzień 1 stycznia 1969 r.), Warszawa 1969, s. 25–26.

568„Merkuriusz” 1966, nr 8, s. 1, 6.

569AUW, AC 1063, b. pag: Plan działalności Komitetu Studentów Zagranicznych UW na rok akad. 1961/62.

570AUW, AC 1063, b. pag: Lista członków Prezydium Komitetu Studentów Zagranicznych przy UW, b.d.

571AUW, AC 782: Informacja o pracy ze studentami zagranicznymi UW, 15 VI 1962; AC 874, b. pag.: Sprawozdanie z działalności organizacji ZSP na Uniwersytecie Warszawskim za okres od 17 IX 1963 do 16 XII 1964 r.

572Z. Kowalczyk, Polski skandalik akademicki, czyli seksualne życie studentów, „Itd”, 1 IX 1968, s. 7.

573„Merkuriusz”, 1966, nr 4, s. 7; 1966, nr 6, s. 6; Jerzy Gruszyński, Polska w oczach studentów zagranicznych, „Itd”, 25 VIII 1968, s. 4; J. Chodakowska, Problemy adaptacji studentów zagranicznych do warunków polskich. Komunikat z badań, Warszawa 1971, s. 39–40.

574J. Eisler, Polski rok 1968, Warszawa 2006; A. Friszke, Anatomia buntu...

575AUW, WH 7, k. 33: Protokół IX posiedzenia Rady Wydziału Historycznego UW z dnia 2 kwietnia 1968 r.

576AUW, WH 7, k. 26: Uchwała Rady Wydziału Historycznego UW z dnia 11 marca 1968 r.

577AUW, WPA 69 b. pag.: Wiadomości Związkowe. Biuletyn RZ ZNP przy UW, XII 1968.

578M.F. Rakowski, Dzienniki polityczne 1967–1968, Warszawa 1999, s. 207 (5 IV 1968).

579J. Szczepański, Dzienniki..., s. 383 (16 III 1968).

580J. Eisler, Polski rok 1968, s. 35.

581J. Błuszkowski, Integracja pokolenia, „Itd”, 2 VI 1968, s. 5.

582AUW, AC 363, b. pag.: Pismo b. studenta WEP do Rektora UW, 6 V 1968.

583AUW, AC 4310, b. pag.: Pismo b. studenta socjologii UW do ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego, 30 I 1969.

584AUW, AC 4310, b. pag.: Pismo b. studenta WEP do Rektora UW, 30 I 1969.

585AUW, AC 364, b. pag.: List b. studenta do redakcji „Trybuny Ludu”, 31 V 1968.

586AUW, AC 364, b. pag.: List matki b. studenta do Rektora U W, 18 V 1968.

587A. Buss, A. Szmak, Gronostaje w naftalinie, „Itd”, 2 X 1977, s. 25.

588Tamże.

589Zegar na frontonie BUW wykonany został przez Cech Zegarmistrzów, częściowo w czynie społecznym. Kuranty nagrano w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej na dzwonach, w wykonaniu Marty Ptaszyńskiej. Zabrzmiały po raz pierwszy w samo południe 2 października 1967 r. (W. Siedlecka, Polskie zegary, Wrocław 1976, s. 130).

590K. Estreicher jr., Dziennik wypadków, t. IV, Kraków 2004, s. 328 (3 X 1968).

591„W związku z wydarzeniami 1968 r. zaczęto w kręgach pozauniwersyteckich lansować tezę, jakoby katedry – podstawowe jednostki organizacyjne wydziałów – stanowić miały «bastiony feudalizmu» na wyższych uczelniach i wobec tego należy je zreorganizować. W ślad za tym poszły zarządzenia o zniesieniu katedr [...], łączeniu ich grup w instytuty bądź przekształcaniu pojedynczych katedr w oddzielne instytuty. [...] Główna różnica polegała na tym, że jako katedry nie miały swych rad ani statutów, a jako instytuty otrzymały i jedno, i drugie, ze wszystkimi wypływającymi stąd konsekwencjami, które zresztą nie zawsze były ujemne” – napisze po latach Stanisław Kałużyński (Instytut Orientalistyczny Uniwersytetu Warszawskiego (1932–1982), [w:] Instytut Orientalistyczny Uniwersytetu Warszawskiego, 1932–1982, Warszawa 1986, s. 14).

592AAN, KC PZPR, LVIII/325, b. pag.: Stan i aktualne potrzeby Podstaw Nauk Politycznych, III 1972; LVIII/413, b. pag.: Ocena stanu dydaktyki w zakresie marksistowskiej filozofii i socjologii w szkołach wyższych, 6 VI 1973.

593K. Modzelewski, Zajeździmy kobyłę..., s. 131.

594E. Bieńkowska, Dom na Rozdrożu..., Warszawa 2012, s. 157.

595Podobnie jak niżej przywoływane, sprawę tę przedstawiam na podstawie dokumentacji tzw. komisji Szaniawskiego, która w latach 1980–1981 badała represyjne zwolnienia na UW (tu z akt AUW, AC 244 i 245). O samej komisji mowa w odnośnej części opracowania.

596Por. AAN, KC PZPR, LVIII/209.

597Osnową Filii był właśnie WSN, czyli trzyletnie studium zawodowe kształcące nauczycieli szkół podstawowych i zawodowych, z wydziałami Matematyczno-Przyrodniczym, Humanistycznym i Nauczania Początkowego, stworzono tam także Oddział Wydziału Prawa i Administracji UW (i w jego ramach Zawodowe Studium Administracji).

598AUW, PO 88, k. 13: Stan i perspektywy rozwoju Filii UW w Białymstoku, 24 I 1970.

599Świat według Mellera. Życie i historia: ku wolności. Ze Stefanem Mellerem rozmawia Michał Komar, Warszawa 2008, s. 136–145.

600Studenckie praktyki robotnicze 1969 roku, red. H. Najduchowska i G. Pomian, Warszawa 1972, s. 118.

601Tamże, s. 7–11. W 1969 r. praktyki koordynowały organizacje młodzieżowe, od 1970 r. same szkoły wyższe. Student odbywał praktyki na zasadzie zatrudnienia na czas określony w zakładzie pracy, który podpisaną miał ogólną umowę z uczelnią. W 1972 r. przeciętny dochód studenta wyniósł 1190 zł (Ocena przebiegu praktyk robotniczych studentów w 1972 roku, biuletyn MNSWiT „Wychowanie i Sprawy Młodzieżowe” 1973, nr 2, s. 17).

602Tamże, s. 16–51.

603Tamże, s. 107.

604W. Burczak, Pierwsze zaliczenie, [w:] „Dzień dobry” za dwa złote. Wspomnienia studentów, wybór J. Wójcik, Warszawa 1971, s. 219 (całość: 218–223).

605Studenckie praktyki..., s. 95, 121, 188.

606AUW, WPA 101, b. pag.: Meldunki z wizytacji studenckich praktyk robotniczych w Dąbrowej, Dwikozach, Sandomierzu VII-VIII 1969; Sprawozdanie, 1 X 1969 r.

607Studenckie praktyki..., s.123. Podobne wnioski wynikały z oceny praktyk przeprowadzonej w 1972 r. (Ocena przebiegu praktyk robotniczych studentów w 1972 roku, opublikowana w biuletynie MNSWiT „Wychowanie i Sprawy Młodzieżowe” 1973, nr 2) i relacji ich uczestników z lat następnych (por. Nie znasz życia, bracie, oprac. Z. Pietrasik, Warszawa 1978).

608AUW, PO-3, k. 1–4: Zarządzenie nr 115 Prezesa Rady Ministrów z dn. 5 XI 1971.

609AUW, PO 3, k. 67–73: Protokół [posiedzenia Komisji Senackiej ds. rozwoju UW, 10 XII 1971].

610AUW, AC 1389, b. pag.: Pismo wicedyrektora Instytutu Filozofii do Działu Planowania i Organizacji UW, 4 XII 1971; Pismo dziekana Wydziału Chemii do przewodniczącego Senackiej Komisji ds. Opracowania Programu Rozwoju UW do 1980 r., 4 XII 1971; Ogólne założenia i postulaty w zakresie rozwoju Wydziału Prawa i Administracji [1971].

611AUW, AC 1389, b. pag.: Pismo dyrektora Instytutu Prawa Cywilnego do Dziekana WPiA UW, 3 XI 1971; Ogólne uwagi, założenia i postulaty w zakresie projektowanego rozwoju Wydziału Filologii Obcych UW do roku 1980, [1971]; Pismo Marii Cytowskiej do Dziekanatu Wydziału Filologii Polskiej i Słowiańskiej, 10 XII 1971; Program rozwoju Instytutu Fizyki Doświadczalnej UW do roku 1980, [1971]; Propozycje Instytutu Socjologii UW w sprawie perspektyw rozwoju na lata 1971–1980.

612Na przełomie lat 60. i 70. pojawiły się nowe adresy. Psychologia umieszczona została w budynku przy ul. Stawki 5/7. Lingwistyka wprowadziła się do nowego budynku o labiryntowym wnętrzu przy ul. Browarnej 6/8. Socjologia przeniosła się na ul. Karową 18, co interpretowano w kategoriach decyzji politycznej, odsuwającej skupisko potencjalnie niepokornej młodzieży. Tamże funkcjonowała przez pewien czas mikrobiologia. W sąsiednim domu (ul. Karowa 16) mieściło się przedszkole UW. Przy ul. Długiej pracowały instytuty Zarządzania oraz Nauk Ekonomicznych. Filologowie rosyjscy przenieśli się na ul. Smyczkową. Dla archeologii wynajmowano pomieszczenia przy ul Widok 10, dla Matematyki i Muzykologii nadal w Pałacu Kultury, tamże wynajmowano basen Pałacu Młodzieży na zajęcia WF (AUW, AC 3617, b. pag.: Spis gmachów UW, 1 III 1973).

613AUW, PO 3, k. 98: Założenia rozwoju Uczelni w zakresie badań naukowych, 1971; k. 121–122: Baza materialna UW [1971]; k. 123: Schemat dekoncentracji zabudowy UW, 1971.

614AUW, PO 3, k. 114–116: Potrzeby inwestycyjne UW w latach 1972–1975 (bez Filii UW w Białymstoku), 1971.

615Cyklotron uruchomiono w 1994 r., BUW na Powiślu otwarto w 1999 r., rozbudowa neofilologii nastąpiła po 2010 r., budynku przy ul. Karowej nie wzniesiono (zamiast niego powstał w latach 70. późnomodernistyczny blok mieszkalny), „niemożliwe” akademiki przy ul. Kickiego działają po dziś dzień.

616AUW, AC 4501, b. pag.: Informacje o niektórych zagadnieniach działalności UW, 1975; AC 1366, b. pag.: 5-letni plan rozwoju UW na lata 1975–1980, projekt, II 1976; dane USOS.

617Odsetek przyjętych pochodzenia chłopskiego nieprzerwanie spadał od 1957 r., pomimo ustanowienia „punktów za pochodzenie” w latach 60. Nie podniosły go zresztą także decyzje VI Zjazdu PZPR: wynosił w latach 1972–1973 11–12%, a w 1975 r. 10,4%. Wzrósł natomiast w tym czasie odsetek przyjętych pochodzenia robotniczego (z 29,7 do niemal 32%), ale także inteligenckiego (z 52 do 54,5%). Odzwierciedlało to w pewnym stopniu zmianę struktury społecznej w Polsce, lecz także ciążenie wzorów kulturowych.

618Z. Tomaszewska, Kariery studenckie najlepszych absolwentów szkół średnich, Warszawa 1980, s. 22–61.

619Różne pisma tego rodzaju: AAN, KC PZPR, LVIII/208 i sąsiednie sygnatury.

620Od 1 V 1972 r. uposażenie profesora zwyczajnego wynosić miało, wedle wysługi lat, 7000–7800 zł (i dojść do 10.000 w 1976 r.), profesora nadzwyczajnego 5800–6400 zł, docenta 4800–5200 zł, adiunkta w stopniu doktora habilitowanego 4300–4600 zł, adiunkta 3900–4100 zł, asystenta 2300 zł (3100 w 1976 r.) Dodatki funkcyjne wynosić miały miesięcznie 500–3000 zł (maksimum dla rektora). Zarazem zreformowano pensa dydaktyczne, zamiast dotychczasowych 220–280 godzin ustanowiono jednolite 270 godzin (tym, których pensum wzrosło, obiecano jednak wyrównania) (AUW, PO 114, k. 1–26: Wytyczne Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 13 kwietnia 1972 r. w sprawie wprowadzenia z dniem 1 maja 1972 r. podwyżki uposażeń i nowego systemu płac nauczycieli akademickich).

621AUW, AC 1366, b. pag.: 5-letni plan rozwoju UW na lata 1975–1980, projekt, II 1976.

622Wedle oceny z połowy 1975 r. największą wartość miała aparatura Wydziału Fizyki (188,6 mln zł), tam też były największe zakupy. Wydział Chemii posiadał sprzęt wyceniony na 106,4 mln, Biologii 44,4 mln, Geologii 37,7 mln, wszelkie inne wydziały 49,2 mln, zaś Filia 12,8 mln. Wydział Fizyki miał więc 42,9% wartości ogółu, Chemii 24,2%, Biologii 10%, Geologii 8,5%, wszelkie inne 11,2%, Filia niespełna 3%. Przy tym jedna czwarta wartości winna była zostać odliczona z uwagi na „moralne zużycie” (AUW, AC 4501, b. pag.: Informacje o niektórych zagadnieniach działalności UW, 1975).

623AUW, AC 4501, b. pag.: Informacje o niektórych zagadnieniach działalności UW, 1975.

624W Instytucie Matematyki pracował zbudowany dekadę wcześniej przez wybitnego konstruktora Jacka Karpińskiego komputer KAR-65, a także jeden z minikomputerów jego projektu, wyprodukowanych w krótkiej serii (K-202). Instytut używał też zużytego duńskiego komputera GIER z początku lat 60.

625AUW, AC 4501, b. pag.: Informacje o niektórych zagadnieniach działalności UW, 1975.

626AAN, KC PZPR, LVIII/411, b. pag.: Informacja dot. wyjazdów stypendialnych do krajów kapitalistycznych, 30 X 1974.

627AAN, KC PZPR, LVIII/411, b. pag.: Informacja dot. niektórych ujemnych zjawisk w środowisku akademickim, departament III MSW, 18 VI 1974.

628AUW, AC 4501, b. pag.: Informacje o niektórych zagadnieniach działalności Uniwersytetu Warszawskiego, 1975.

629Informator statystyczny. Obcokrajowcy kształcący się w szkołach wyższych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (według stanu na dzień 1 stycznia 1975 r.), [MNSzWiT], Warszawa 1975, s. 32–33, 93–97.

630Informacja i ocena realizacji programu kształcenia obcokrajowców w Polsce wraz z wnioskami w tej dziedzinie, „Współpraca naukowa i techniczna z zagranicą” [poufny biuletyn MNSzWiT], 1978, nr 57, s. 3–4.

631AAN, KC PZPR, LVIII/411, b. pag.: Informacja dot. studentów z krajów rozwijających się, MSW, Biuro Paszportów, 21 IV 1973.

632Informacja i ocena realizacji... , s. 5–6.

633A. Przecławska, J.K. Sawa, Wiedza polityczna studentów. Wyniki badań sondażowych, Warszawa 1972.

634E. Wnuk-Lipińska, Uczestnictwo studentów w kulturze, Warszawa 1981, s. 54–60, 66, 71.

635I. Majchrzak, Postawy studentów w świetle badań Zakładu Socjologii IPNiSzW, „ŻSW”, 1975, nr 9, s. 41–50; I. Majchrzak, E. Domaradzka, Postawy studentów wobec studiów i uczelni. Wstępna informacja z badań przeprowadzonych w latach 1975–1977, Warszawa-Łódź 1979, s. 3–4.

636B. Wilska-Duszyńska, Wzory osobowe studentów... , s. 21.

637Zarazem jednak 70% uważało za naganne przedłożenie pracy zaliczeniowej  napisanej przez kogoś innego, a tylko 6% uznało to za dopuszczalne (J. Kulpińska,  „Student 1977”. Postawy studentów wobec studiów i przyszłej pracy, Warszawa 1981, s. 27–29).

638Tamże, s. 19, 21, 43.

639J. Kulpińska, „Student 1977”..., s. 10, 16, 19–25, 33–34.

640I. Majchrzak, E. Domaradzka, Postawy studentów..., s. 7–14.

641AUW, AC 4501, b. pag.: Informacje o niektórych zagadnieniach działalności UW, 1975.

642AUW, AC 904, b. pag.: Wyniki powszechnego przeglądu stanu dydaktyki w UW, RU SZSP, 17 X 1979.

643AUW, AC 904, b. pag.: Wyniki plebiscytu na najlepszego dydaktyka na UW w roku akademickim 1978/1979, SZSP). Najlepsi wykładowcy: J. Baszkiewicz (WdiNP), J.A. Czochralski (Germanistyka), T. Dybowski (Prawo), Z. Glazer (Geologia), W. Królikowski (Fizyka), T. Krupkowski (Chemia), Z. Olesiak (Matematyka), J. Poskuta (Biologia), A. Przecławska (Pedagogika), A. Radźko (Psychologia), A. Siwińska (WNE – zajęcia na socjologii), B. Starosta (IbiN), J. Witan (Polonistyka). Najprzyjemniejsi egzaminatorzy: W. Bałuk (Geologia), J.A. Czochralski (Germanistyka), J. Ginter (Fizyka), A. Guzek (Polonistyka), J. Kolendo (Archeologia), M. Kuczma (Matematyka), J. Poskuta (Biologia), A. Przecławska (Pedagogika), S. Rubel (Chemia), A. Skrzypczak (IbiN), J. Szacki (Socjologia), J. Tomaszewski (WdiNP), J. Tomaszewski (Psychologia). Najlepsi młodzi pracownicy: W. Bartel (Matematyka), P. Bieliński (Archeologia), M. Błaszczyk (Biologia), r. Dobrowolski (Psychologia), H. Hollender (IbIN), D. Kasprzyk (Germanistyka), P. Kruszyński (Prawo), W. Nowak (Pedagogika), P. Ostapczuk (Chemia), K. Pieliński (WDNiP), M. Boni (Polonistka), J. Tramer (Geologia), R. Żółtaniecki (Socjologia).

644B. Wieczorkiewicz, Folklor i gwara Śródmieścia, [w:] Dzieje Śródmieścia, Warszawa 1975, s. 441 (całość: s. 437–454); G. Nawrocki, Szpan, „Itd”, 13 III 1977, s. 12.

645M. Supranowicz, Byłe do przyszłego roku, „Itd”, 21 IX 1980, s. 19.

646Nie było ich zresztą na terenie UW. Najbliższy, prowadzony przez studencką spółdzielnię Universitas, znajdował się w Dziekance przy Krakowskim Przedmieściu. Spółdzielnia prowadziła pod koniec lat 60. 10 bufetów w Warszawie, m.in. w klubie Hybrydy, Kicki w akademiku, Trzy Kontynenty w Teatrze Wielkim, Chiński w Towarzystwie Przyjaźni Polsko-Chińskiej, ul. Senatorska 31.

647J. Kulpińska, ,,Student 1977”..., s. 40; Materiały Rady Zakładowej ZNP..., s. 33–35.

648H. Najduchowska, G. Pomian, J. Zarzycka-Skrzypek, Materialne warunki studentów w Połsce. Komunikat z badań, Warszawa 1972, s. 18–19.

649Stypendia całkowite wynosiły w 1971 r. od 375 zł (jako zasiłek w pierwszym semestrze studiów) do 1000 zł (stypendia naukowe, z których korzystało 0,6% studentów w Polsce).

650H. Najduchowska, G. Pomian, J. Zarzycka-Skrzypek, Materialne warunki studentów..., s. 23 przyp. 1, 27, 42–54; K. Więckiewicz, Ewolucja pomocy..., s. 21; AUW, AC 892, b. pag.: Zasady wynajmu oraz tryb realizacji dopłat do kwater studenckich, ZG SZSP, 15 IX 1974; E. Pietrasik, Pomoc materialna państwa dła studentów, „ŻSW”, 1979, nr 1, s. 3–10.

651AUW, AC 902, b. pag.: Pomoc materialna dla studentów – krótka informacja, Rada Uczelniana SZSP UW, 1980.

652H. Najduchowska, G. Pomian, J. Zarzycka-Skrzypek, Materialne warunki studentów..., s. 8–19, 31–34, 40.

653Wśród nich studentom UW (oraz AWF i szkół artystycznych) służył Plastuś przy Krakowskim Przedmieściu 22/24, prowadzący korepetycje, prace biurowe i porządkowe. Ponadto studenci UW mieszkający na Jelonkach zatrudniać się mogli w Jelonku, a mieszkający przy ul. Kickiego i Grenadierów w Żaku przy ul. Mycielskiego, zaś mieszkający „na Żwirkach” – w Akademiku.

654„Universitas. Studencka Spółdzielnia Pracy”, jednodniówka, 20 XII 1969, s. 6, 11.

655W. Wiśniewski, Aktywność społeczna a kształtowanie postaw, „Dydaktyka Szkoły Wyższej”, 1973, nr 3, s. 28–29 (całość: s. 19–40).

656AUW, WPA 102, b. pag.: Ankieta dla studentów Wydziału Prawa i Administracji UW zorganizowana przez Dziekana Wydziału i Wydziałową Komisję ds. Młodzieży [1972].

657AUW, WPA 102, b. pag.: Propozycje Uczelnianego Komitetu Współpracy Organizacji Młodzieżowych UW w sprawie perspektyw rozwoju studenckiego ruchu młodzieżowego, 24 XI 1972.

658M. Kunicki-Goldfinger opublikował dokumenty z tym związane w tomie Samorząd studencki Uniwersytetu Warszawskiego w latach 1980–1989 (dokumenty, relacje i inne materiały), oprac. M. Kunicki-Goldfinger, Warszawa 2010, s. 44–48.

659AAN, KC PZPR, LVIII/411, b. pag.: Informacja dot. niektórych ujemnych zjawisk w środowisku akademickim, departament III MSW, 18 VI 1974.

660AUW, AC 900, k. 8–11: [zestawienie danych o działalności RU ZSP w 1975 r.].

661W. Sady, Mój Klub Otrycki. Wspomnienia jednego z założycieli, http://www.taraka.pl/moj_klub_otrycki [konsultacja 16 VII 2014].

662AUW, AC 788, b. pag.: Notatka RU SZSP UW o stanie bazy klubów studenckich w UW, 24 X 1976.

663AUW, AC 899, b. pag.: Ocena pracy i sytuacji politycznej w klubach studenckich UW [RU SZSP, 1980].

664Przepustki otrzymywać mieli także pracownicy i studenci, zmuszeni do wjazdu ze względu na stan zdrowia (AUW, AC 1225, b. pag.: Zarządzenie nr 7 Dyrektora Administracyjnego UW, 24 II 1979).

665AUW, AC 4545, b. pag.: Korespondencja Rektora UW, 1978.

666AUW, AC 4551, b. pag.

667AUW, AC 4545, b. pag.: Korespondencja Rektora UW, 1978.

668J. Mantel-Niećko, Relacja, s. 104.

669AUW, AC 1345, b. pag.: Uwagi Ministerstwa Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki do projektu „Programu rozwoju Uniwersytetu Warszawskiego do 1990 r.”, 26 IX 1973.

670AUW, AC 4539, b. pag.: Notatka służbowa dla JM z lustracji w dniu 28.02.1977 niektórych budynków i terenów UW, 1 III 1977.

671AUW, AC 4501, b. pag.: Informacje o niektórych zagadnieniach działalności UW, 1975; AC 1366, b. pag.: 5-letni plan rozwoju Uniwersytetu Warszawskiego na lata 1975–1980, projekt, II 1976.

672AUW, AC 4501, b. pag.: Informacje o niektórych zagadnieniach działalności UW, 1975; J. Pniewski, Wspomnienia..., s. 72.

673AUW, WPA 9, b. pag.: Protokoły z posiedzenia Rady Wydziału Prawa i Administracji UW, 13 XI 1978 i 8 I 1979.

674AUW, AC 4539 i 4548, b. pag.: Korespondencja rektora, 1977–1979.

675J. Pniewski, Wspomnienia..., Warszawa 1987, s. 82.

676Gorące dni, „Itd”, 1 VII 1979, s. 13; AUW, AC 4548, b. pag.: Korespondencja wokół artykułu, VII 1979.

677Por. M. Mazurek, Społeczeństwo kolejki. O doświadczeniach niedoboru, 1945–1989, Warszawa 2010.

678AUW, AC 4548, b. pag.: Pismo rektora do wiceprezesa Rady Ministrów PRL T. Wrzaszczyka, 12 XI 1979.

679Relacja Włodzimierza Borodzieja ze stycznia 2015 r.

680AUW, AC 3288, b. pag.: Pismo adiunkta Wydziału Chemii do JM Rektora, 26 II 1976.

681Por. D. Jarosz, Mieszkanie się należy... Studium z peerelowskich praktyk społecznych, Warszawa 2010.

682AUW, AC 4539, b. pag.: Pisma Rektora UW do Ministra NSzWiT oraz KW PZPR, 18 I 1977.

683AUW, AC 3288, b. pag.: Pismo rektora do adiunkta Wydziału Chemii, 29 III 1976.

684Materiały Rady Zakładowej ZNP UW. Konferencja Sprawozdawcza 26 IV 1980, Warszawa 1980, s. 29–30.

685K. Kofta, Monografia grzechów. Z dziennika 1978–1989, Warszawa 2006, s. 58 (13 IV 1980).

686S. Kisielewski, Warszawskie rozrywki jesienne, „Kultura” (Paryż) 1978, nr 11, s. 139.

687M. Kornatowska, Wodzireje i amatorzy, Warszawa 1990, s. 171–192.

688B. Wilska-Duszyńska, Wzory osobowe studentów. Komunikat z badań, Warszawa-Łódź 1988, s. 9–13.

689W dalszej kolejności pojawiały się nazwiska: Bolesław Bierut (2 głosy), Józef Cyrankiewicz (2), Władysław Gomułka (2), Władysław Grabski (2), Adam Michnik (2), Wincenty Witos (2); po jednym: J. Beck, N. Barlicki, F. Dzierżyński, M. Fornalska, H. Jabłoński, W. Korfanty, B. Limanowski, M. Niedziałkowski, A. Próchnik, K. Sosnkowski, E. Śmigły-Rydz, A. Zawadzki (B. Wilska-Duszyńska, Wzory osobowe studentów..., s. 26–28).

690Dalej: H. Dobrzański „Hubal” (4), T. Zawadzki „Zośka” (3), Z. Berling (2), A. Bytnar „Rudy” (2), K. Moczarski (1), A. Romocki „Morro” (1), S. Dąbek (1), J. Iwanow-Szajnowicz (1).

691Dodać można, że wśród spośród sportowców najwyższe miejsce zajął Włodzimierz Lubański.

692„Wyborcy” Gierka cenili go przede wszystkim jako działacza politycznego, ale i organizatora gospodark i, uważali, że „rozsławił Polskę w świecie”, przypisywali mu inteligencję, pracowitość, rzetelność, silną wolę. „Chce uczynić Polskę silną i dostatnią, ale Mu w tym przeszkadzają pewne siły”, sądził student ekonomii. „Mąż stanu” – oceniła studentka biologii.

693KC PZPR, LVIII/130, b. pag.: Notatka w sprawie nastrojów wśród studentów, 14 III 1975.

694AUW, AC 4539, b. pag.: Pismo Bartłomieja Golki do Rektora UW, 31 I 1977. Roliński znany był z braku skrupułów (w styczniu 1977 r. ukazała się jego sławetna napaść na Jerzego Andrzejewskiego w „Życiu Warszawy”) i skłonności do „marcowej” frazeologii, można więc przypuszczać, że na spotkaniu ze studentami opowiadał o antypolskiej działalności KOR i interesowności „przyjaciół ludu”.

695M.F. Rakowski, Dzienniki polityczne 1976–1978, s. 153 (18 XII 1976).

696AUW, AC 4539, b. pag.: Uczelniana Szkoła Aktywu [informacja RU SZSP UW dla Rektora, 1976].

697A. Friszke, Historycy przed przełomem. Z dziejów Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego 1975–1979, [w:] Tradycje i współczesność..., s. 558–560 (całość: s. 552–575).

698AUW, AC 244, b. pag.: List Jerzego Kwaśniewskiego i Michała Porowskiego do Przedstawicieli Młodej Kadry w Senacie UW, 6 X 1980; Notatka w sprawie akt personalnych..., 19 XI 1980; A. Podgórecki, Niezwykła historia pewnej reorganizacji, „Kierunki” 6 XII 1981, s. 6–7.

699AUW, AC 244, b. pag.: Fragment protokołu Plenum RZ ZNP UW, 10 XII 1976.

700AAN, KC PZPR, LVIII/413, b. pag.: Uwagi do materiału Wydziału Nauki i Oświaty KW PZPR, VI 1977 (Notatka rękopiśmienna).

701AUW, AC 244, b. pag.

702AUW, AC 245, b. pag.: Informacja..., 14 X 1980.

703A. Friszke, Historycy przed przełomem..., s. 566; AAN, KC PZPR, LVIII/413, b. pag.: Propozycje w sprawie zastrzeżeń wyjazdów zagranicznych osób ze środowiska naukowego, 8 X 1980.

704Odpowiadając na zapytanie z Uniwersytetu w Lizbonie, Rybicki powoływał się na ustawę z 1958 r. (a nie tę dziesięć lat późniejszą), opisując procedurę mianowania rektora UW; choć podawał, że minister powołuje i może odwołać rektora, podkreślał znaczenie głosowania Senatu nad kandydaturą; choć negatywna opinia nie krępuje decyzji ministra, to „nie zdarzyło się, aby Minister mianował kogoś wbrew opinii Senatu” (AUW, AC 4539, b. pag.: Pismo Rektora UW do Rektora Uniwersytetu w Lizbonie, 5 III 1977).

705K. Brandys, Miesiące 1978–1981, Warszawa 1997, s. 229 (X 1979).

706AUW, AC 4365, b. pag.: List studentek do dyrekcji Instytutu Socjologii UW, 5 IV 1977.

707Samorząd studencki..., s. 51–58.

708Pod deklaracją powołania SKS podpisali się głównie studenci UW: Jakub Bułat (etnografia), Jan Cywiński (filologia klasyczna), Ludwik Dorn (socjologia), Urszula Doroszewska (socjologia), Agnieszka Lipska (psychologia), Bogdan Łoszewski (ATK), Jerzy Szczepkowski (etnografia), Michał Worwąg (filozofia), Rafał Zakrzewski (socjologia), Marcin Stępniewski (fizyka), Stefan Kawalec (matematyka).

709Samorząd studencki..., s. 48–51.

710M. Głowiński, Nowomowa po polsku, Warszawa 1991.

711AUW, AC 4522, b. pag.: [Komentarz do materiału Dorna i s-ki], 1977.

712M.F. Rakowski, Dzienniki polityczne 1976–1978, Warszawa 2002, s. 223–224 (17 IX 1977).

713M. Skowrońska, Studenci kontra system. Studencki Komitet Solidarności (1977–1980), Warszawa 2012, s. 171.

714A. Friszke, Historycy przed przełomem..., s. 566–567.

715Por. A. Friszke, Czas KOR-u. Jacek Kuroń a geneza Solidarności, Kraków 2011, s. 375–392.

716AUW, AC 867, b. pag.: Informacja Zarządu Stołecznego SZSP na temat konferencji [tj. konfrontacji] ideologicznej z Towarzystwem Kursów Naukowych, b.d. Dodajmy, że jesienią 1980 r., a więc już w zupełnie nowej sytuacji politycznej, uczelniana SZSP obciążyła z kolei odpowiedzialnością za przebieg „konfrontacji ideologicznej” stołeczne instancje SZSP , choć uznała zajścia z 21 marca 1979 r. za „kompromitujące dla całej naszej organizacji” (AUW, AC 788, b. pag.: Oświadczenie Rady Uczelnianej SZSP UW w sprawie konfrontacji ideologicznej z Towarzystwem Kursów Naukowych, 21 XII 1980 r.).

717AUW, AC 4549, b. pag.: Pismo Rady Warszawskiej FSZMP do Prezesa PAN, 20 IV 1979.

718A. Friszke, Czas KOR-u..., s. 391.

719AUW, AC 4549, b. pag.: Przemówienie Rektora UW na VIII Zjeździe KC PZPR, II 1980.

720W 1979 r. puszka sardynek kosztowała 15 zł, obiad w barze mlecznym około 25 zł, w restauracji 100 zł, śpiochy niemowlęce 80–200 zł, kilogram schabu na bazarze 300 zł, mikser elektryczny Predom 860 zł, spódnica z dywetyny w butiku na Krakowskim Przedmieściu 1900 zł, tyleż modne kozaki ze spółdzielni pracy, radio przenośne Unitra-Diora Azymut 2200 zł.

721AUW, AC 3.217, b. pag.: Warunki pracy i życia pracowników UW [stanowisko Rady Zakładowej ZNP, 22 I 1980].

722AUW, AC 4549, b. pag.: Przemówienie Rektora UW na VIII Zjeździe KC PZPR, II 1980.

723J. Tejchma, W kręgu nadziei i rozczarowań. Notatki dzienne z lat 1978–1982, Warszawa [2002], s. 88 (11 II 1980).

724AUW, AC 903, k. 3–18: [Notatka ze spotkania], 18 VI 1980.

725„Itd”, 1 III 1981, s. 4.

726„Oni są «My z Marca», a my (rok urodzenia 1968 i okolice) – niby skąd? Według mnie znikąd. I dlatego śmiem twierdzić, że nie ma żadnego mojego pokolenia” – pisał Meller (cyt. za: A. Uhlig, Wizje społeczeństwa w oczach studentów. Przyczynek do analizy zmian sposobu myślenia potocznego w Polsce lat osiemdziesiątych, Warszawa 1991, s. 261).

727Por. film dokumentalny Marii Zmarz-Koczanowicz Pokolenie 89 (2002).

728J. Poleszczuk, Między apatią a buntem. Doświadczenia dekady 1978–1988 w świadomości młodego pokolenia, [w:] W przededniu wielkiej zmiany. Młodzież Warszawy 1978–1988, red. H. Banaszak, L. Rowicki, Warszawa 1991, s. 67–73 (całość: s. 44–113).

729AAN, KC PZPR, LVIII/190, b. pag.: Informacja w sprawie pracowników nauki, służby zdrowia i kultury, którzy w latach 1979–1985 nie powrócili do kraju z wyjazdów służbowych bądź prywatnych do państw zachodnich, 22 X 1985.

730M. Kula, Fale, [w:] Zrozumieć współczesność, red. G. Babiński i M. Kapiszewska, Kraków 2009, s. 74 (całość: s. 67–122), zapis z 30 IV 1982.

731AUW, AC 1225, b. pag.: Gablotki na ścianie płaczu [dokument Biura Gospodarczego UW], 18 X 1980.

732AIPN, BU 0365/101/1, k. 181–182: Notatka dot. pobytu A. Michnika w Białymstoku, 3 XII 1980; kierownik Sekcji III Wydz. III KW MO w Białymstoku; k. 187–230: Stenogram ze spotkania Jacka Kuronia w dniu 21 bm. ze studentami w auli Colegium Maximum [!] UW, 22 XII 1980.

733J. Holzer, Historyk..., s. 209–210.

734M. Kunicki-Goldfinger, Początki Samorządu Studenckiego na Uniwersytecie Warszawskim, [w:] Samorząd studencki Uniwersytetu Warszawskiego w latach 1980–1989 (dokumenty, relacje i inne materiały), oprac. M. Kunicki-Goldfinger, Warszawa 2010, s. 19 (całość: s. 19–38); AUW, AC 946, b. pag.: Czego powinny domagać się samorządy studenckie? (Komentarz do postulatów z dnia 10.09.80 r.), b.d.

735Uchwała Rady Naukowej Instytutu Historycznego UW, podjęta 11 września 1980, [w:] Tradycje i współczesność..., s. 664–667.

736AUW, AC 946, b. pag.: Sprawozdanie z zebrania Konstytuanty Samorządu Uczelnianego, 17 X 1980; Zasady regulaminowe Samorządu Studentów UW, b.d. [XI 1980]; M. Kunicki-Goldfinger, Początki Samorządu..., s. 25.

737„Tu i Teraz” [pismo Komitetu Założycielskiego NZS], 1 X 1980.

738M. Supranowicz, Katedra w sali „D”, „Itd”, 2 XI 1980, s. 14.

739AUW, AC 943, b. pag.: P. Kulesza, NZS – dziesięć pytań i odpowiedzi [druk wewnętrzny NZS], 2 XI 1980.

740AUW, AC 942, b. pag.: Protokół spotkania przedstawicieli NZS, SZSP i Konstytuanty Studentów UW, 7 XI 1980.

741K. Szwedzik, Był strajk, „Itd”, 28 XII 1980, s. 6–7.

742AUW, AC 942, b. pag.: Serwis informacyjny Kół Wydziałowych NZS, XI 1980.

743T. Junes, Generations of Change. Student Movments and Student Politics in Communist Poland, maszynopis pracy doktorskiej przygotowanej na uniwersytecie w Leuven pod kierunkiem Louisa Vosa, 2011, s. 237. Dziękuję Marcinowi Kuli za udostępnienie maszynopisu. Ostatnio zmieniona wersja tej pracy ukazała się drukiem: T. Junes, Student Politics in Communist Poland: Generations of Consent and Dissent, Lanham 2015.

744„Informacja Bieżąca NSZZ Solidarność UW”, 31 V 1981, s. 3.

745„Informacja Bieżąca NSZZ Solidarność UW”, 27 II 1981, s. 1–2.

746A. Mączak, W. Tygielski, Latem w Tocznabieli, Warszawa 2000, s. 253–254; „Informacja Bieżąca NSZZ Solidarność UW”, 27 II 1981, s. 8; 16 III 1981 [właściwie 16 IV], s. 9. Odsłonięcie tablicy nastąpiło 11 kwietnia 1981 r. w obecności Rektora, a odsłaniali Magdalena Urban z Instytutu Pedagogiki, prof. Jerzy Pniewski, dziekan Fizyki i Marek Murawski z Zakładów im. Nowotki.

747AUW, AC 926, b. pag.: „Wspólne Rozmowy”, 17 XI 1980.

748AUW, WPA 11, b. pag.: Protokół z posiedzenia Rady Wydziału Prawa i Administracji UW, 9 października 1980 r.

749AUW, AC 244, b. pag.: Pismo Stefana Jackowskiego do Komisji Senackiej ds. Rewizji Decyzji Personalnych, 23 X 1980; Informacja w sprawie załatwienia spraw personalnych, co do których Komisja Senatu ds. analizy niewłaściwych decyzji personalnych – postulowała o ponowne zatrudnienie, 17 IV 1981 r. Byli to: z Wydziału Historycznego Marek Barański, Wojciech Fałkowski, Andrzej Rosner, Jerzy Targalski, z Matematyki i Mechaniki Włodzimierz Grudziński, z WNE Jerzy Konieczny i Wojciech Ostrowski, z WNS Andrzej Celiński, Bohdan Chwedeńczuk, Mirosława Grabowska, Jerzy Niecikowski, Jadwiga Staniszkis, Jacek Syski, Tadeusz Szawiel, Paweł Śpiewak, z Pedagogiki Andrea Folkierska.

750J. Mantel-Niećko, Relacja, s. 107.

751M.in. teczka spraw konfliktowych z 1981 r. (AUW, AC 3376) i korespondencja wokół IPSiR (AUW, AC 3378).

752„Informacja Bieżąca NSZZ Solidarność UW”, 30 IV 1981, s. 1.

753„Informacja Bieżąca NSZZ Solidarność UW”, 31 V 1981, s. 2.

754AUW, AC 993, b. pag.: Uchwała ZSU UW, 22 I 1981; Oświadczenie ZSS UW, 9 XI 1981.

755AUW, AC 3151, b. pag.: Projekt zarządzenia Rektora UW, 1981.

756AUW, AC 3151, b. pag.: Materiały do dyskusji na posiedzenie Komisji Zakładowej 13 II 1981 r.; AUW, WPA 11, b. pag.: Protokół z posiedzenia Rady Wydziału Prawa i Administracji UW w dniu 13 kwietnia 1981 r.

757H. Głowacki, Spotkanie z nowym prorektorem ds. studenckich, „Post Factum” [I 1981], s. 2.

758Rozmowa z dr Stanisławem Krukowskim, „Gazeta Reżimowa” [Rady Wydziałowej SZSP WpiA] 1981, nr 3, s. 8.

759AAN, KC PZPR, LVIII/15, b. pag.: Stanowisko Wydziału Nauki i Oświaty KC PZPR w sprawie uchylenia uchwały nr 24 Rady Ministrów z 16 lutego 1970 r. w sprawie organizacji praktyk robotniczych studentów szkół wyższych, 12 VI 1981.

760AUW, WPA 11, b. pag.: Protokół z posiedzenia Rady Wydziału Prawa i Administracji UW, 8 VI 1981.

761M. Frybes, Słów kilka o nowym regulaminie studiów, „Po Prostu My” [biuletyn Koła Wydziałowego NZS WMIiM UW, X 1981, s. 2.

762Tradycje i współczesność..., s. 763, fot. 44. Czapkom studenckim należałoby z pewnością poświęcić więcej miejsca. Tu wspomnieć trzeba, że ich względnie największe rozpowszechnienie obserwowano w pierwszej powojennej dekadzie. Następnie wychodziły z użycia, choć w momentach napięć społeczno-politycznych, związanych ze światem uczelnianym, powracały w ograniczonej skali jako symbole studenckiej tożsamości (w 1956–1957 i zwłaszcza w 1968 r.). W 1981 r. chyba głównie historycy próbowali nadać im znaczenie; w każdym razie zakłady czapnicze nie sygnalizowały szczególnego zainteresowania publiczności (por. W. Olejniczak, Na głowie, „Itd”, 1 XI 1981, s. 18).

763B. Wilska-Duszyńska, Wzory osobowe studentów. Komunikat z badań, Warszawa-Łódź 1988, s. 52–67.

764T. Junes, Generations of Change..., s. 242–243; AUW, AC 926, b. pag.: Program Stowarzyszenia Feministek, 1 XII 1980.

765AUW, AC 918, b. pag.: Stanowisko Komitetu Wykonawczego RU SZSP UW przekazane I sekretarzowi KC PZPR Stanisławowi Kani, 1 IV 1981.

766„Wspólne Rozmowy”, różne numery z 1980 r.

767KC PZPR, LVIII/304, b. pag.: Podstawowe dane o Partii w szkołach wyższych (wg stanu na dzień 30.06.1983 r. bez uczelni podległych MON i MSW).

768A. Mączak, W. Tygielski, Latem w Tocznabieli, s. 254.

769Tamże, s. 253–254.

770AUW, AC 942, b. pag.: Serwis informacyjny Kół Wydziałowych NZS, XI 1980; AC 943, b. pag.: Pismo Koła Wydziałowego Pedagogiki NZS UW do Rektora, 14 X 1980; Serwis informacyjny Kół Wydziałowych NZS, XI 1980. Apelowała o przejęcie budynku CRZZ także uniwersytecka „Solidarność” (AUW, AC 3619, b. pag.: Apel NSZZ „S” przy UW, data nieczytelna [1980]).

771AUW, AC 190, b. pag.: Pismo Naczelnego Architekta Warszawy do Przewodniczącego Komisji Senatu ds. Zagospodarowania przestrzennego i inwestycji UW, 11 XII 1980; Raport Zespołu konsultantów w sprawie rewaloryzacji i przebudowy UW, 10 III 1981; WPA 11, b. pag.: Protokoły posiedzeń Rady Wydziału Prawa i Administracji UW, 27 X 1980 i 8 XII 1980.

772AUW, AC 943, b. pag.: r. Dzięcioł, Czy warto iść na zebranie? [druk do użytku wewnętrznego], 5 II 1981.

773AUW, AC 213, b. pag.: Raport o stanie DS-ów i Hotelu Asystenckiego UW, IV 1981.

774AUW, AC 943, b. pag.: Ogłoszenie Koła Wydziałowego NZS Biologii UW, 26 X 1981.

775„Informacja Bieżąca NSZZ Solidarność UW”, 24 X 1981, s. 1.

776„Serwis Uniwersyteckiej Agencji Strajkowej”, 21 i 23 XI 1981.

777„Serwis Uniwersyteckiej Agencji Strajkowej”, 4 XII 1981.

778„Serwis Uniwersyteckiej Agencji Strajkowej”, 19 XI 1981.

779J. Czubaty, Relacja o strajku studentów Instytutu Historycznego w 1981 r., [w:] Tradycje i współczesność..., s. 577 (całość: s. 576–579).

780„Serwis Uniwersyteckiej Agencji Strajkowej”, 4 XII 1981.

781„Serwis Uniwersyteckiej Agencji Strajkowej”, 9 XII 1981.

782J. Czubaty, Relacja o strajku..., s. 577.

783J. Mantel-Niećko, Relacja, passim.

784J. Mantel-Niećko, Relacja, s. 43.

785Por. wykaz represjonowanych pracowników i studentów UW, zamieszczony, wraz z obszernym komentarzem Marii Stanowskiej, w cytowanym opracowaniu Próba sił..., s. 249–397.

786Tu jednak dodać trzeba, że niektórzy nauczyciele akademiccy starali się kontynuować zajęcia w sposób nieformalny, w mieszkaniach prywatnych. Temat zasługuje z pewnością na osobne potraktowanie, a zwłaszcza zebranie relacji.

787Próba sił..., s. 278.

788J. Mantel-Niećko, Relacja, s. 57.

789Uniwersytet i władza, 1981–1983, „Zeszyt Centrum Dokumentacji i Analiz NSZZ «Solidarność»”, nr 3, s. 5–6.

790J. Mantel-Niećko, Relacja, s. 48; KC PZPR, LVIII/297, b. pag.: Ocena sytuacji politycznej w Organizacji Partyjnej UW, 1982.

791AIPN BU 0365/75, k. 148: Ocena sytuacji społeczno-politycznej na UW na tle wyborów akademickich w 1984 r., 12 V 1984, Wydział Nauki i Oświaty KC PZPR.

792J. Mantel-Niećko, Relacja, s. 66, 72; AIPN BU 0365/75, k. 151: Ocena sytuacji społeczno-politycznej na UW na tle wyborów akademickich w 1984 r., 12 V 1984, Wydział Nauki i Oświaty KC PZPR.

793AUW, AC 3178, b. pag.: Wytyczne w sprawie organizacji samorządu pracowniczego w UW, b.d.

794Uniwersytet i władza..., s. 3–4.

795J. Mantel-Niećko, Relacja, s. 76.

796Uniwersytet i władza..., s. 6.

797J. Mantel-Niećko, Relacja, s. 90, 95.

798„Pod Prąd. Biuletyn studentów WdiNP” nr 1–2, XI 1982.

799T. Junes, Generations of Change..., s. 251.

800Tamże, s. 252–253.

801Wedle rozpoznania KC PZPR z połowy 1982 r. w Polsce zatrudnionych było 157 tys. osób z wykształceniem humanistycznym, z których 34% należało do partii, 1,5% do ZSL i 1,4% do SD. W tej liczbie ok. 20% pracowników naukowych, w szkołach wyższych 14 tys. (31% w PZPR). Spośród 1,4 tys. profesorów i docentów szkół wyższych 40% należało do PZPR, spośród 7 tys. asystentów i adiunktów – 33%. W „Solidarności” było około 40% pracowników naukowych dyscyplin humanistycznych i społecznych (AAN, KC PZPR, LVIII/67, b. pag.: Informacja o sytuacji w naukach społecznych, VI 1982).

802AAN, KC PZPR, LVIII/297, b. pag.: Plan działań zmierzających do zmiany sytuacji politycznej w UW (w okresie maj-czerwiec 1983); Referat KU PZPR na Konferencję Sprawozdawczo-Wyborczą Uczelnianej Organizacji Partyjnej, 3 XII 1983; AIPN BU 0365/75, k. 148: Ocena sytuacji społeczno-politycznej na UW na tle wyborów akademickich w 1984 r., 12 V 1984, Wydział Nauki i Oświaty KC PZPR.

803KC PZPR, LVIII/297, b. pag.: Referat KU PZPR na Konferencję Sprawozdawczo-Wyborczą Uczelnianej Organizacji Partyjnej, 3 XII 1983.

804AIPN BU 0365/75, k. 148: Ocena sytuacji społeczno-politycznej na UW na tle wyborów akademickich w 1984 r., 12 V 1984, Wydział Nauki i Oświaty KC PZPR.

805AIPN BU 1585/19971, k. 1: Informacja [MO m.st. Warszawy?], b.d. [1984]; k. 2–5: Wypis odręczny z informacji SB z 4 VI 1984 r. dla sekretarza KW PZPR M. Woźniaka.

806J. Mantel-Niećko, Relacja, s. 125.

807Relacja Tomasza Ziemińskiego, http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=L00102_Tomasz_ Ziemi%C5%84ski [dostęp: 29 VII 2014].

808AIPN BU 1585/19971, k. 2: Informacja [MO m.st. Warszawy?], b.d. [1984].

809W zakładach farmaceutycznych, dawnym Klawem, w 1951 r.: „Chamie sraj na Lenina, / srebrną trumnę na Stalina, / sraj ode mnie na wszystkich Rusków w świecie, / tylko nie [na] deskę przecie” (cyt. za: B. Brzostek, Robotnicy Warszawy. Konflikty codzienne (1950–1954), Warszawa 2002, s. 94).

810W. Marchlewski, „Ten uniwersytet to agentura Moskwy”, czyli rzecz o napisach w toaletach Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego, „Krytyka” 1988, nr 30, s. 190–194.

811W. Wiśniewski, Środowisko studenckie Warszawy w roku 1985, [w:] Nauka i szkolnictwo wyższe w Warszawie, Warszawa 1987, s. 458 (całość: 449–459).

812AAN, KC PZPR, LVIII/67, b. pag.: Informacja [Wydziału Nauki i Oświaty KC] nt. udziału kadry nauczycielskiej, uczniów i studentów w pochodzie 1-majowym, 1983.

813AIPN BU 0365/75, k. 152–153: Ocena sytuacji społeczno-politycznej na UW na tle wyborów akademickich w 1984 r., 12 V 1984, Wydział Nauki i Oświaty KC PZPR.

814Tamże, k. 148–150.

815Uniwersytet i władza..., s. 7–8, 11.

816J. Mantel-Niećko, Relacja, s. 106.

817AIPN BU 0365/75, k. 111–116: Zastrzeżenia Służby Bezpieczeństwa wobec profesora Klemensa Karola Szaniawskiego, 21 II 1984; AIPN BU 0365/75, k. 155: Ocena sytuacji społeczno-politycznej na UW na tle wyborów akademickich w 1984 r., 12 V 1984, Wydział Nauki i Oświaty KC PZPR.

818AIPN BU 0365/75, k. 94, 99: Informacja dot. przebiegu przygotowań do wyborów władz rektorskich w poszczególnych uczelniach wyższych podległych MNSzWiT, 20 II 1984.

819AIPN BU 0365/75, k. 154–155: Ocena sytuacji społeczno-politycznej na UW na tle wyborów akademickich w 1984 r., 12 V 1984, Wydział Nauki i Oświaty KC PZPR; AAN, KC PZPR, LVIII/67, b. pag.: Informacja [Wydziału Nauki i Oświaty KC] o przebiegu wydarzeń w UW w dniu 23 maja 1984 r.

820AIPN BU 0365/75, k. 158: Ocena sytuacji społeczno-politycznej na UW na tle wyborów akademickich w 1984 r., 12 V 1984, Wydział Nauki i Oświaty KC PZPR.

821AIPN BU 0365/75, k. 190: Informacja dot. sytuacji w środowiskach ochranianych przez pion III w związku z pogrzebem ks. Popiełuszki, 5 XI 1984; AUW, PO-76, k. 1: Stanowisko UPS UW, 31 X 1984.

822M.F. Rakowski, Dzienniki polityczne 1984–1986, Warszawa 2005, s. 162 (9 XI 1984), 197 (10 I 1985).

823AAN, KC PZPR, LVIII/190, b. pag.: Kierunki doskonalenia systemu szkolnictwa wyższego, projekt, 1985.

824AIPN BU 0365/75, k. 178: Informacja Departamentu III, 31 VII 1984.

825AUW, PO 74, k. 5, Postawcie mnie przed sądem [fragment mps].

826AUW, PO 74, k. 2–5: Odnowa [Wojciecha Maziarskiego analiza projektu ustawy o szkolnictwie wyższym, 1985].

827AUW, PO 74, k. 51: Stanowisko w sprawie zmiany ustawy o szkolnictwie wyższym, 10 II 1985.

828AUW, PO 74, k. 6–7: Uchwała Uczelnianego Przedstawicielstwa studentów UW, 14 I 1985.

829AUW, PO 74, k. 60: Protokół [referendum Samorządu Studentów Prawa Filii UW w Białymstoku], 2 III 1985; k. 63: Referendum; AAN, KC PZPR, LVIII/190, b. pag.: Informacja o uchwale Senatu UW w sprawie nowelizacji ustawy o szkolnictwie wyższym, 31 V 1985.

830AUW, PO 74, k. 73–76: Manifestacja protestacyjna na UW, 22 V 1985.

831AUW, PO 74, k. 77: Oświadczenie ZU ZMW „Wici”, 22 V 1985.

832AUW, PO 74, k. 65–67: Sprawozdanie z panelu w sprawie nowelizacji, 4 III 1985.

833AUW, PO 74, k. 98: Oświadczenie w sprawie zagrożenia swobód akademickich w Polsce, 28 VI 1985; k. 106: Pisma przewodniczącego ZSS UW W. Maziarskiego do Rad Pracowniczych Megabudu i Huty Warszawa, 28 VI 1985; k. 105: Odezwa ZSS UW do nowoprzyjętych studentów, b.d. (ze śladami wywieszenia w gablocie); k. 248: Oświadczenie reprezentantów samorządów studenckich kilku szkół wyższych, 29 VII 1985.

834M. Kunicki-Goldfinger, Początki Samorządu Studenckiego..., s. 35·

835K. Łata, Czy chcesz być studentem, „Refleksy. Pismo studentów UW” 1986, nr 3, s. 3.

836J. Poleszczuk, Między apatią a buntem..., s. 51.

837Por. list studenta w „Itd”, 2 VI 1985, s. 8.

838M. Kula, Fale, s. 74 (23 V 1983).

839W. Wiśniewski, Środowisko studenckie..., s. 449–459.

840M. Supranowicz, Przyjmij każdą pracę, „Itd”, 27 VI 1982, s. 14.

841M. Zieliński, Minimum socjalne studenta (1978–1983), Warszawa-Łódź 1984, s. 26–49; W. Wiśniewski, Środowisko studenckie..., s. 450–451.

842M. Zieliński, Minimum socjalne., s. 44.

843K. Kosiński, Oficjalne i prywatne życie młodzieży w czasach PRL, Warszawa 2006, s. 349–350, 357.

844K. Łopaciński, Poziom aktywności turystycznej studentów, [w:] Społecznopedagogiczne problemy turystyki ze szczególnym uwzględnieniem turystyki młodzieży studenckiej, red. J.A. Malinowski, Warszawa 1988, s. 116–133.

845Relacja Tomasza Ziemińskiego, http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=L00102_ Tomasz_Ziemi%C5%84ski [dostęp: 29 VII 2014].

846„Pod Prąd. Biuletyn studentów WdiNP” 3–4, XII 1982.

847AIPN BU 0365/75, k. 148: Ocena sytuacji społeczno-politycznej na UW na tle wyborów akademickich w 1984 r., 12 V 1984, Wydział Nauki i Oświaty KC PZPR.

848„Pod Prąd. Biuletyn studentów WdiNP” 1–2, XI 1982; dodatek nadzwyczajny.

849Relacja Marka Węcowskiego ze stycznia 2014 r.

850Relacja Tomasza Ziemińskiego, http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=L00102_Tomasz_ Ziemi%C5%84ski [dostęp: 29 VII 2014].

851Relacja Roberta Pastryka, http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=L00091_Robert_Pastryk [dostęp: 29 VII 2014].

852Por. P. Kenney, Wrocławskie zadymy, Wrocław 2007.

853Relacja Tomasza Ziemińskiego, http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=L00102_Tomasz_ Ziemi%C5%84ski [dostęp: 29 VII 2014].

854Relacja Marka Węcowskiego ze stycznia 2014.

855AIPN, BU 1585/18623: Dokumenty rejestracji Stowarzyszenia „Bratnia Pomoc Studentów Uniwersytetu Warszawskiego”, III-IV 1989.

856Więcej o NZS UW: P. Pleskot, R. Spałek, Pokolenie 82–90. Niezależne Zrzeszenie Studentów na Uniwersytecie Warszawskim we wspomnieniach (1982–1990), Warszawa 2011; tamże kalendarium zdarzeń.

1P. Hübner, Polityka naukowa w Polsce w latach 1944–1953. Geneza systemu, t. I, Wrocław 1992, s. 97. Z zachowanych w aktach PKWN dokumentów wynika jedynie, że planowano utworzenie szkół wyższych w każdym mieście wojewódzkim i wprowadzenie bezpłatnego szkolnictwa wyższego.

2Por. biogram A. Kochańskiego w PSB, t. XXXVIII, Wrocław 1997–1998, s. 418–419. Raabe występował jako docent UJ, w przedwojennych zestawieniach brak jest jednak na ten temat informacji. W latach 1939–1941 był profesorem radzieckiego Uniwersytetu im. Iwana Franki we Lwowie.

3Por. biogram G. Brzęka w PSB, t. XXIX, Wrocław 1986, s. 533–535.

4P. Hübner, Polityka naukowa..., t. I, s. 83.

5B. Krasiewicz, Odbudowa szkolnictwa wyższego w Polsce Ludowej, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1976, s. 47, 67–74.

6Tamże, s. 77–79. Por.: „Życie Warszawy”, nr 18 z 18 I 1945 r., s. 4.

7Archiwum Akt Nowych (dalej jako AAN), Ministerstwo Oświaty (dalej jako MO), 3043, k. 39. Por. P. Hübner, Polityka naukowa..., t. I, s. 97.

8AAN, MO, 3043, k. 40–41.

9Tamże.

10Tamże.

11P. Hübner, Polityka naukowa..., t. I, s. 97.

12B. Krasiewicz, Odbudowa..., s. 79.

13Tamże.

14AAN, MO, 2834, k. 5, odpis pisma dyrektora Departamentu Szkół Wyższych Min. Oświaty H. Raabe do M. Grabskiego z 21 I 1945 r.

15Tamże. W piśmie Raabego Butkiewicz został określony jako delegat do spraw pozostałych wydziałów.

16AAN, MO, 2834, k. 6, odpis pisma H. Raabego do M. Grabskiego z 23 I 1945 r. Raabe zezwolił także Grabskiemu na zatrudnienie jego syna Witolda ze względu na konieczność utrzymywania biur w Warszawie lewobrzeżnej i prawobrzeżnej.

17AAN, MO, 2834, k. 7, pismo H. Raabego do M. Grabskiego z 3 II 1945 r.

18AAN, MO, 2834, k. 1, M. Grabski, Sprawozdanie delegata Ministerstwa Oświaty z działalności za okres od 21 stycznia do 15 marca 1945 r.

19AAN, MO, 2834, k. 2. W aktach zachowało się pokwitowanie N. Assorodobraj.

20Odręczne pokwitowania znajdują się w AAN, MO, 2834, k. 18, 22–23, 48–59, 63, 75, 81, 83, 118, 130, 132.

21„Robotnik” z 1 II 1945 r., s. 3, Komunikat w sprawie wyższych uczelni.

22AAN, MO, 3043, k. 1, sprawozdanie z działalności rektoratu UW z 17 III 1945 r. Por. T. Manteuffel, Z dziejów odbudowy Uniwersytetu Warszawskiego w latach 1945–1949, „Przegląd Historyczny” 1969, t. LX, z. 3, s. 503.

23AAN, MO, 3043, k. 1, sprawozdanie z działalności rektoratu UW z 17 III 1945 r.; AAN MO sygn. 2834, k. 75; M. Grabski, Zestawienie pobieżne sum wydatkowanych według celu rozprowadzenia. Ogólna suma wydatków wyniosła wg Grabskiego 467 500 zł. Zachowało się pokwitowanie W. Antoniewicza z 16 II 1945 r. na sumę 20 tys. zł. „na potrzeby Uniwersytetu Warszawskiego”. Zob. AAN, MO, 2834, k. 17.

24AAN, MO, 3043, k. 2, sprawozdanie z działalności rektoratu UW od 20 I do 15 III 1945 r.

25Tamże.

26AAN, MO, 3043, k. 11–12. Zestawienie pracujących w Warszawie profesorów, docentów, asystentów, urzędników i woźnych od dnia 20 stycznia 1945 do dnia 15 stycznia [powinno być marca] 1945 r.

27Uniwersytet Warszawski wznawia działalność, „Życie Warszawy”, nr 45 z 14 II 1945 r., s. 4.

28B. Krasiewicz, Odbudowa..., s. 135–136.

29R. Jarocki, Rozmowy z Lorentzem, Warszawa 1981, s. 296.

30AAN, MO, 3043, k. 84, pismo z 7 III 1945 r. Por.: Archiwum Uniwersytetu Warszawskiego (dalej jako AUW), AcUW 678. Zwraca uwagę brak na tym zebraniu rektora Antoniewicza.

31AAN, MO, 3043, k. 85, Powody dla których Uniwersytet Warszawski oraz większość Uczelni akademickich winna pozostać w Warszawie, 4 III 1945 r.

32Tamże.

33Tamże.

34AAN, MO, 3043, k. 142–145. Por. P. Hübner, Polityka naukowa..., t. I, s. 99.

35AUW, AcUW 1.148, protokół narady profesorów i docentów Uniwersytetu Warszawskiego w Częstochowie z 5 III 1945 r. Podpisali go: Osman Achmatowicz, Stefan Baley, Stanisław Gorzechowski, Jerzy Jarocki, Wiktor Lange, Bogdan Nawroczyński, Władysław Tatarkiewicz, Władysław Tomkiewicz, Zenon Waraszkiewicz, Henryk Bukowiecki, Franciszek Skupieński, Witold Pogorzelski, Janusz Woliński, Hanna Pohoska, ks. Wincenty Kwiatkowski, Jerzy Loth.

36AUW, AcUW, 678. Jak stwierdzono: „W grę wchodzić mógłby chyba jedynie Gdańsk, ale sprawa Uniwersytetu jest pilna, a o Gdańsku nie wiadomo w tej chwili, kiedy i w jakim stanie mógłby być udostępniony”.

37Dlaczego Wydział Weterynarii nie rozpoczyna pracy?, „Życie Warszawy”, nr 90 z 31 III–1 IV 1945 r., s. 2.

38AUW, AcUW 678, pismo p.o. rektora W. Antoniewicza do dyrektora Agencji Polpress z 10 IV 1945 r. Spotkanie zostało poprzedzone notatką prasową, z której wynikało, że ostateczne decyzje co do kształtu szkolnictwa wyższego i losów UW Rząd Tymczasowy ma podjąć w najbliższym czasie. Zob.: Dwie ważne sprawy na warsztacie Min. Oświaty, „Życie Warszawy”, nr 101 z 13 IV 1945 r., s. 1.

39AUW, AcUW 678. Do pisma załączono wykaz pracowników mających pozostać na miejscu oraz grono rzeczoznawców dla BOS, w składzie: 5 profesorów, 5 sił pomocniczych, 2 woźnych i 20 członków rodzin.

40B.W., O przyszłość Uniwersytetu Warszawskiego i nauki polskiej. Konferencja wiceministra Oświaty z profesorami Uniwersytetu, „Życie Warszawy”, nr 108 z 20 IV 1945 r., s. 4.

41R. Jarocki, Rozmowy..., s. 296.

42B.W., O przyszłość Uniwersytetu Warszawskiego, s. 4.

43AUW, AcUW, 678, protokół konferencji z 5 V 1945 r.

44Tamże. Por. P. Hübner, Polityka naukowa..., t. I, s. 98. Antoniewicz, blisko związany z obozem sanacyjnym w latach przedwojennych, w czasie wojny wziął udział w konferencji zorganizowanej w lipcu 1941 r. przez Institut für Deutsche Ostarbeit w Krakowie, placówkę naukową mającą dokumentować wpływy niemieckie na ziemiach okupowanych. Współpraca Antoniewicza z IDO stała się podstawą do oskarżenia go o kolaborację z Niemcami. Pod wpływem tego oskarżenia rektor Pieńkowski wszczął postępowanie dyscyplinarne w jego sprawie, zakończone w 1948 r. oczyszczeniem byłego rektora z zarzutu kolaboracji z okupantem. Zob. S.K. Kozłowski, Włodzimierz Antoniewicz, profesor z Warszawy, Warszawa 2009, s. 162–167, 176–179.

45AUW, AcUW 678.

46AUW, AcUW 678, pismo wiceministra Bieńkowskiego do p.o. rektora Antoniewicza z 26 IV 1945 r.

47R. Jarocki, Rozmowy..., s. 296.

48AUW, AcUW 678, protokół konferencji z 5 V 1945 r.

49AUW, AcUW, 678, protokół konferencji z 5 V 1945 r. Por. Uniwersytet Warszawski w rejonie podstołecznym, „Życie Warszawy”, nr 131 z 13 V 1945 r., s. 3.

50R. Jarocki, Rozmowy..., s. 297–298.

51Wcześniej, 18 V, odbyło się w Seminarium Polonistycznym spotkanie prof. Pieńkowskiego z pozostałymi profesorami UW, a 17 V Antoniewicz wystąpił do podległych mu jednostek z prośbą o złożenie sprawozdań z dotychczasowej działalności. Zob.: AUW AcUW 362, k. 1, zaproszenie z 17 V 1945 r. i pismo p.o. rektora UW, prof. W. Antoniewicza do kierownika Wydziału Personalnego UW z 17 V 1945 r.

52AUW, AcUW 678.

53B. Krasiewicz, Odbudowa..., s. 138–139.

54„Życie Warszawy”, nr 158 z 19 VI 1945 r., s. 3.

55Tamże.

56Stanowisko młodzieży w sprawie Uniwersytetu Warszawskiego, „Życie Warszawy”, nr 158 z 10 VI 1945 r., s. 3.

57A jednak Uniwersytet Warszawski będzie żyć, „Życie Warszawy”, nr 197 z 19 VII 1945 r., s. 1.

58AUW, Akta Senatu (dalej jako AS) BR/S-1, k. 1, 3–4, 12–12V.

59AUW, AS, BR/S-1, k. 8. Promocję uzyskało wówczas 10 doktorów, w tym m.in. Aleksander Gieysztor, Eugeniusz Szwankowski, Halina Kappes i Zygmunt Kolankowski.

60AAN, MO, 2912, k. 14, pismo z zatwierdzeniem wyboru S. Pieńkowskiego z 8 XII 1945 r.; AUW, AS, BR/S-1, k. 10, pismo W. Antoniewicza do rektora z 14 VIII 1945 r. (w oryginale błędna data 14 IX). Por.: Wybory rektora i prorektora na Uniwersytecie Warszawskim, „Życie Warszawy”, nr 224 z 15 VIII 1945 r., s. 1; B. Krasiewicz, Odbudowa..., s. 139.

61AAN, MO, 2912, k. 12, pismo ministra oświaty Cz. Wycecha z 22 IX 1945 r. Por. B. Krasiewicz, Odbudowa..., s. 139.

62AUW, AS, BR/S-1, k. 20, protokół z I posiedzenia Senatu Akademickiego UW 7 IX i 12 IX 1945 r. B. Krasiewicz podał błędnie, że wyboru dokonano 17 VIII: tegoż, Odbudowa..., s. 139.

63Młodzież garnie się na Uniwersytet. Pierwszego dnia zapisało się 451 kandydatów, „Życie Warszawy”, nr 255 z 13 IX 1945 r. Zapisy odbywały się w Sali Kolumnowej gmachu Pomuzealnego przy Krakowskim Przedmieściu.

64Zamknięcie zapisów na Uniwersytet Warszawski. Najwięcej kandydatów na Wydział Lekarski, „Życie Warszawy”, nr 268 z 28 IX 1945 r., s. 3.

65AUW, AS, BR/S-1, k. 18v, protokół z II posiedzenia Senatu Akademickiego UW 24 X, 1 i 7 XI 1945 r.

66AUW, AS, BR/S-1, k. 88, protokół z III posiedzenia Senatu Akademickiego UW 21 XI 1945 r. i 27 XI 1945 r.

67„Uniwersytetu nigdy tu nie będzie – taka jest woła Führera”. Uniwersytet Warszawski wznowił pracę, „Życie Warszawy”, nr 348 z 17 XII 1945 r., s. 3.

68Przemówienie Rektora Uniwersytetu Warszawskiego na inauguracji roku akademickiego 1945/46 dniu 15 grudnia 1945 r., „Roczniki Uniwersytetu Warszawskiego” 1965/1966, s. 80–89.

69Tamże.

70P. Hübner, Połityka naukowa..., t. 1, s. 145. Entuzjastyczną opinię o tym pomyśle władz wyraził w przywołanym już wyżej wywiadzie przewodniczący Komisji Trzech prof. Pieńkowski. Zob. „Uniwersytet Warszawski musi żyć”. Wywiad z prof. Stefanem Pieńkowskim p.o. Rektora Uniwersytetu Warszawskiego, „Życie Warszawy”, nr 158 z 10 VI 1945 r., s. 3.

71AUW, AS, BR/S-1, k. 88–89, protokół z III posiedzenia Senatu Akademickiego UW 21 i 27 XI 1945 r.

72AAN, MO, 2867, k. 7, okólnik nr 46 z 28 VIII 1945 r.

73AAN, MO, 2880, k. 141–142, Wykaz statystyczny Kursów Wstępnych Uniwersytetu Warszawskiego w roku akad. 1945/46 wg. „Środowiska Społecznego” (stan z dn. 30.VI.1946).

74AAN, MO, 2880, k. 151–156. listy uczestników roku wstępnego w roku akademickim 1947/1948.

75AAN, MO, 3044, k. 5–6, odpis pisma ministra obrony narodowej, marsz. Michała Roli-Żymierskiego do ministra oświaty, październik 1945 r.; AAN, MO, 3044, k. 1, pismo dziekana Wydziału Prawa UW prof. S. Zaleskiego do ministerstwa oświaty z 14 I 1946 r.

76AAN, MO, 3044, k. 2, wyciąg z protokołu posiedzenia Rady Wydziału Prawa UW z 16 XI 1945 r.

77AAN, MO, 3044, k. 3–4, uzasadnienie uchwały Rady Wydziału Prawa UW, [listopad 1945 r.].

78M. Walczak, Dziwna rola Senatu Akademickiego Uniw. Warszawskiego. Organizacje studenckie muszą być zalegalizowane, „Głos Ludu” z 18 V 1946 r. Por. AUW, AS, BR/S-2, k. 95, protokół posiedzenia Senatu UW z 15 V 1946 r. Warto zaznaczyć, że 29 I 1946 r. uchwałę o wstrzymaniu działalności stowarzyszeń politycznych podjął Senat Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zob.: B. Krasiewicz, Odbudowa..., s. 296.

79AUW, AS, BR/S-2, k. 168, odpis pisma z 23 VII 1946 r. (załącznik do protokołu posiedzenia Senatu UW 24 VII 1946 r.). Dopuszczono natomiast możliwość odbywania pojedynczych odczytów „pod warunkiem przestrzegania spokoju i porządku”.

80AUW, AS, BR/S-2, k. 163, protokół posiedzenia Senatu UW z 24 VII 1946 r.

81AUW, AS, BR/S-4, k. 65, opinia Komisji powołanej 15 XII 1947 r.

82P. Hübner, Polityka naukowa..., t. 1, s. 147.

83Konferencja w sprawie potrzeb i organizacji nauki polskiej, „Życie Nauki” 1946, nr 2, s. 65.

84AUW, AcUW 303, Protokół konferencji rektorów 19 II 1946 r. Jak zapisano w protokole: „Na razie inicjatywa winna spoczywać w Rektoracie Uniwersytetu Warszawskiego i tam winny być kierowane wszelkie sprawy należące do Rady Rektorów”. Por. B. Krasiewicz, Odbudowa..., s. 297–298. Szerzej o działalności Rady Rektorów zob. P. Hübner, Polityka naukowa..., t. 1, s. 152–158.

85Występujący z pozycji PRL-owskich B. Krasiewicz twierdził: „Duża indywidualność S. Pieńkowskiego, jego autorytet w środowisku naukowym oraz poparcie, jakiego udzielały mu władze akademickie poszczególnych uczelni, powodowały, że Rada Rektorów podejmowała wiele decyzji nie zawsze zgodnych z intencjami Ministerstwa Oświaty, szczególnie Departamentu Nauki i Szkół Wyższych”; B. Krasiewicz, Odbudowa..., s. 303.

86P. Hübner, Polityka naukowa..., t. 1, s. 154.

87AUW, AcUW 303, Protokół konferencji rektorów z 18 II 1946 r.

88AUW, AcUW 302. Problem ten nie został szybko rozwiązany, skoro 5 IV pracownicy administracji wystosowali list w tej sprawie do rektora. Sytuacji nie rozwiązało także podwyższenie uposażeń na mocy rozporządzenia ministra oświaty z 24 IV 1946 r. Por. tamże, pismo Zarządu Związku Zawodowego Pracowników UW do ministra oświaty z 26 VI 1946 r.

89AUW, AcUW 302.

90AUW, AcUW 302, protokół konferencji rektorów 23 III 1946 r.

91AUW, AcUW 302, pismo B. Nawroczyńskiego z 8 IV 1946 r.

92W. Mazowiecki, Pierwsze starcie. Wydarzenia 3 maja 1946, Warszawa 1998, s. 208–209, 219–222. Por. P. Hübner, Polityka naukowa..., t. I, s. 158.

93AUW, AcUW 302, pismo min. Wycecha do rektora UW z 9 V 1946 r.

94P. Hübner, Polityka naukowa..., t. I, s. 164. Tekst pisma Rady Rektorów do ministra oświaty w sprawie dekretu, z odręcznymi podpisami rektorów, w tym rektora Pieńkowskiego, zob.: AUW, AcUW 302.

95W. Mazowiecki, Pierwsze starcie, s. 231. Dekret wszedł w życie 18 VI.

96P. Hübner, Polityka naukowa..., t. I, s. 169–171.

97Tamże, s. 194.

98AUW, AcUW 302, Protokół posiedzenia Rady Rektorów Szkół Akademickich 16–17 X 1946 r.

99Po tym posiedzeniu 5 XI 1946 r. sformułowano Uwagi Rady Rektorów z posiedzenia odbytego w dniach 16 i 17 października 1946 r., które zostały przedstawione – jak wynika z ich treści – prezydentowi KRN Bolesławowi Bierutowi. Podniesiono w nich m.in. konieczność sposobów zwiększenia liczby habilitacji, a także wyrażono zaniepokojenie sytuacją materialną szkolnictwa wyższego. Pozytywnie oceniono także prace w kwestii odbudowy polskiej nauki, podjęte w Centralnym Urzędzie Planowania. Zob. AUW, AcUW 302.

100AUW, AcUW 303, J. Wasilkowski, Tezy w sprawie ,,demokratyzacji” uniwersytetów z 16 II 1947 r. Por. P. Hübner, Polityka naukowa..., t. I, s. 194–198.

101Tekst projektu zob.: AUW, AcUW 304. Por. P. Hübner, Polityka naukowa..., t. I, s. 206.

102AUW, AS, BR/S-3, k. 31–36. Ten sam dokument znajduje się w aktach Rady Rektorów, opatrzony ręcznym dopiskiem „projekt prof. B.N.” – tamże, AcUW 304. Jak zapisano w protokole posiedzenia Senatu UW z 19 II 1947 r.: „Stanowisko Senatu zostało wyrażone w załączniku i referacie wynikającym z dyskusji przeprowadzonej na Komisjach i w Senacie”. Zob. AUW, AS, BR/S-3, k. 15.

103AUW, AcUW 304, Uwagi i wnioski w sprawie zmian ustroju szkół akademickich (w związku z nadesłanymi projektami innych szkół akademickich. Por. P. Hübner Polityka naukowa..., t. I, s. 201.

104AUW, AS, BR/S-3, k. 19, protokół VII posiedzenia Senatu Akademickiego UW 26 II 1947 r.

105Por. P. Hübner, Polityka naukowa..., t. I, s. 223–236.

106Ostatnie posiedzenie Rady odbyło się w marcu 1947 r. P. Hübner, Polityka naukowa..., t. I, s. 187.

107AAN, PPR, 295/VII, k. 125. Por. Cz. Lewandowski, Kierunki tak zwanej ofensywy ideologicznej w polskiej oświacie, nauce i szkołach wyższych w latach 1944–1948, Wrocław 1993, s. 195.

108AAN, PPR 295/XVII-61, k. 33–36, okólnik WOiK KC PPR nr 42.

109Cz. Lewandowski, Kierunki..., s. 196.

110AUW, AcUW 170, k. 65, pismo rektora Pieńkowskiego z 9 VIII 1947 r.

111AAN, PPR, 295/XVII-57, k. 1-3a, protokół z posiedzenia w KC PPR 14 V 1947 r. W zebraniu wzięli udział m.in.: Stefan Jędrychowski, Stanisław Arnold, Władysław Bieńkowski, Celina Bobińska, Franciszek Fiedler, Żanna Kormanowa, Józef Sieradzki, Adam Schaff, Stefan Żółkiewski, Janina Siekierska.

112AAN, PPR, 295/XVII-57, k. 7–7a, C. Bobińska, Do Sekretariatu KC PPR odnośnie skierowania na uniwersytety t.t. historyków.

113AAN, PPR, 295/XVII-57, k. 6. W odniesieniu do Warszawy wymieniono na niej 43 nazwiska różnych specjalności, w tym: Jerzego Arnolda, Jerzego Albrechta, Władysława Bieńkowskiego, Celinę Bobińską, Stefana Borowca (historia), Franciszka Fiedlera, Stefana Jędrychowskiego (ekonomia polityczna, socjologia), Tadeusza Juraska (współczesne doktryny społeczno-ekonomiczne), Kormanową, Nowińskiego, Zofię Lissę, Stefana Rozmaryna, Stanisława Skrzeszewskiego, Michała Szulkina (historia), Włodzimierza Sokorskiego, Stanisława Trojanowskiego (pedagogika, historia wychowania), Zenona Wróblewskiego (prawo), Aleksego Derugę, Seweryna Żurawickiego i Stanisława Rappaporta (fizyka).

114AAN, PPR, 295/XVII-57, k. 9, lista zaproszonych na zebranie.

115Chodziło o konferencję i uchwały Rady Rektorów z 8 i 9 III 1947 r.

116AAN, PPR, 295/XVII-57, k. 12–18, protokół z 5 VI 1947 r.

117Dz.U. Ministerstwa Oświaty 1947, nr 10, poz. 234. Por. Cz. Lewandowski, Kierunki..., s. 197–199. Oprócz UW przedmiot ten wprowadzono w 1947 r. także na UŁ, UJ i na Politechnice Śląskiej.

118Dz.U. Ministerstwa Oświaty 1947, nr 10, poz. 234, AUW, AS, BR/S-3, k. 79, protokół posiedzenia Senatu UW 19 XI 1947 r.

119P. Hübner, Polityka naukowa..., t. 1, s. 322–323. Pierwszy taki Klub powstał w Łodzi jesienią 1946 r. W czerwcu 1947 r. powołano Klub Demokratycznej Profesury „Kuźnica” na UJ.

120AAN, PPR, 295/XVII-58, k. 79, sprawozdanie z konferencji 15 IX 1947 r.

121AAN, PPR, 295/XVII-57, k. 44–46, 50, sprawozdanie z konferencji 26 XI 1947 r. wraz z listą obecności. Por. P. Hübner, Polityka naukowa..., t. 1, s. 325–326. Spośród pracowników UW wzięli w niej udział: S. Arnold, S. Rozmaryn i S. Leszczycki.

122AAN, PPR, 295/XVII-58, k. 114–115, pismo kierownika Wydziału Oświaty i Kultury KC PPR S. Żółkiewskiego do kierownika Wydziału Oświaty i Kultury CKW PPS Wacława Tułodzieckiego z 5 II 1948 r. oraz odpowiedź Tułodzieckiego do Żółkiewskiego z 9 II 1948 r. Por. P. Hübner, Polityka naukowa..., t. 1, s. 325–326. Wśród członków „dziesiątki” z PPS nie było profesorów UW, przedstawicielem tej partii był w niej dr Bronisław Wieczorkiewicz, asystent w Seminarium Języka Polskiego UW w latach 1929–1934, od 1949 r. prowadzący zajęcia zlecone na UW. Objął on następnie stanowisko kierownika Biura Centralnego Komitetu Koordynacyjnego Profesury Demokratycznej. Jego życiorys zob. AUW, Akta osobowe B. Wieczorkiewicza, [1952].

123AAN, PPR, 295/XVII-58, k. 135–137, okólnik o powołaniu międzypartyjnych komitetów koordynacyjnych ds. uczelni wyższych i nauki. Profesorem UW został wkrótce wchodzący w skład Komitetu Henryk Jabłoński (PPS), a w 1951 r. także Jerzy Jodłowski z UŁ.

124AAN, PPR, 237/XVII-58, k. 214–215, pismo przewodniczącego CKKDP S. Leszczyckiego do KC PPR z 5 XI 1948 r.; pismo S. Żółkiewskiego do S. Leszczyckiego z 16 XI 1948 r. Na pierwszym z dokumentów widnieje adnotacja S. Żółkiewskiego, skierowana do J. Albrechta, z propozycją nominacji Ż. Kormanowej i zgoda Albrechta.

125P. Hübner, Polityka naukowa..., t. 1, s. 436. Funkcję zastępcy przewodniczącego Koła PPS przy UW pełnił od września 1947 r. prof. J. Wasilkowski. W 1948 r. członkami PPR było 16 pracowników naukowych UW: S. Arnold, Ż. Kormanowa, Cz. Nowiński, S. Rozmaryn, A. Schaff, S. Ehrlich, N. Assorodobraj, Igor Andrejew, Kazimierz Wojciechowski, Sabina Levi, Anna Giecow, Janina Hausmanowa, Włodzimierz Rupert, Ludwik Sawicki, Zofia Podkowińska. Zob. AAN, PPR, 295/XVII-58, k. 201–202, lista członków PPR wśród pracowników naukowych UW, [listopad 1948].

126AAN, PPR, 295/XVII-57, k. 150, notatka z odprawy 8 VI 1948 r. W październiku 1948 r. PPS delegowała do warszawskiej „szóstki” profesorów Wasilkowskiego z UW, Józefa Skrzypka (ANP) i Jana Drewnowskiego (SGH), tamże, k. 180, pismo z 15 X 1948 r.

127AUW, AS, BR/S-3, k. 109–110. Wniosek AZWM „Życie” do Senatu UW z 28 X 1947 r.

128AUW, AS, BR/S-3, k. 104, protokół posiedzenia Senatu UW 15 XII 1947 r. W jej skład weszli prof. Bogdan Nawroczyński (przewodniczący), prof. Stanisław Śliwiński i Wiktor Kemula.

129AUW, AS, BR/S-4, k. 63–66, opinia Komisji powołanej do rozpatrzenia statutu AZWM „Życie”.

130AUW, AS, BR/S-4, k. 62, pismo J. Kancewicza i B. Wójtowicza do Senatu UW z 24 XI 1947 r.

131AUW, AS, BR/S-4, k. 69, odpis projektu [?] uchwały Senatu UW.

132AUW, AS, BR/S-4, k. 63–66, opinia Komisji powołanej do rozpatrzenia statutu AZWM „Życie”.

133AUW, AS, BR/S-4, k. 54, protokół posiedzenia Senatu UW 17 III 1948 r.

134Archiwum Polskiej Akademii Nauk (dalej jako APAN) w Warszawie, III-192, t. 126, k. 80–81, list A. Gieysztora do kierownika IH UW, prof. T. Manteuffla z 1 VI 1947 r. W kolejnym liście z 1 VIII 1947 r. Gieysztor proponował Manteufflowi rozmowę z Kormanową, „aby objąwszy u nas dużo zajęć i wykładów była naszym puklerzem przynajmniej przed dyletantami”; T.P. Rutkowski, List do redakcji, „Newsletter. Instytut Historyczny UW”, nr 34, styczeń-kwiecień 2004, s. 9; tegoż, Nauki historyczne 1944–1970. Zagadnienia polityczne i organizacyjne, Warszawa 2007, s. 105–106.

135M. Pietrzak, Henryk Świątkowski 1896–1970, [w:] Profesorowie Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego 1808–2008, red. G. Bałtruszajtis, Warszawa 2008, s. 201–202; AUW, Akta osobowe H. Świątkowskiego, odpis aktu nominacji z 30 IV 1947 r.

136S. Rozmaryn obronił doktorat w 1930 r. na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, w latach 1939–1941 był zatrudniony jako docent na Uniwersytecie Iwana Franki we Lwowie, w latach 1942–1946 w Swierdłowskim Instytucie Prawa. Od 1946 r. zatrudniony w Ministerstwie Sprawiedliwości, m.in. jako naczelnik Wydziału, następnie w Prezydium RM, w 1950 r. objął stanowisko dyrektora generalnego Prezydium Rady Ministrów.

137S. Ehrlich obronił doktorat na UJ w 1930 r., w latach 1940–1941 był docentem na Uniwersytecie Iwana Franki we Lwowie, w latach 1945–1947 pracował na UŁ.

138K. Secomski został zatrudniony 1 III 1947 r. jako kontraktowy wykładowca ekonomii politycznej, od 1 X 1947 r. jako zastępca profesora w II Katedrze Ekonomii Politycznej Wydziału Prawa. Zakończył pracę na UW 31 VIII 1948 r., AUW, Akta osobowe K. Secomskiego.

139AUW, AS, BR/S-4, k. 95–96, protokół posiedzenia Senatu UW 2 i 9 VI 1948 r. Biogram W. Kuli – zob.: R. Stobiecki, Historiografia PRL. Ani dobra, ani mądra, ani piękna... ale skomplikowana, Warszawa 2007, s. 228–253.

140AAN, PPR, 295/XVII-58, k. 276–289, notatka S. Żółkiewskiego, „Propozycje dotyczące planowego przygotowania marksistowskich kadr naukowych w zakresie nauk humanistycznych”, [czerwiec 1948 r.]. Notatka została przekazana wiceministrowi W. Bieńkowskiemu pismem z 2 VI 1948 r. Zob. AAN, PPR, 295/XVII-60, k. 54.

141AAN, PPR, 295/XVII-58, k. 279–287.

142AUW, AS, t. BR/S-4, k. 121–122, uchwała Rady Wydziału Prawa z 21 V 1948 r. wraz z pismem przewodnim dziekana J. Wasilkowskiego do rektora UW.

143AUW, AS, BR/S-4, k. 95–96, protokół posiedzenia Senatu UW 2 i 9 VI 1948 r. W skład komisji weszli profesorowie Stanisław Grabski, H. Świątkowski, B. Nawroczyński, K. Kumaniecki, ks. prof. Zygmunt Kozubski, ks. prof. Zdzisław Obertyński. Poprawki opracowała komisja w składzie: J. Wasilkowski, S. Zaleski, K. Michałowski.

144AUW, AS, t. BR/S-4, k. 125–126, memoriał Senatu UW w sprawie listu papieża Piusa XII do episkopatu niemieckiego z 1 III 1948 r.

145Senat UŁ nie podjął własnej uchwały, lecz przyłączył się „w całej osnowie” do treści uchwały Senatu UW. Zob. AUW, AS, t. BR/S-4, k. 146–147, pismo rektora UŁ, T. Kotarbińskiego do rektora UW z 28 VI 1948 r.

146AUW, AS, t. BR/S-4, k. 151, protokół posiedzenia Senatu UW 1o XI 1948 r.

147AUW, AS, t. BR/S-4, k. 154–155, pismo dziekana J. Wasilkowskiego do rektora UW z 11 X 1948 r. z uchwałą Rady Wydziału Prawa z 7 X 1948 r. o potrzebie powołania koła TPPR na UW; Protokół posiedzenia Senatu UW z 10 I 1948 r.

148AUW, AS, t. BR/S-5, k. 35, uchwała z 16 III 1949 r. Jej tekst opracował dziekan J. Wasilkowski.

149AUW, AS, t. BR/S-6, k. 24, protokół posiedzenia Senatu UW 18 IV 1950 r.

150AUW, AS, t. BR/S-5, k. 62, protokół posiedzenia Senatu UW 25 V 1949 r.

151AUW, AS, t. BR/S-5, k. 41, protokół posiedzenia Senatu UW 2 IV 1949 r. Na tym samym posiedzeniu prof. Łaszkiewicz został zwolniony z funkcji dyrektora Studium Wstępnego UW.

152A. Łaszkiewicz został aresztowany pod zarzutem prowadzenia działalności konspiracyjnej. Po jego aresztowaniu Ministerstwo Oświaty nakazało władzom UW pismem z 8 VIII 1949 r. zmniejszenie mu uposażenia o połowę oraz zawieszenie w obowiązkach profesorskich, co nastąpiło 1 IX 1949 r. Wcześniej jeszcze wstrzymano wypłatę dodatku funkcyjnego i służbowego. Po wyroku skazującym Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dn. 4 VII 1952 r. (zatwierdzonym przez Sąd Najwyższy 21 XI 1952 r.) minister szkolnictwa wyższego usunął Łaszkiewicza z UW 31 XII 1952 r.; AUW, Akta osobowe A. Łaszkiewicza, pismo ministra szkolnictwa wyższego z 12 III 1953 r.

153M. Wroński, Zagadka śmierci profesora Mariana Grzybowskiego, Warszawa 2004, s. 111–125.

154P. Hübner, Polityka naukowa..., t. 1, s. 418.

155Tamże, s. 423–424.

156Tamże, s. 424.

157AUW, Akta osobowe M. Skrzetuskiego, życiorys z 25 II 1950 r.

158P. Hübner, Polityka naukowa..., t. 1, s. 432. Doc. dr Czesław Nowiński, właśc. Sawa Frydman (1907–1981), podsekretarz stanu w Ministerstwie Aprowizacji i Handlu został mianowany profesorem nadzwyczajnym encyklopedii i filozofii na Wydziale Prawa UW 30 IV 1947 r.; objął tę funkcję 1 V 1947 r. Spośród wymienionych przez niego Z. Lissa pracowała na UW od 1948 jako docent i kierownik Zakładu Muzykologii na Wydziale Humanistycznym, a w 1950 r. została mianowana profesorem nadzwyczajnym. N. Assorodobraj w latach 1934–1939 była asystentką w Katedrze Socjologii i Historii Kultury UW, w latach 1945–1949 adiunktem, następnie zastępcą profesora w Instytucie Socjologii UŁ, a od 1949 r. docentem i kierownikiem Katedry Socjologii na Wydziale Humanistycznym UW. Julian Hochfeld, działacz PPS, a następnie PZPR, objął w 1951 r. kierownictwo Zakładu Materializmu Historycznego na Wydziale Filozoficznym UW.

159AAN, PPR, t. 295/XVII-58, J. Kott, Szkic memoriału w obronie polityki partyjnej na uniwersytetach.

160AAN, PPR, t. 295/XVII-44, k. 49, protokół z 30 X 1948 r. Por. P. Hübner, Polityka naukowa..., t. 1, s. 445–446.

161Katedra ta pozostała następnie przez 2 lata nieobsadzona. B. Suchodolski, Katedra Pedagogiki w latach 1945–1955, „Roczniki UW”, t. I, 1958, s. 229. B. Nawroczyński objął stanowiska dyrektora Biura w TNW, a następnie pracował w Bibliotece PAN. Na UW wrócił w 1958 r.

162AAN, PZPR, t. 237/XVI-101, k. 1, projekt uchwały Egzekutywy KW PZPR w sprawie pracy POP na UW [1950].

163Tamże.

164Tamże.

165AAN, PZPR, 237/XVI-101, k. 10, A. Schaff, Praca P.O.P. Uniw. W-wskiego, listopad 1949. Według danych POP z kwietnia 1950 r. organizacja partyjna UW liczyła 234 członków i 61 kandydatów, zob.: Archiwum Państwowe w Warszewie (dalej APW), KU PZPR UW, t. 1, k. 1, protokół z zebrania 16 IV 1950 r.

166AAN, PZPR, 237/XVI-101, k. 1, projekt uchwały Egzekutywy KW PZPR w sprawie pracy P.O.P. na UW, [1950 r.]. W październiku 1949 r. tematem zebrania była „Walka z kosmopolityzmem w nauce”.

167AAN, PZPR, 237/XVI-101, k. 2–3.

168APW, KU PZPR UW t. 1, k. 9, protokół z zebrania 16 IV 1950 r.

169APW, KU PZPR UW, t. 1, k. 10.

170P. Hübner, Polityka naukowa..., t. I, s. 574.

171Dz.U. z 1950 r., nr 21, poz. 181.

172Dz.U. z 1949 r., nr 58, poz. 450.

173AUW, AS, BR/S-6, k. 1, protokół z posiedzenia Senatu UW 25 I 1950 r. Minister powierzył Wasilkowskiemu pełnienie obowiązków rektora UW 4 I 1950 r. Zob.: tamże, Akta osobowe J. Wasilkowskiego, odpis nominacji podpisanej przez wicemin. E. Krassowską. Wasilkowski do 1946 r. był członkiem PPS, od 1948 r. – PZPR, wchodził w skład egzekutywy POP przy UW.

174AUW, Akta osobowe W. Białkowskiego, życiorys [1950 r.]. Białkowski (1905–1978) pochodził z rodziny robotniczej, w 1932 r. ukończył prawo na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie, następnie był m.in. wicestarostą w pow. postawskim (1935–1939), wicewojewodą białostockim (1945–1947), wojewodą białostockim (1947, 1948–1949), wicewojewodą warszawskim (1949–1950). Pełnił funkcję wiceprezesa warszawskiego KW SD (1949–1950), wiceprzewodniczącego Stołecznego Komitetu SD (1951–1953) i wiceprezesa Warszawskiego Komitetu Odbudowy Warszawy.

175AUW, AS, BR/S-6, k. 65, protokół z posiedzenia Senatu UW 13 XII 1950 r.

176Dz.U. z 1951 r., nr 40, poz. 304.

177Dz.U. z 1951 r., nr 61, poz. 418, rozporządzenie z 10 XI 1951 r. O decyzji ministerstwa władze UW zostały poinformowane pismem Departamentu Studiów Rolnych, Weterynaryjnych i Leśnych MSzWiN z 2 VIII 1951 r. Zob. AUW, AS, BR/S-7, k. 99.

178AAN, PZPR, 237/XVI-101, k. 49–53, pismo OOP PZPR Wydziału Weterynaryjnego UW do KC PZPR z 15 IV 1950 r.

179AUW, AS, BR/S-6, k. 15–16, załącznik do protokołu posiedzenia Senatu UW z 22 II 1950 r.

180AUW, AS, BR/S-6, k. 65, protokół posiedzenia Senatu UW z 13 XII 1950 r.; tekst wystąpienia Leśnodorskiego – tamże, k. 70–72.

181AUW, AS, BR/S-7, k. 95, protokół posiedzenia Senatu UW 12 IX 1951 r. Mgr A. Chlebowczyk (w protokole wymieniony jako dr), ur. 1919 r., ukończył w 1946 r. SGH, w 1948 r. uzyskał tamże magisterium, doktorat zaś w 1961 r. na UW. Od 1945 r. pracował w Instytucie Gospodarstwa Narodowego, od 1950 r. w GUS. Zatrudniony na UW od grudnia 1950 r. w Sekcji Dziennikarskiej jako adiunkt, w latach 1954–1961 jako zastępca profesora. Bezpartyjny. Zob. AUW, Akta osobowe A. Chlebowczyka.

182W dokumentach ówczesnych występuje jako Anna Lewicka. Urodzona w 1906 r., była działaczką FPK i PPR, żoną Józefa Kowalczyka, kierownika Wydziału Oświaty KC PZPR. Od 1949 r. zatrudniona na UW jako wykładowca filologii romańskiej, od 1951 r. prof. nadzwyczajna, od 1967 r. prof. zwyczajna. Zob. AUW, Akta osobowe H. Lewickiej. AAN, PZPR, 237/XVI-65, k. 6, wykaz składów osobowych komitetów uczelniach PZPR na wyższych uczelniach w Polsce, [1950].

183AAN, PZPR, 237/XVI-100, k. 1–2, pismo M. Kowalczewskiego z Wydziału Nauki KC PZPR do KW PZPR w Warszawie (na ręce I Sekretarza) z 14 XII 1950 r.

184AAN, PZPR, 100, k. 7–8, wniosek KW PZPR z 4 IV 1951 r.

185P. Hübner, Polityka naukowa..., t. 2, s. 599600. Tatarkiewicz otrzymał urlop naukowy na rok akademicki 1950/1951 pismem ministra szkolnictwa wyższego i nauki z 16 IX 1950 r., a na kolejny rok pismem z 10 XI 1951 r. Urlop ten został przedłużony następnie na kolejny rok, tym razem już z inicjatywy UW. W aktach osobowych brak jest informacji o dalszym jego przedłużaniu. Znajduje się tam tylko pismo dziekana Wydziału Filozoficznego z 14 XII 1956 r., informujące rektora o uchwale Rady Wydziału Filozoficznego z prośbą do profesorów Tatarkiewicza i Ingardena o wznowienie „działalności dydaktycznej i pedagogicznej na Wydziale”. Zob. AUW, Akta osobowe W. Tatarkiewicza. Z kolei J.S. Bystroń otrzymał płatny urlop „dla poratowania zdrowia” na lata akademickie 1950/1951 i 1951/1952 (korzystał z takiego urlopu również w roku 1949/1950). W 1952 r. rektor UW wystąpił do ministra o przeniesienie Bystronia w stan spoczynku w związku ze stanem zdrowia, ale ministerstwo nie podjęło tej inicjatywy. Zob. AUW, Akta osobowe J.S. Bystronia, pismo rektora UW do MNiSzW z 16 VI 1952 r.

186AUW, Akta osobowe W. Tatarkiewicza, kopia. Dokument ten został opublikowany w „Przeglądzie Filozoficznym” 1995, nr 2, s. 90.

187AUW, Akta osobowe W. Tatarkiewicza, pismo z 30 III 1950 r.

188Kotarbiński objął wykłady z logiki na Wydziale Prawa UW począwszy od roku akademickiego 1950/1951, w wymiarze 2 godzin tygodniowo. 1 X 1951 r. został mianowany profesorem zwyczajnym logiki na Wydziale Filozoficzno-Społecznym UW. Zob. AUW, Akta osobowe T. Kotarbińskiego, umowa z 15 XII 1950 r., pismo wicemin. E. Krassowskiej z 11 X 1951 r., pismo ministra szkolnictwa wyższego z 15 XI 1951 r.

189AUW, AS, BR/S-8, k. 15–16, protokół z 21 I 1952 r., Spośród 5 członków Komisji (profesorowie Maria Żebrowska, Nina Assorodobraj, Tadeusz Kotarbiński, Bogdan Suchodolski, Tadeusz Tomaszewski) jedynie Kotarbiński wyrażał zdecydowane (jak na ówczesne czasy) obiekcje wobec dorobku naukowego Schaffa.

190AUW, AS, BR/S-7, k. 1, 3, 108, protokoły posiedzeń Senatu UW 31 I i 14 XI 1951 r.; AAN, PZPR 237/XVI-102, k. 36–41, 46, plan studiów Sekcji Dziennikarskiej, [sierpień 1950 r.], projekt regulaminu kierunku dziennikarskiego Wydziału Humanistycznego [sierpień 1950 r.].

191Prawdopodobnie Andrzej Wohl (1911–1998) – socjolog, wówczas student filozofii na UW.

192AAN, PZPR 237/XVI-102, k. 22, 23, notatka w sprawie wykładów podstaw marksizmu-leninizmu. Jak odnotowano, „zaproszona tow. Assorodobraj nie przybyła”. Wśród aspirantów IKKN brak jest nazwiska „Nurowski” – mogło chodzić o Jana Niegowskiego (1928–2012), od 1951 r. aspiranta w Katedrze Ekonomii Politycznej IKKN.

193AAN, PZPR 237/XVI-100, k. 49, protokół z 26 I 1953 r. W dokumencie podano, że informację wygłosił I Sekretarz POP UW tow. Wasilkow [!], nie ma jednak wątpliwości, że chodzi o Wasilkowskiego, który nie pełnił wówczas funkcji I Sekretarza POP.

194Dziennik Urzędowy Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego i Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej dla Pracowników Nauki, nr 4 z 10 III 1955 r., poz. 24, Zarządzenie Ministra Szkolnictwa Wyższego z 23 II 1955 r. w sprawie studium specjalnego Podstaw Marksizmu-Leninizmu w Uniwersytecie Warszawskim. Absolwenci Studium otrzymywali dyplom i tytuł magistra historii.

195P. Hübner, Polityka naukowa..., t. 2, s. 816, 822.

196Ustawa o szkolnictwie wyższym i o pracownikach nauki, Dz.U. 1952, nr 6, poz. 38. Por. P. Hübner, Polityka naukowa..., t. 2, s. 589–592.

197AUW, AS, BR/S-8, k. 2, 4, protokół posiedzenia Senatu UW z 16 I 1952 r. wraz z uchwałą.

198Jak pisała w 1954 r. w opinii o Turskim kierowniczka Oddział Kadr UW, I. Kurowa: „Prof. Turski jako Rektor ściśle współpracuje z KU PZPR. Cechuje go serdeczny, a jednocześnie partyjny stosunek do młodzieży [...]. Prof. Turski należy do OOP przy Mat. Fiz., gdzie mimo dużego obciążenia pracą i złego stanu zdrowia [...] bierze czynny udział w życiu organizacji partyjnej do której należy i aktywnie pracuje nad realizacją wytycznych OOP na swoim terenie”, AUW, Akta pracownicze S. Turskiego, opinia z 26 VIII 1954 r.

199Gerber, historyk czasów nowożytnych, pełnił wcześniej funkcję naczelnego dyrektora archiwów państwowych, z której został zdymisjonowany w 1952 r. w związku z nieprawidłowościami finansowymi. Od 1952 r. został zatrudniony na UW, w tym samym roku uzyskał nominację na samodzielnego pracownika nauki, a w 1953 r. na profesora nadzwyczajnego. Jego kariera naukowa miała charakter polityczny, gdyż jego ówczesny dorobek naukowy nie spełniał kryteriów posiadania ww. stopni. Protektorem Gerbera był prawdopodobnie Jakub Berman. Por. A. Kulecka, T. P. Rutkowski, Oczami agenta. Środowiska naukowe i archiwalne w doniesieniach TW „Zyg” – Zygmunta Kolankowskiego, Warszawa 2012, s. 100–101, 368–370.

200L. Kurowski, st. asystent na USB w Wilnie (1932–1939), następnie profesor UMK w Toruniu (1946–1952) pełnił w latach 1945–1951 funkcję wiceministra skarbu, a w latach 1951–1952 rektora UMK.

201nbsp;50 lat Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej 1954–2004, Warszawa 2005, s. 9–17; J. Mandziuk, Dzieje Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie 1954–1999, Warszawa 1999, s. 12–13.

202Dziennik Urzędowy Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego i Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej, nr 8, 8 VII 1955, poz. 71, zarządzenie z 20 VIII 1955 r.

203Z. Zemankowa, Bliżej ludzkich spraw. Podstawowe zadanie organizacji partyjnych w szkołach wyższych, „Życie Szkoły Wyższej” 1955, nr 2, s. 5–12.

204J. Kuczyński, J. Reykowski, R. Turski, Formułki czy światopogląd? Dyskusja w sprawie pracy katedr ideologicznych, „Po prostu”, nr 31 z 3 X 1954 r., s. 3. Por. W. Markiewicz, Uwagi w sprawie podniesienia poziomu nauczania marksizmu-leninizmu, „Życie Szkoły Wyższej” 1955, nr 2, s. 13–20.

205E. Krassowska, Dyskusja nad treścią nauczania, „Życie Szkoły Wyższej” 1955, nr 3, s. 3–9.

206AUW, AS, BR/S -11, k. 2–4 , 9 -11, 17–22, protokoły posiedzeń Senatu UW 10 I, 9 i 21 II 1955 r.

207AUW, AS, BR/S-11, k. 29–30, protokół posiedzenia Senatu UW 9 III 1955 r.

208AUW, AS, BR/S-11, k. 3–4, protokół posiedzenia Senatu UW 10 I 1955 r.

209AUW, AS, BR/S-11, k. 5, protokoły posiedzeń Senatu UW z 9 III i 6 IV 1955 r., Pretekstem do odrzucenia wniosku był fakt, że mgr Kwiecień był aspirantem, co podniósł dziekan Wydziału Prawa, Witold Czachórski. Sprawa ta wróciła na forum Senatu na następnym posiedzeniu, gdzie tytuł ten został ostatecznie mgr Kwietniowi przyznany 22 głosami za, przy 3 wstrzymujących się.

210Zob. Plenarne posiedzenie Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego w dniach 14–18 marca 1955 r. w Sopocie, Warszawa 1955.

211AUW, AS, BR/S-11, k. 49, 64, apel uczestników Plenum Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego do Profesury o poparcie i otoczenie opieką poczynań związanych z V Światowym Festiwalem Młodzieży i Studentów, Sopot 16 III 1955 r.; apel Zarządu Dzielnicowego ZMP i Komitetu Uczelnianego Zrzeszenia Studentów Polskich.

212Do młodzieży Uniwersytetu. Rozwińmy szeroko przedfestiwalowe współzawodnictwo, Obejmujemy szefostwo nad delegacją francuską, „Trybuna Uniwersytecka”, nr 5 (10) z 15 III–15 IV 1955 r., s. 1.

213AUW, AS, BR/S-11, k. 70, protokół posiedzenia Senatu UW 24 VI 1955 r.

214A. Krzywicki, Poststalinowski karnawał radości. V Światowy Festiwal Młodzieży i Studentów o Pokój i Przyjaźń, Warszawa 1955 r., Warszawa 2009, s. 215.

215A. Kruczkowski, Po V Festiwalu Młodzieży i studentów, „Życie Szkoły Wyższej” 1955, nr 11, s. 83–84.

216„Trybuna Uniwersytecka”, nr 6 (11) z 1 VII-1 VIII 1955 r. W numerze tym zamieszczono także sylwetki wybitnych uczonych UW: prof. Rafała Taubenschlaga i Wacława Sierpińskiego.

217„Trybuna Uniwersytecka”, nr 7 (12) z 1 XII-31 XII 1955 r., s. 1. Byli to m.in.: Stanisław Batawia, Zygmunt Bauman, Józef Czekalski, Helena Eilstein, Edward Gintowt, Jan Haber, Mieczysław Kafel, Stefan Kalinowski, Zygmunt Rybicki, Renata Szwarc.

218Sesja naukowa Uniwersytetu Warszawskiego, „Życie Szkoły Wyższej” 1956, nr 1, s. 104–105.

219„Trybuna Uniwersytecka”, nr 7 (12) z 1 XII-31 XII 1955 r., s. 3–4. Tam również tekst referatu S. Kieniewicza. Został on także zamieszczony w „Rocznikach Uniwersytetu Warszawskiego” 1958, t. I, s. 97–114.

220Sesja naukowa..., s. 105.

221D. Rafalska, Między marzeniami a rzeczywistością. Tygodnik „Po Prostu” wobec głównych probłemów społecznych i politycznych Polski w latach 1955–1957, Warszawa 2008, s. 11–13.

222Por. m.in. B. Baczko, Jak ich kształcić, „Po Prostu”, nr 1 z 1 I 1956 r., s. 1, 7; M. Fritzhand, Sytuacja materialna też jest poważna, tamże, s. 7; L. Kołakowski, Katolicyzm a humanizm, „Po Prostu”, nr 3 z 15 I 1956 r., s. 1, 7; tegoż, Antysemici. Pięć tez nienowych i przestroga, „Po Prostu”, nr 22 z 27 V 1956 r.; Z. Bauman, Socjalizm a demokracja, „Po Prostu”, nr 11 z 11 III 1956 r., s. 2; tegoż, Żeby nie powtórzyło się więcej, „Po Prostu”, nr 15 z 8 IV 1956 r., s. 6; tegoż, O dogmatyzmie przestrzennoczasowym i kałendarzowym kryterium prawdy... semantycznie, „Po Prostu”, nr 19 z 6 V 1956 r., s. 5; S. Ehrlich, K. Rybicka, O upupieniu w biologii, „Po Prostu”, nr 7 z 12 II 1956 r., s. 1, 7.

223Rozmowa z Wiceminister E. Krassowską, „Życie Szkoły Wyższej” 1956, nr 2, s. 6–7.

224AUW, AS, BR/S-12, k. 1–8, protokół posiedzenia rozszerzonego Senatu UW 21 I 1956 r.

225Tamże.

226Tamże, k. 4, 9–13.

227AUW, AS, BR/S-12, k. 34, protokół posiedzenia Senatu UW 26 I 1956 r.

228AUW, AS, BR/S-12, k. 62, protokół posiedzenia Senatu UW 27 III 1956 r. Por. Plan pięcioletni Uniwersytetu (uchwała Senatu), „Trybuna Uniwersytecka”, nr 3 (15) z 1 IV–1 V 1956 r., s. 3.

229S. Chodak, O aspiranturze na Uniwersytecie Warszawskim, „Życie Szkoły Wyższej” 1956, nr 2, s. 44, 46.

230Ministerstwo Szkołnictwa Wyższego odpowiada na krytykę, „Życie Szkoły Wyższej” 1956, nr 4, s. 106–107.

231Sprawozdanie Komisji do Spraw Kształcenia i Rozwoju Młodej Kadry Naukowej przy ZOZ ZZNP Uniwersytetu Warszawskiego, „Życie Szkoły Wyższej” 1956, nr 5, s. 23–28. W tym ostatnim przypadku jako wyjątek podano „zespoły tego typu, co zespół prof. M. Małowista (Mączak, Samsonowicz, Zientara) na Wydziale Historycznym, który nie tylko podjął bardzo zbliżone tematy prac kandydackich (prace zostały napisane w ciągu 2 lat i wydane przez PWN), ale i nadal pracuje nad wspólną tematyką [...]”. Sprawozdanie Komisji do Spraw Kształcenia i Rozwoju Młodej Kadry Naukowej przy ZOZ ZZNP Uniwersytetu Warszawskiego, „Życie Szkoły Wyższej” 1956, nr 5, s. 23–28.

232Por. I. Waniewicz, Po II Zjeździe ZMP, „Życie Szkoły Wyższej” 1955, nr 3, s. 39–41; W. Skrablak, Uwagi o współpracy ZMP z władzami uczełni, tamże, s. 42–45.

233„Trybuna Uniwersytecka”, nr 7 (12) z 1 XII–31 XII 1955 r., s. 1–2. Był to fragment referatu wygłoszonego przez autorkę na Zebraniu Sprawozdawczo-Wyborczym ZMP Wydziału Filozoficznego UW.

234L.R. Wolski, Rzeczywistość i co dalej?, „Trybuna Uniwersytecka”, nr 2 (14) z 1 III–1 IV 1956 r., s. 1.

235Co robić, „Po Prostu”, nr 15 z 8 IV 1956 r., s. 1–2.

236E. Gajda, W sprawie: Co robić?, „Trybuna Uniwersytecka”, nr 3 (15) z 1 IV–1 V 1956 r., s. 4; A. Sunderland, Rozhuśtajmy Uniwersytet, tamże, s. 4, 7; B. Chojnacki, Czy rewolucja poza ZMP?, tamże, s. 7.

237„Trybuna Uniwersytecka”, nr 3 (15) z 1 IV–1 V 1956 r., s. 7.

238AUW, AS, BR/S-12, k. 90, 94–96, protokół posiedzenia Senatu UW 26 V 1956 r. wraz z listą zaproszonych i notatką z wystąpienia M. Kafla.

239A. Mączak, W. Tygielski, Latem w Tocznabieli, Warszawa 2000, s. 226. Jak wspominał Karol Modzelewski: „Sam – nie będąc jeszcze członkiem PZPR – wysłuchałem na stojąco tego referatu w zatłoczonej Sali nr 17 Wydziału Historycznego UW podczas otwartego zebrania partyjnego, odczytywali go tam na zmianę przez dobre dwie godziny Henryk Samsonowicz i Antoni Mączak”. Zob. K. Modzelewski, Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca, Warszawa 2013, s. 83.

240A.K. Wróblewski, Dzienniki zabrane przez bezpiekę, Warszawa 2008, s. 19, 21–24.

241K. Modzelewski, Zajeździmy..., s. 83–84.

242A.K. Wróblewski, Dzienniki..., s. 30–35.

243W. Godek, R. Turski, List otwarty do posłów – pracowników Nauki, „Po Prostu”, nr 17 z 22 IV 1956 r., s. 1. Wśród wymienionych imiennie posłów byli profesorowie UW: Julian Hochfeld, Henryk Jabłoński, Jerzy Jodłowski, Stanisław Mazur, Henryk Świątkowski i Stefan Żółkiewski.

244J. Hochfeld, O jednym z przejawów degradacji nauki, o „tabu” i o kwiatkach przy kożuchu. Przemówienie J. Hochfelda w Sejmie w dniu 24 IV 1956, „Po Prostu”, nr 19 z 6 V 1956 r., s. 1, 5.

245Uchwała Prezydium Rządu w sprawie zapewnienia warunków podniesienia jakości pracy szkół wyższych, „Życie Szkoły Wyższej” 1956, nr 9, s. 3–9.

246AAN, PZPR 237/XVI-276, k. 21–24, list z 28 IV 1956 r. Został on opublikowany w: T.P. Rutkowski, Odwilż, „Newsletter Instytutu Historycznego UW”, nr 28, marzec-kwiecień 2003, s. 9–11.

247K. Kąkol, IV Krajowa Narada Aktywu ZZNP w szkołach wyższych i instytucjach naukowych, „Życie Szkoły Wyższej” 1956, nr 6, s. 3–6, 11–13, 18–19, 22–23. Por. R. Herczyński, Spętana nauka. Opozycja intelektualna w Polsce 1945–1970, Warszawa 2008, s. 204.

248Wnioski IV Krajowej narady Aktywu ZZNP w Szkołach Wyższych i Instytutach Naukowych, „Życie Szkoły Wyższej” 1956, nr 6, s. 25–30.

249Ustawa z 10 IX 1956 r. o zmianie ustawy o szkolnictwie wyższym i o pracownikach nauki, Dz.U. 1956, nr 41, poz. 185. Por. R. Herczyński, Spętana nauka..., s. 205.

250Przemówienie posła prof. dra Henryka Jabłońskiego, „Życie Nauki” 1956, nr 10, s. 22–25.

251AUW, AS, BR/S-12, k. 109, pismo ministra szkolnictwa wyższego do rektora UW z 26 IX 1956 r.

252AUW, AS, BR/S-12, k. 113, protokół posiedzenia Senatu UW 29 IX 1956 r.

253AUW, AS, BR/S-12, k.125–127, protokół posiedzenia Senatu UW 20 X 1956 r. Startujący w wyborach, blisko związani z PZPR profesorowie Jan Legowicz i Maurycy Jaroszyński otrzymali odpowiednio 8 i 5 głosów.

254AUW, AS, BR/S-12, k. 134, protokół posiedzenia Senatu UW 24 X 1956 r.

255M. Wierzbicki, Związek Młodzieży Polskiej i jego członkowie, Warszawa 2006, s. 429, 441.

256K. Modzelewski, Zajeździmy..., s. 85.

257A. Friszke, Anatomia buntu. Kuroń, Modzelewski i komandosi, Kraków 2010, s. 31; tegoż, Rok 1956, [w:] Centrum władzy w Polsce 1948–1956, red. A. Paczkowski, Warszawa 2003, s. 190–191. Friszke wspomina o napięciu pomiędzy ZG ZMP a Sekretariatem KC PZPR, sugerując rozdźwięk pomiędzy nimi – wydaje się jednak, że chodziło tu raczej o kwestie stosunkowo drobne, a nie zasadnicze różnice poglądów.

258A.K. Wróblewski, Dzienniki..., s. 67.

259A. Friszke, Anatomia..., s. 32.

260List otwarty do wszystkich studentów w Polsce, „Po Prostu” nr 43 z 21 X 1956 r., s. 4, M. Wierzbicki, Związek Młodzieży..., s. 441.

261W. Władyka, Z. Rykowski, Polska próba – Październik ’56, Kraków 1989, s. 233; A. Friszke, Anatomia..., s. 32–33.

262P. Codogni, Rok 1956, Warszawa 2006, s. 236–237.

263J. Kuroń, Wiara i wina. Do i od komunizmu, Warszawa 1990, s. 109.

264Tamże, s. 117, 120. Por. A. Friszke, Anatomia..., s. 37–39.

265M.P. Romaniuk, Życie, twórczość i posługa Prymasa Tysiąclecia, t. II: 1956–1965, Warszawa 1996, s. 26.

266Rezolucja rektorów szkół wyższych w sprawie węgierskiej, „Życie Szkoły Wyższej” 1957, nr 1, s. 3.

267J. Reychman, O pobycie pracowników nauki i słuchaczy wyższych uczelni polskich na Węgrzech w 1956 r., „Życie Szkoły Wyższej” 1957, nr 2, s. 66–69. Grupa składała się z 20 słuchaczy studium filologii węgierskiej UW oraz 6 studentów innych kierunków z różnych polskich uczelni, kuratora Zakładu Filologii Węgierskiej UW, prof. Reychmana, adiunkta tego zakładu i asystenta Zakładu Polonistyki UW.

268Skład Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego, „Życie Szkoły Wyższej” 1957, nr 2, s. 7.

269A. Friszke, Anatomia..., s. 42–45, 49–50; M. Wierzbicki, Związek Młodzieży..., s. 452–458.

270Dziennik Urzędowy Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego i Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej, 1957, nr 6 z 15 VI 1957, poz. 30, zarządzenie z 31 V 1957 r.

271AUW, AS, BR/S-13, k. 140, protokół posiedzenia Senatu UW 23 I 1957 r.

272W. Janowski, A. Kochański, Informator o strukturze i obsadzie personalnej centralnego aparatu PZPR 1948–1990, red. K. Persak, Warszawa 2000, s. 107. Redaktorzy tomu podają, że Wydział Nauki KC istniał do listopada 1956 r., a Komisja ds. Oświaty Nauki i Kultury rozpoczęła działalność w lutym 1957 r. Pierwszy zachowany protokół z posiedzenia Komisji Oświaty i Nauki nosi jednak datę 26 I 1957 r. Natomiast 16 II 1957 r. Sekretariat KC zatwierdził skład Komisji. Zob. AAN, 237/XVI-347, k. 1; tamże, 237/XVI-345, k. 3.

273Z działalności Komisji Nauki i Oświaty przy Komitecie Centralnym PZPR, „Życie Nauki” 1958, nr 3, s. 79.

274AAN, 237/XVI-345, k 3.

275W. Janowski, A. Kochański, Informator o strukturze..., s. 107.

276AUW, AS, BR/S-13, k. 92–95, 99–108, Tezy w sprawie zmiany ustawy o szkolnictwie wyższym i pracownikach nauki, wraz z załączonymi projektami rozporządzeń.

277AUW, AS, BR/S-13, k. 1–2, protokół posiedzenia Senatu UW 7 I 1957 r.

278Tamże, k. 2–6.

279AUW, AS, BR/S-13, k. 180–181, 188–190, 197–198, 203, 207, 217, protokoły posiedzeń Senatu UW 27 III, 10 IV, 25 VI i 25 IX 1957 r.

280AUW, AS, BR/S-13, k. 217, protokół posiedzenia Senatu UW 25 IX 1957 r.

281AUW, AS, BR/S-13, k. 201, projekt uchwał wraz z późniejszymi poprawkami.

282R. Gawkowski, Feta w czasie małej stabilizacji, „Uniwersytet” 2013, nr 5, październik, s. 34–35.

283AUW, AS, BR/S-13, k. 217, protokół posiedzenia Senatu UW 25 IX 1957 r. Por.: AAN, MSzW, 1794, k. 4–6, Zestawienie prac przygotowawczych w związku ze 150-leciem [sic!] UW.

284Kronika uroczystości jubileuszowych UW zorganizowanych dla uczczenia 140. rocznicy jego inauguracji i 150. rocznicy założenia pierwszego jego wydziału, Wydziału Prawa, „Roczniki Uniwersytetu Warszawskiego”, t. II: 1959–1960, s. 7–88; B. Suchodolski, Dziejowe oblicze Uniwersytetu Warszawskiego. Wykład wygłoszony 14 maja 1958 r. w czasie uroczystości jubileuszowych Uniwersytetu Warszawskiego, „Roczniki Uniwersytetu Warszawskiego”, t. II: 1959–1960, s. 7–17.

285AAN, MSzW 1794, k. 23, pismo J. Baculewskiego do E. Krassowskiej z 28 IV 1958 r. Por. R. Gawkowski, Feta..., s. 35.

286Tamże, s. 34.

287Kronika uroczystości jubileuszowych w związku z setną rocznicą inauguracji Szkoły Głównej 1862–1962, „Roczniki Uniwersytetu Warszawskiego” 1963, t. IV, s. 107–112.

288AUW, AS, BR/S-13, k. 220, pismo ministra szkolnictwa wyższego z 30 VII 1957 r. W skład komisji weszli m.in. profesorowie UW: Maurycy Jaroszyński, Henryk Jabłoński i Stanisław Arnold.

289AUW, AS, BR/S-13, k. 207, 221–223, wnioski w sprawie obchodów 40-lecia rewolucji październikowej z 9 VII 1957 r., protokół posiedzenia Senatu UW 25 IX 1957 r.

290Por. Nauka polska uczciła 40 rocznicę Rewolucji Październikowej. Sesja naukowa PAN, „Trybuna Ludu”, nr 307 z 6 XI 1957, s. 3; J. Molenda, Sesja naukowa poświęcona 40 rocznicy Rewolucji Październikowej, „Kwartalnik Historyczny” 1958, nr 1, s. 244–246.

291E. Krassowska, Z działalności Komitetu Naukowego Obchodu 40-lecia Rewolucji Październikowej, „Życie Szkoły Wyższej” 1958, nr 12, s. 71, 73–74; por. Andrzej Ajnenkiel, Sesja naukowa Instytutu Nauk Prawnych PAN i Wydziału Prawa UW poświęcona 40 rocznicy Rewolucji Październikowej, „Kwartalnik Historyczny” 1958, nr 1, s. 248–249.

292AUW, Administracja Centralna (dalej jako AC) 376, uwagi do projektu ustawy o szkołach wyższych.

293Dz.U., 1958, nr 6, poz. 336.

294Władze wyższych uczelni, „Życie Szkoły Wyższej” 1958, nr 10, s. 138.

295AAN, 237/XVI-347, k. 78–79, Materiały informacyjne o sytuacji ideologicznej na wyższych uczelniach (załącznik do posiedzenia Komisji Oświaty i Nauki KC w dn. 20 III 1957).

296T.P. Rutkowski, Niestabilna stabilizacja. PZPR wobec nauki (1956–1970), „Przegląd Humanistyczny” 2006, nr 4, s. 57.

297AAN, 237/XVII-355, k. 154–156, Narada partyjnych pracowników naukowych, b.d. Por. R. Herczyński, Spętana nauka..., s. 304–305.

298Tamże, por. (Kr. – Mar.), Sprawy rozwoju nauki marksistowskiej, „Trybuna Ludu”, nr 129 z 9 V 1958 r., s. 3.

299T.P. Rutkowski, Nauki historyczne..., s. 359–361.

300Tamże, s. 368–371.

301„Życie Szkoły Wyższej” 1958, nr 4, s. 120–121.

302Z prac przygotowawczych do obchodu Millenium, „Życie Szkoły Wyższej” 1958, nr 5, s. 117–118; B. Noszczak, „Sacrum” czy „profanum”? Spór o istotę obchodów Millenium polskiego (1949–1966), Warszawa 2002, s. 121.

303Z. Rybicki, O roli organizacji partyjnej, „Życie Szkoły Wyższej” 1958, nr 2, s. 27.

304Problemy wychowawcze, „Życie Szkoły Wyższej” 1958, nr 1, s. 4.

305Z. Rybicki, Rola organizacji partyjnej w uczelni, „Życie Szkoły Wyższej” 1958, nr 12, s. 24–25.

306W. Gomułka, Nauka musi towarzyszyć życiu i wyprzedzać życie, „Życie Szkoły Wyższej” 1959, nr 4, s. 2, 4.

307H. Jabłoński, Obowiązki nauki wobec budownictwa socjalistycznego, „Życie Szkoły Wyższej” 1959, nr 4, s. 10, 13.

308S. Żółkiewski, Szkoła wyższa w Polsce może być tylko socjalistyczna, „Życie Szkoły Wyższej” 1959, nr 4, s. 17–18.

309AAN, PZPR, 237/XVI-239, k. 185–186, uchwała Komitetu Uczelnianego PZPR przy UW z 23 XI 1959 r.

310Tamże.

311Tamże, k. 190–193. Tadeusza Cichomskiego przesunięto w poczet kandydatów PZPR.

312AAN, 237/XVI-352, k. 5–8, sprawozdanie z pracy Komisji Oświaty i Nauki KC PZPR, marzec 1959 r.

313AAN, 237/XVI-246, k. 337–338.

314K. Persak, Sprawa Henryka Hollanda, Warszawa 2006, s. 226–307.

315Z. Salwa, Niektóre problemy pracy organizacji partyjnej na Uniwersytecie Warszawskim, „Życie Szkoły Wyższej” 1960, nr 12, s, 69.

316S. Puchała, O niektórych zadaniach organizacji partyjnych w warszawskich uczelniach wyższych, „Życie Szkoły Wyższej” 1960, nr 11, s. 23.

317Z. Salwa, Niektóre problemy pracy organizacji..., s. 71–75.

318AAN, MSzW 1961, k. 14, notatka dyr. Departamentu Studiów Uniwersyteckich MSzW dla wiceminister E. Krassowskiej z 2 II 1962 r.

319Cyt. za: A. Friszke Anatomia..., s. 82–83.

320K. Modzelewski, Zajeździmy..., s. 101.

321A. Friszke, Anatomia..., s. 89–91.

322APW, KU PZPR UW 23, k. 64, protokół z posiedzenia Egzekutywy KU PZPR UW 11 VI 1963 r. Por. A. Friszke, Anatomia..., s. 83–96, 124–125.

323AAN, PZPR 237/XVI-380, k. 84–85, referat na konferencję sprawozdawczowyborczą 28 III 1965 r.

324Przemówienie wprowadzające Sekretarza KC PZPR Witolda Jarosińskiego wygłoszone na XI Plenum KC PZPR, „Życie Nauki” 1963, nr 2, s. 14–15, 24–27.

325Zob. S. Żółkiewski, O humanistykę zaangażowaną, „Życie Szkoły Wyższej” 1963, nr 2, s. 31–33; A. Schaff, Partyjne kierowanie nauką, tamże, s. 59–62; H. Jabłoński, Badania podstawowe i bezpośrednio służące aktualnym potrzebom gospodarki, tamże, s. 64–66; O. Lange, Potrzeba modernizacji nauczania w szkołach średnich, tamże, s. 48–49; S. Turski, Czy wychodzimy naprzeciw studentom?, tamże, s. 66.

326Uchwała XI Plenum KC PZPR, „Życie Szkoły Wyższej” 1963, nr 2, s. 118–121.

327T.P. Rutkowski, Adam Bromberg i ,,Encyklopedyści”. Kartka z dziejów inteligencji polskiej, Warszawa 2010, s. 9394, tegoż, Nauki historyczne., s. 393–395.

328J. Eisler, List 34, Warszawa 1993, s. 47–48. Szczegółowo zob. K. Rokicki, Literaci. Relacje między literatami a władzami PRL w latach 1956–1970, Warszawa 2011, s. 259–305.

329R. Jarocki, Opowieść o Aleksandrze Gieysztorze, Warszawa 2001, s. 238. Por. AIPN BU 01168/126, notatka podp. inspektor Wydziału VIII Departamentu I MSW, mjr A. Kłos z 2 IV 1964 r.

330R. Jarocki, Opowieść..., s. 237. Gieysztor pisał o tym spotkaniu w liście do T. Manteuffla (wysłanym z Londynu do Paryża 23.04.1964 r.) następująco: „Sytuacja jest taka, że władze nadal ignorując sprawę, wycofały się z represji co do radia, TV i prasy. Wyjątkiem Słonimski. 8 IV byliśmy 4% godziny zaproszeni w połowie sygnatariuszy. Są nb. już skutki, bo Szczepańskiemu zwolniono z cenzury 2 książki, gdzieś tam w PAN dorzucono trochę papieru. Nb. ani [Jan] Szczepański, ani inni [Kotarbiński, Sierpiński, Lipiński, Wyka itd.] piszący do premiera przed posiedzeniem 8.IV (ja nie, bo uważałem się za objętego represją bez wysłuchania co do intencji i tak powiedziałem) nie wycofali się z meritum. Odcięto się od nadużycia i tylko tyle. Rozmowa była nader kłótliwa – wygląda na to, że Premier, [Artur] Starewicz i [Henryk] Jabłoński dążą do łagodzenia i tymczasem mrugali, ale inne szatany robiły co innego”. Archiwum PAN, Akta T. Manteuffla, sygn. III/192, t. 126, k. 145–146.

331K. Rokicki, Literaci..., s. 264–275; R. Jarocki, Opowieść..., s. 237.

332K. Rokicki, Literaci..., s. 274–275. Najprawdopodobniej Gieysztor złożył podpis na liście do „Timesa”, nie znając dokładnie jego treści. Wskazuje na to dopisek na jego liście do Tadeusza Manteuffla wysłanym 23 IV 1964 r., zgodnie z którym sądził, że chodzi o sprostowanie nieprawdziwej informacji o zakazie wykładów dla profesury, która pojawiła się w mediach zachodnich. Zob. Archiwum Polskiej Akademii Nauk (dalej jako APAN), Akta T. Manteuffla, III/192, t. 126, k. 145–146. Z kolei Manteuffel, będący wówczas dyrektorem Instytutu Historii PAN i profesorem Instytutu Historycznego UW, przekonywał go, iż „dyrektor Instytutu Historycznego [...] nie jest w takim stopniu osobą prywatną, jak każdy z osobna pisarz list sygnujący [...]. Jeśli władze utrudnią młodym polskim historykom istniejące kontakty międzynarodowe, cofając zgodę na ich wyjazdy stypendialne na Zachód, będzie to za wysoka cena za jego podpis pod listem”. Zob. R. Jarocki, Opowieść..., s. 238.

333AAN, PZPR, 237/XVI-521, k. 5–6, notatka WNiO KC PZPR z 18 V 1964 r. Por. A. Friszke, Anatomia..., s. 127–128.

334APW, KU PZPR UW 12, k. 62, niepodpisana notatka, b.d. [kwiecień 1964].

335KU PZPR scharakteryzował zatrzymanych następująco: „Janusz Mikke – [...] student raczej nierówny, charakteryzowany przez otoczenie jako mało zrównoważony i nieodpowiedzialny w wystąpieniach publicznych, członek SD; podaje się za członka ZMS, nie figuruje jednak w wykazie członków tej organizacji na Uniwersytecie. [...]. Bożydar Jan Rassalski – [...] student III r. Wydziału Filozoficznego, nie dostał się na Wydział Filozoficzny w r. 1960. Nie należał do organizacji młodzieżowych i nie wykazał zainteresowania działalnością polityczną. [...]. Jerzy Marek Celiński – [...] student IV r. Wydziału Pedagogicznego (kierunek Psychologia) [...]. Student niezorganizowany, nie przejawiał zainteresowania działalnością polityczną. Wg pracowników nauki – student pełen ironii wobec potrzeby ideologicznego wychowania młodzieży”. Zob. tamże. Por. A. Friszke, Anatomia..., s. 128.

336AAN, PZPR, 237/XVI-521, k. 5–6, notatka WNiO KC PZPR z 18 V 1964 r.

337APW, KU PZPR UW 12, k. 62, niepodpisana notatka, b.d. [kwiecień 1964].

338A. Friszke, Anatomia..., s. 128. Jak relacjonował Gieysztor, „zgromadzenie studenckie w naszej obronie (na podstawie tego, co Wolna Europa nagrzeszyła) było spokojne. Rektor nie najlepiej, ale rozładował, trochę wrzenia pozostało, lecz władze nie mają ochoty informować nawet co do spotkania u Premiera”. Zob. APAN, Akta T. Manteuffla, III/192, t. 126, k. 145–146, list A. Gieysztora do T. Manteuffla z 23 IV 1964 r.

339M. Kula, List otrzymany po latach, „Newsletter. Instytut Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego”, nr 1, marzec 2009, s. 20–21. Mroziewicz zapamiętał także, iż w czasie wiecu „Gieysztor stał pod krzakami przy BUW-ie i czekał, aby w razie czego wystąpić również”.

340APW, KU PZPR UW 12, k. 65, niepodpisana notatka, b.d. [kwiecień 1964]; tamże, k. 60, protokół z plenum KU PZPR przy UW 21 IV 1964 r. Por. A. Friszke, Anatomia..., s. 129–129.

341APW, KU PZPR UW 12, k. 68, stanowisko ZU ZMS z 22 IV 1964 r.

342A. Friszke, Anatomia..., s. 130–131. Por. M. Kula, List..., s. 121.

343AAN, PZPR, 237/XVI-380, k. 85–85v, referat na konferencję sprawozdawczowyborczą 28 III 1965 r.

344A. Friszke, Anatomia..., s. 133–157, 177–179.

345Marzec 1968 w dokumentach MSW, tom I: Niepokorni, red. F. Dąbrowski, P. Gontarczyk, P. Tomasik, Warszawa 2008, informacja dyrektorów Biura Śledczego MSW płk. Idziego Brynarskiego i Departamentu III MSW płk. Stanisława Filipiaka z 16 XI 1964 r., s. 431.

346APW, KU PZPR UW 12, k. 101–108, referat Egzekutywy KU PZPR UW z 27 XI 1964 r. Por. informację KW PZPR z przebiegu tego posiedzenia KU PZPR UW, opublikowaną przez A. Chojnowskiego w: „Newsletter. Instytut Historyczny UW”, nr 25, lipiec-wrzesień 2002, s. 6–7; A. Friszke, Anatomia..., s. 183.

347APW, KU PZPR UW 12, k. 101–108, referat Egzekutywy KU PZPR UW z 27 XI 1964 r.; tamże, k. 99, 112–114, protokół zebrania 27 XI 1964 r. wraz z uchwałą i wnioskiem Egzekutywy. Por. A. Friszke, Anatomia..., s. 183–186.

348AAN, PZPR 237/XVI-405, k. 5–7, notatka KW PZPR z 12 I 1965 r., opublikowana przez A. Chojnowskiego w: „Newsletter. Instytut Historyczny UW”, nr 25, lipiec-wrzesień 2002, s. 7–8.

349AAN, PZPR 237/XVI-405, k. 5–7, notatka KW PZPR z 12 I 1965 r. Por. A. Friszke, Anatomia..., s. 192–193.

350A. Friszke, Anatomia..., s. 193–195, 203–204, 226–231.

351Tamże, s. 231–233.

352AAN, PZPR, 237/XVI-380, k. 85v–91, referat na konferencję sprawozdawczo-wyborczą 28 III 1965 r.

353A. Friszke, Nad genezą marca 1968, [w:] tegoż, Przystosowanie i opór. Studia z dziejów PRL, Warszawa 2007, s. 143–145.

354AAN, PZPR, 237/XVI-597, k. 34–52, wystąpienie A. Werblana, kwiecień-maj 1965 r.

355AAN, PZPR, 237/XVI-521, k. 60–63, informacja Wydziału III KM MO w Warszawie z 17 III 1965 r.; tamże, 237/ XVI-512, k. 202, Informacja MSW dot. J. Krzyżewskiego z 28 VII 1965 r. Por. J. Łopuszański, Janusz Krzyżewski jako polityk i nauczyciel polityki, [w:] Liga Narodowo-Demokratyczna (1957–1960). Dzieje nieznanej formacji opozycji niepodległościowej w PRL, red. H. Klata, J. Żaryn, Warszawa 2013, s. 74–75.

356Ustawa z 31 III 1965 r. o zmianie ustawy o szkolnictwie wyższym, Dz.U., 1965, nr 14, poz. 98.

357AAN, PZPR, 237/XVI-450, k. 16–20, niepodpisana Notatka w sprawie wyborów rektorskich w Uniwersytecie Warszawskim i Politechnice Warszawskiej, b.d.

358Tamże.

359Tamże, k. 20–21.

360Zob. np. AAN, PZPR, 237/XVI-475, k. 45, pismo zastępcy kierownika WNiO KC PZPR Z. Wróblewskiego do F. Nowaka, dyr. Gabinetu Przewodniczącego Rady Państwa, Edwarda Ochaba z 13 V 1966 r.

361Marzec 1968 w dokumentach, t. I, notatka służbowa oficera operacyjnego Wydziału III Komendy MO m.st. Warszawy, kpt. A. Kwiatkowskiego z doniesienia TW ps. Leon, dotycząca spotkania Jana Wyki ze studentami UW na temat „Wojna domowa w Hiszpanii” z 6 III 1965 r., s. 477–480; A. Friszke, Anatomia..., s. 359–376.

362APW, KW PZPR, 718, k. 197, Sprawozdanie o działalności i procesie K. Modzelewskiego i J. Kuronia, b.d.

363Tamże, A. Friszke, Anatomia..., s. 359387; tegoż, Nad genezą..., s. 147–148.

364A. Friszke, Nad genezą..., s. 149.

365AAN, PZPR, 237/XVI-406, k. 75. Por. A. Friszke, Anatomia..., s. 391. Tego samego dnia Werblan przeprowadził „dyscyplinującą” rozmowę z prof. Brusem, krytycznie oceniając jego zeznania na procesie i grożąc konsekwencjami w przypadku dalszego wspierania obu skazanych.

366A. Friszke, Anatomia..., s. 391; tegoż, Nad genezą..., s. 147–149.

367APW, KW PZPR, 718, k. 209–211, informacja o zebraniu KU PZPR na UW z 11 października 1965 r. Por. A. Friszke, Nad genezą..., s. 147.

368A. Friszke, Nad genezą..., s. 150–152.

369APW, KW PZPR, 718, k. 214–218, Notatka w sprawie orzeczenia Komisji Dyscyplinarnej dla studentów UW, grudzień 1965 r.; A. Friszke, Nad genezą..., s. 152–153.

370AAN, PZPR, 237/XVI-406, k. 189–193.

371APW, KW PZPR, 719, k. 77–81, notatka nt. przebiegu zebrania OOP Wydziału Filozofii UW z 25 V 1966 r.

372Tamże.

373APW, KW PZPR, 719, k. 1–8, notatka nt. konferencji sprawozdawczo-wyborczej ZMS na UW, styczeń 1966 r. Stenogram wystąpienia Michnika został opublikowany w: Marzec 1968 w dokumentach, t. I, s. 638–639. Por. A. Friszke, Anatomia..., s. 402–403.

374O planach reorganizacji w tym okresie Wydziału Filozoficznego świadczy jednak niepodpisana notatka z 10 III 1966 r., powstała prawdopodobnie w WNiO KW PZPR. Jej autor po konsultacjach z profesorami Chałasińskim i Schaffem proponował reorganizację Wydziału Filozofii przez utworzenie sekcji filozoficznej w postaci studiów doktoranckich oraz sekcji socjologicznej podzielonej na 3 specjalizacje. Zob. APW, KW PZPR, 719, k. 42–49.

375A. Friszke, Anatomia..., s. 411–413; APW, KW PZPR, 719, k. 50–51, informacja z 15 IV 1966 r.; AAN, PZPR, 237/XVI-522, k. 174–185, informacja zastępcy komendanta KM MO m.st. Warszawy ppłk S. Sławińskiego wraz ze stenogramami wystąpień J. Szackiego i S. Kisielewskiego.

376AAN, PZPR, 237/XVI-522, k. 186–189, notatka z KU PZPR przy UW z 31 III 1966 r.

377APW, KW PZPR, 719, k. 50–51, informacja z 15 IV 1966 r.; A. Friszke, Anatomia..., s. 414.

378AAN, PZPR, 237/XVI-522, k. 251–254, informacja zastępcy komendanta KM MO m.st. Warszawy płk. B. Galczewskiego, maj 1966.

379A. Friszke, Anatomia..., s. 418.

380APW, KW PZPR, 719, k. 52–53, WNiO KW PZPR, notatka o incydencie w czasie uroczystości pierwszomajowych w UW, 2 V 1966 r. Szerzej zob. A. Friszke, Anatomia..., s. 418–420.

381Tamże.

382AAN, PZPR, 237/XVI-522, k. 238–239, informacja wicedyr. Departamentu IV MSW płk. Z. Gorońskiego z 12 V 1966 r. nt. studenckiej pielgrzymki do Częstochowy; tamże, 237/XVI-466, k. 314, list ministra szkolnictwa wyższego do rektorów z 5 V 1966 r. oraz pismo zastępy kierownika WNiO KC PZPR Z. Wróblewskiego do sekretarzy ds. Propagandy KW PZPR z 5 V 1966 r.

383B. Noszczak, „Sacrum” czy „Profanum”?..., s. 226; Obchody milenijne 1966 roku w świetle dokumentów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, Warszawa 1998, s. 169–177, 183.

384AAN, PZPR, 237/XVI-522, k. 300–302, informacja Departamentu IV MSW z 15 VII 1966 r.

385AAN, PZPR, 237/XVI-522, k. 168–170, odpis pisma kierowniczki Domu Studenta przy ul. Kickiego 9 L. Młynarskiej do rektora UW z 10 III 1966 r. oraz notatka służbowa plutonowego MO R. Kwietnia z 9 III 1966 r.; tamże, k. 324, informacja Departamentu III MSW z 22 IX 1966 r.

386APW, KW PZPR, 719, k. 88–94, notatka WNiO KW PZPR z 18 X 1966 r. Po zrealizowaniu zakładanych inwestycji w 1970 r. na 1 studenta miało przypadać 10 m2 powierzchni.

387A. Friszke, Anatomia..., s. 427.

388APW, KW PZPR UW 719, k. 101, Informacja o przebiegu zebrania ZMS na Wydziale Historycznym UW, b.d. [październik 1966]. WNiO KW PZPR w piśmie do WKKP z 2 XI 1966 r. utrzymywał, że zgodę na zebranie wydał Antoni Mączak, stawiając egzekutywę PZPR wobec faktów dokonanych. Zob. APW, KW PZPR 719, k. 126–127. Mączak wspomina z kolei, że uzyskał ustną zgodę na zebranie od A. Ślisza, I Sekretarza KU PZPR UW; A. Mączak, W. Tygielski, Latem w Tocznabieli, Warszawa 2000, s. 241.

389APW, KW PZPR UW 719, Informacja o przebiegu..., k. 98–101. Tekst wystąpienia Kołakowskiego w: Marzec 1968 w dokumentach, t. I, s. 687–693. Por. A. Friszke, Anatomia..., s. 428; J. Eisler, Polski rok 1968, Warszawa 2006, s. 77–80.

390APW, KW PZPR UW 719, Informacja o przebiegu..., k. 98–101; A. Friszke, Anatomia..., s. 429–430.

391APW, KW PZPR, 719, k. 102–108, informacja nt. zebrania sprawozdawczo-wyborczego OOP na Wydziale Filozofii UW 24 X 1966 r.

392APW, KW PZPR, 719, k. 109–110, informacja nt. zebrania sprawozdawczo-wyborczego OOP na Wydziale Historii UW 27 X 1966 r.

393AAN, PZPR 237/XVI-408, k. 34–41; A. Friszke, Anatomia..., s. 430–431.

394Marzec 1968 w dokumentach, t. I, uchwała Centralnej Komisji Kontroli Partyjnej z 27 X 1966 r., s. 694–695; A. Friszke, Anatomia..., s. 431.

395APW, KW PZPR, 719, k. 113–117, notatka z 29 X 1966 r.

396Tamże.

397APW, KW PZPR, 719, k. 124, pismo A. Ślisza do J. Kępy z 28 X 1966 r.

398A. Friszke, Anatomia..., s. 433.

399APW, KW PZPR , 719, k. 126–128. Co ciekawe, w piśmie nie zaznaczono, jakie to mogłyby być konsekwencje – wniosek dotyczył tylko rozpatrzenia sprawy. Można go traktować jako formę nacisku na obu wymienionych lub zemsty za ich postawę.

400AAN, PZPR, 237/XVI-522, k. 381–383, notatka komendy MO m.st. Warszawy z 1 XII 1966 r.; Marzec 1968 w dokumentach MSW, t. I, s. 698–700; APW, KW PZPR, 719, k. 178–179, notatka nt. przebiegu dyskusji na Wydziale Prawa z 22 XII 1966 r.; A. Friszke, Anatomia..., s. 431–433.

401APW, KW PZPR, 719, k. 137–139, notatka nt. posiedzenia KU PZPR UW 8 XI 1966 r. Por.: A. Friszke, Nad genezą..., s. 156–157.

402APW, K W PZPR , 719, k. 140–146, informacja o zebraniu POP PZPR UW z 17 XI 1966 r.

403Tamże, k. 154–155.

404APW, KW PZPR, 719, k. 156–158, notatka nt. posiedzenia KU PZPR 18 IX 1966 r. A. Friszke, Anatomia..., s. 158–159.

405APW, KW PZPR, 719, k. 174–177, notatka nt. konferencji sprawozdawczo-wyborczej na UW z 19 XII 1966 r.; Por. stenogram z konferencji i referat KU PZPR przy UW, tamże, 2, k. 39–314 i 340–403; A. Friszke, Nad genezą..., s. 159–162.

406AAN, PZPR, 237/XVI-408, k. 186, wyciąg z protokołu posiedzenia Senatu UW 7 XII 1966 r.

407Rozporządzenie ministrów Szkolnictwa Wyższego, Zdrowia i Opieki Społecznej, Oświaty, Kultury i Sztuki oraz przewodniczącego Głównego Komitetu Kultury Fizycznej i Turystyki z dnia 8 listopada 1966 r. w sprawie odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów szkół wyższych i wyższych szkół zawodowych, Dz.U. 1996, nr 46, poz. 283. Nowe przepisy wykluczały publiczność rozprawy, posiadanie przez obwinionych mężów zaufania, obrońców, a zeznania świadków odbywać się miały przed rzecznikiem dyscyplinarnym, a nie Komisją.

408APW, KW PZPR, 719, k. 188, notatka A. Jezierskiego z 22 XII 1966 r.

409AAN, PZPR, 237/XVI-335, k. 40–41, uchwała UK SD UW, b.d. [listopad 1966].

410AAN, PZPR, 237/XVI-523, k. 33–34, notatka dyr. Departamentu III MSW płk. H. Piętka z 25 III 1967 r.

411APW, KW PZPR, 719, k. 191–232, 262–277, sprawozdanie z 14 I 1967 r.

412Być może chodziło o prof. Czesława Bobrowskiego.

413Tamże.

414APW, KW PZPR, 719, k. 251, uchwała z 24 I 1967 r.

415Tamże, k. 252, uchwała z 27 I 1967 r.

416Tamże, k. 278, uchwała z 20 II 1967 r.

417APW, KW PZPR, 719, k. 360–375, petycja ze stycznia 1967 r.; A. Friszke, Nad genezą..., s. 166–167. Nieco inne liczby podano w notatce WNiO KW PZPR z 14 II 1967 r.: ok. 150 podpisów pod listem stwierdzającym właściwą formę wystąpień Michnika na zebraniu 21 X 1900 pod protestem przeciw represjonowaniu za wypowiedzi na zebraniu. Zob. APW, KW PZPR, 719, k. 259–261, informacja z 14 II 1967 r.

418AAN, PZPR, 237/XVI-523, k. 20–32, notatka dyr. Departamentu III MSW płk. H. Piętka z 17 II 1967 r. wraz z zarekwirowanymi odręcznymi notatkami Lipskiego.

419APW, KW PZPR, 719, k. 259–261, informacja z 14 II 1967 r.

420A. Friszke, Nad genezą..., s. 167.

421APW, KW PZPR, 719, k. 260–261, informacja z 14 II 1967 r.

422AAN, PZPR, 237/VII-5775, k. 180–182, notatka z 24 II 1967 r.; A. Friszke, Nad genezą..., s. 168.

423AAN PZPR, 237/VII-5775, k. 185–190, notatka ZG ZMS z 28 III 1967 r. Nagany udzielono 14 osobom.

424APW, KW PZPR, 719, k. 355–357, notatka nt. listu 10 studentów UW wykluczonych z ZMS, maj 1967 r.; AAN, PZPR, 237/VII-5775, k. 175–176, notatka sekretarza ZG ZMS J. Gajewskiego z 21 IV 1967 r.

425Tamże. Marzec 1968 w dokumentach MSW, t. I, protokół z rozprawy dyscyplinarnej w sprawie Adama Michnika, 24 II 1967, s. 723–733; A. Friszke, Nad genezą..., s. 168–169.

426A. Friszke, Nad genezą..., s. 170–172.

427APW, KW PZPR, 719, k. 311–315, notatka z 22 VI 1967 r.

428AAN, PZPR, 237/XVI-523, k. 33, notatka dyr. Departamentu III MSW płk. H. Piętka z 25 III 1967 r.

429AAN, PZPR, 237/XVI-335, k. 36–37, informacja zastępcy komendanta MO Komendy Miejskiej m.st. Warszawy, płk. S. Sławińskiego z 22 III 1967 r.

430AAN, PZPR, 237/XVI-335, k. 39, odpis pisma sekretarza CK SD M. Grendyna z 24 III 1967 r.

431AAN PZPR, 237/XVI-335, k. 34–35, notatka zastępcy kierownika WNiO KC PZPR Z. Wróblewskiego z 5 IV 1967 r.

432Por. m.in. J. Eisler, Polski rok..., s. 38–41; P. Osęka, Marzec ’68, Kraków 2008, s. 9193; D. Stola, Kampania antysyjonistyczna w Polsce 1967–1968, Warszawa 2000, s. 29–33, 40–43 (tam również 3 wersje tego fragmentu wystąpienia Gomułki, s. 274).

433D. Stola, Kampania antysyjonistyczna, s. 38–39.

434AAN, PZPR, t. 237/XVI-523, k. 71–72, odpis telegramu z 21 VI 1967 r. oraz notatka dyr. Departamentu III MSW płk. H. Piętka z 21 VI 1967 r.

435J. Eisler, Polski rok..., s. 103–104; P. Osęka, M. Zaremba, Wojna po wojnie, czyli polskie reperkusje wojny sześciodniowej, „Polska 1944/45–1989. Studia i materiały” 1999, t. 4, s. 223.

436APW, KW PZPR, t. 720, k. 1–2, notatka z zebrania OOP Wydziału Filozoficznego UW z 5 I 1968 r.

437APW, KW PZPR, t. 720, k. 3–4, pismo W. Brusa do KU PZPR UW z 22 I 1968 r.

438P. Osęka, Marzec ’68, s. 144–145. Kuroń został zwolniony w maju, a Modzelewski w sierpniu 1967 r. O ich działalności w tym okresie zob. A. Friszke, Anatomia..., s. 472–500.

439P. Osęka, Marzec ’68, s. 145–150; J. Eisler, Polski rok..., s. 164–183, 224; A. Friszke, Anatomia..., s. 524, 530–532.

440AAN, PZPR, t. 237/XVI-586, k. 1–2, notatka WNiO KW PZPR z 2 II 1968 r. Por. A. Friszke, Anatomia..., s. 523–532.

441AAN, PZPR, t. 237/XVI-586, k. 10, pismo WNiO KC PZPR do sekretarza KC PZPR, W. Jarosińskiego z 7 II 1968 r.

442APW, KW PZPR, t. 720, k. 20, list egzekutywy OOP Wydziału Prawa UW do KU PZPR z 20 II 1968 r.

443AAN, PZPR, t. 237/XVI-586, k. 10–11, pismo WNiO KC PZPR do sekretarza KC PZPR, W. Jarosińskiego z 7 II 1968 r.

444A. Friszke, Anatomia..., s. 537–538.

445APW, KW PZPR, t. 720, k. 12, 21, uchwała ZW ZMS i niedatowana ulotka; J. Eisler, Polski rok..., s. 224.

446J. Eisler, Polski rok..., s. 224–225, A. Friszke, Anatomia..., s. 544–546.

447APW, KW PZPR UW, t. 720, k. 32–33, odpis pisma studentów i pracowników WH UW do rektora UW, b.d. [luty 1968]. List podpisali m.in.: Edward Potkowski, Maria Wierzbicka, Antoni Zieliński, Szymon Rudnicki, Tadeusz Manteuffel, Iza Bieżuńska-Małowist, Jacek Banaszkiewicz, Jan Szemiński, Robert Mroziewicz, Bronisław Nowak, Witold Prus.

448APW, KW PZPR, t. 720, k. 34, stanowisko Prezydium ZU ZMS UW. Por. A. Friszke, Anatomia..., s. 544–555. Błędnie datuje on początek rozpowszechniania ulotek antysemickich na 21 II.

449Cyt. za: A. Friszke, Anatomia..., s. 542–543.

450APW, KW PZPR, t. 720, k. 35–36, notatka o sytuacji politycznej na UW z 1 III 1968 r.

451APW, KW PZPR, t. 720, k. 148, rejestr wydarzeń w środowisku wyższych uczelni warszawskich od 26 II do 25 III 1968 r.

452APW, KW PZPR, t. 720, k. 35–36, notatka o sytuacji politycznej na UW z 1 III 1968 r.

453APW, KW PZPR, t. 720, k. 31, odpis listu 23 profesorów do premiera PRL z 1 III 1968 r. Por. A. Friszke, Anatomia..., k. 552–553.

454APW, KW PZPR, t. 720, k. 30, pismo z 1 III 1968 r.

455A. Friszke, Anatomia..., s. 553–561.

456APW, KW PZPR, t. 720, k. 39–43, notatka z zebrania POP UW z 7 III 1968 r. Według zeznań uczestników zebrania złożonych w śledztwie reakcja rektora nie była jednak zbyt stanowcza. Zob. A. Friszke, Anatomia..., s. 561.

457Tamże, k. 42–43; A. Friszke, Anatomia..., s. 562–563.

458APW, KW PZPR, t. 720, k. 38, pismo rektora S. Turskiego z 7 II 1968 r. Por. A. Friszke, Anatomia..., s. 564.

459APW, KW PZPR, t. 720, k. 45, Przebieg wydarzeń w Uniwersytecie Warszawskim w dniu 8.III.1968 r., b.d., bez podpisu. Por. A. Friszke, Anatomia..., s. 564.

460APW, KW PZPR, t. 720, k. 50, zarządzenie rektora UW z 8 III 1968 r.

461J. Eisler, Polski rok..., s. 230, 524.

462A. Friszke, Anatomia..., s. 569; J. Eisler, Polski rok..., s. 240.

463J. Eisler, Polski rok..., s. 240–245.

464Marzec 1968 w dokumentach MSW, t. II: Kronika Wydarzeń, cz. I, Warszawa 2009, s. 188, kronika przebiegu wydarzeń w dniu 8 III 1968 r. na terenie m.st. Warszawy oraz wydanych w związku z tym poleceń, 9 III 1968 r., A. Friszke, Anatomia..., s. 524–525, 571–575; J. Eisler, Polski rok..., s. 242; Cz. Bobrowski, Wspomnienia ze stulecia, Lublin 1988, s. 270.

465APW, KW PZPR, t. 720, k. 109, rejestr wydarzeń w środowisku wyższych uczelni warszawskich od 26 II do 25 III 1968 r.; J. Eisler, Polski rok..., s. 245–250; A. Friszke, Anatomia..., s. 583–585.

466APW, KW PZPR, t. 720, k. 59, odezwa z 11 III 1968 r.

467APW, KW PZPR, t. 720, k. 60, pismo B. Leśnodorskiego z 11 III 1968 r.

468A. Mączak, W. Tygielski, Latem w Tocznabieli, s. 237–238.

469A. Friszke, Anatomia..., s. 272–273; M. Kula, Śpij spokojnie – rząd myśli, partia czuwa... a co robią jej członkowie?, „Przegląd Humanistyczny” 2005, nr 4, s. 132.

470APW, KW PZPR, t. 720, k. 51, odpis listu z 9 III 1968 r. Ten sam dokument zob. AAN, PZPR, t. 237/XVI-589, k. 5.

471AAN, PZPR, t. 237/XVI-589, k. 4, pismo H. Jabłońskiego do A. Werblana z 12 III 1968 r.

472J. Eisler, Polski rok..., s. 274.

473APW, KW PZPR, t. 720, k. 52–54, pismo z 10 III 1968 r.

474Tamże.

475Tamże.

476APW, KW PZPR, t. 720, k. 110, rejestr wydarzeń w środowisku wyższych uczelni warszawskich od 26 II do 25 III 1968 r.

477J. Eisler, Polski rok..., s. 274–275. Por. D. Stola, Kampania antysyjonistyczna w Polsce 1967–1968, Warszawa 2000, s. 89–109.

478APW, KW PZPR, t. 720, k. 110, rejestr wydarzeń w środowisku wyższych uczelni warszawskich od 26 II do 25 III 1968 r.

479AUW, Wydział Historyczny, t. 7, k. 26, uchwała Rady Wydziału Historycznego z 11 III 1968 r.

480Tamże.

481APW, KW PZPR, t. 720, s. 40–42, rezolucja z 11 III 1968 r., tamże, s. 61–63, uchwała OOP Wydziału Prawa UW. Por. J. Eisler, Polski rok..., s. 279–281.

482APW, KW PZPR, t. 720, k. 111, rejestr wydarzeń w środowisku wyższych uczelni warszawskich od 26 II do 25 III 1968 r. Por. Wydarzenia marcowe 1968, Paryż 1969, s. 37–39.

483Wydarzenia marcowe 1968, s. 38–39. Por. T.P. Rutkowski, Nauki historyczne..., s. 471–472.

484APW, KW PZPR, t. 720, k. 111, rejestr wydarzeń w środowisku wyższych uczelni warszawskich od 26 II do 25 III 1968 r.

485J. Kępa, Co się kryje za ulicznymi awanturami?, „Trybuna Ludu” z 12 III 1968 r. Tekst ten został opublikowany w: P. Osęka. Syjoniści, inspiratorzy, wichrzyciele. Obraz wroga w propagandzie marca 1968, Warszawa 1999, s. 116–125. Por. D. Stola, Kampania antysyjonistyczna, s. 102–103, 107–108. Według relacji Kępy do projektu przemówienia poprawki wprowadził osobiście Gomułka.

486APW, KW PZPR, t. 720, k. 71–72, uchwała z 12 III 1968 r. Por. J. Eisler, Polski rok..., s. 295.

487APW, KW PZPR, t. 720, k. 64–66, uchwała Rady Wydziału Filozoficznego z 12 III 1968 r.

488Tamże.

489APW, KW PZPR, t. 720, k. 68, odezwa Do studentów Wydziału Filozoficznego UW.

490APW, KW PZPR, t. 720, k. 70, rezolucja studentów i pracowników Instytutu Nauk Politycznych z 12 III 1968 r.

491APW, KW PZPR, t. 720, k. 67, protokół posiedzenia Rady Wydziału Filozoficznego UW z 12 III 1968 r.

492J. Eisler, Polski rok..., s. 306.

493APW, KW PZPR, t. 720, k. 75–76, pismo M. Żychowskiego wraz z załączonym wykazem studentów z 14 III 1968 r.

494Teksty uchwał zob.: Wydarzenia marcowe 1968, s. 43–46.

495AUW, WHist, t. 7, k. 28, protokół posiedzenia Rady Wydziału Historycznego z 12 III 1968 r.

496T.P. Rutkowski, Między miotem a kowadłem. OOP PZPR Wydziału Historycznego UW w czasie wydarzeń marcowych, „Newsletter. Instytut Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego”, nr 2, marzec 2008, s. 12–16. Po uspokojeniu się sytuacji OPP WH UW wycofała się z tego listu, w piśmie do KU PZPR stwierdzając, że miał on charakter dyskusyjny i wewnątrzpartyjny.

497Tamże.

498Wydarzenia marcowe 1968, s. 47–50. Według informacji SB uchwał nie podpisało 6 pracowników naukowych Wydziału Ekonomii Politycznej, w tym Andrzej Jezierski i Zbigniew J. Grabowski. Zob. Wydarzenia marcowe 1968 roku, t. II, kronika wydarzeń, 16 III 1968 r., s. 460.

499J. Eisler, Polski rok..., s. 306.

500AAN, PZPR, t. 237/XVI-585, k. 58–59, notatka WNiO KC PZPR Plan działania na wyższych uczelniach ustalony na posiedzeniu wieczornym w dniu 12.III br. Por. A. Chojnowski, 13 marca 1968 – trzy sprawozdania z jednego zebrania, „Newsletter. Instytut Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego”, nr 31, styczeń-marzec 2004, s. 9.

501APW, KW PZPR, t. 720, k. 74, odpis pisma ZS ZMS do ministra H. Jabłońskiego z 13 III 1968 r.

502J. Eisler, Polski rok..., 320–321.

503APW, KW PZPR, t. 720, k. 113, rejestr wydarzeń w środowisku wyższych uczelni warszawskich od 26 II do 25 III 1968 r.

504A. Mączak, W. Tygielski, Latem w Tocznabieli, s. 237.

505AAN, PZPR, t. 237/XVI-589, k. 220, notatka: UW w dniu 13.III. wieczorem. Aktyw KU PZPR, rkps, dokument opublikowany w: A. Chojnowski, 13 marca 1968..., s. 10.

506AAN, PZPR, t. 237/XVI-585, k. 15–16, informacja o zebraniu KU PZPR 13 III 1968 r. Por. A. Chojnowski, 13 marca 1968..., s. 9–10.

507AAN, PZPR, t. 237/XVI-589, k. 220, UW w dniu 13.III. wieczorem. Aktyw KU PZPR, rkps. Według Andrzeja Garlickiego skrytykował on z kolei antysemickie publikacje „Słowa Powszechnego”. List A. Garlickiego do redakcji w: „Newsletter. Instytut Historyczny UW”, nr 32, lipiec-wrzesień 2004, s. 9–10.

508AAN, PZPR, t. 237/XVI585-, k. 33, notatka Ocena sytuacji w szkołach wyższych Warszawy wg stanu na 13.III.1968 r., b.d.

509Tamże, k. 34–35.

510Tamże, k. 35–37.

511APW, KW PZPR, t. 720, k. 114–115, rejestr wydarzeń w środowisku wyższych uczelni warszawskich od 26 II do 25 III 1968 r.

512APW, KW PZPR, t. 720, k. 77–78, informacja o wydarzeniach na UW 15 III 1968 r.; tamże, k. 114–115, rejestr wydarzeń w środowisku wyższych uczelni warszawskich od 26 II do 25 III 1968 r.

513APW, KW PZPR, t. 720, k. 79, odezwa Do studentów Uniwersytetu Warszawskiego z 16 III 1968 r.

514APW, KW PZPR, t. 720, k. 116, rejestr wydarzeń w środowisku wyższych uczelni warszawskich od 26 II do 25 III 1968 r.

515Marzec ’68: Między tragedią a podłością, wstęp, wybór i oprac. G. Sołtysiak, J. Stępień, Warszawa 1998, informacja MSW z 18 III 1968 r., s. 244; APW, KW PZPR, t. 720, k. 80, informacja o sytuacji na wyższych uczelniach 18 III 1968 r. Z kolei pierwszy zastępca komendanta stołecznego MO ds. SB, płk S. Sławiński informował 18 III 1968 r., że w wiecu brało udział ok. 1000 osób. Zob. Wydarzenia marcowe 1968 roku w dokumentach MSW, t. 2, s. 492.

516Marzec ’68. Między tragedią a podłością, informacja MSW z 18 III 1968 r., s. 248; APW, KW PZPR, t. 720, k. 80, informacja o sytuacji na wyższych uczelniach 18 III 1968 r.

517Marzec ’68. Między tragedią a podłością, informacja MSW z 18 III 1968 r., s. 244.

518APW, KW PZPR, t. 720, k. 151–152, rejestr wydarzeń w środowisku wyższych uczelni warszawskich od 26 II do 25 III 1968 r.

519Tamże.

520Marzec ’68. Między tragedią a podłością, informacja MSW z 18 III 1968 r., s. 248.

521J. Eisler, Polski rok..., s. 418.

522Marzec 1968 w dokumentach MSW, t. II, notatka z 21 III 1968 r., s. 616; Wydarzenia marcowe 1968, s. 60–61. Por. A. Friszke, Anatomia..., s. 586; J. Eisler, Polski rok..., s. 431.

523APW, KW PZPR, t. 720, k. 117–118, rejestr wydarzeń w środowisku wyższych uczelni warszawskich od 26 II do 25 III 1968 r.; Marzec 1968 w dokumentach MSW, t. II, notatka z 21 III 1968 r., s. 617. Por. A. Friszke, Anatomia..., s. 588; J. Eisler, Polski rok..., s. 433. Budynek Wydziału Geografii, gdzie miał się odbywać strajk, opuszczono na żądanie pracowników Wydziału obawiających się o los zgromadzonych tam zbiorów.

524Cz. Bobrowski, Wspomnienia..., s. 273. Z informacji uzyskanych przez SB wynika, że wraz z Bobrowskim przebywał wieczorem na UW także dziekan Wydziału Prawa, prof. Leśnodorski. Zob. Marzec 1968 w dokumentach MSW, t. II, kronika wydarzeń opracowana na podstawie doniesień informatorów Wydziału III Komendy MO m.st. Warszawy, 21–22 III 1968 r. Według ustaleń Jerzego Eislera w strajku wzięli udział: Maria Grabowska, Zdzisław Łapiński, Alina Nofer-Ładyka, Jadwiga Sawicka, Renata Grzegorczyk i Jadwiga Puzynina; tegoż, Polski rok..., s. 434.

525Cz. Bobrowski, Wspomnienia..., s. 273–274.

526Tamże, s. 274–275. Ten sam dokument zob. APW, KW PZPR, t. 720, k. 93.

527APW, KW PZPR, t. 720, k. 118, rejestr wydarzeń w środowisku wyższych uczelni warszawskich od 26 II do 25 III 1968 r.

528Wydarzenia marcowe 1968, s. 95–96.

529Tamże.

530APW, KW PZPR, sygn. 720, k. 92, odpis pisma rektora S. Turskiego o skreśleniu z listy studentów i zawieszeniu w prawach studenta z 21 III 1968 r. Wśród zawieszonych znaleźli się m.in.: Józef Dajczgewand, Wiktor Górecki, Marian Dąbrowski, Sławomir Kretkowski, Seweryn Blumsztajn, Irena Grudzińska, Jan Lityński, Mirosław Sawicki, Barbara Toruńczyk.

531APW, KW PZPR, t. 720, k. 155, rejestr wydarzeń w środowisku wyższych uczelni warszawskich od 26 II do 25 III 1968 r.

532Tamże, k. 156.

533Tamże, k. 157–158.

534J. Eisler, Polski rok..., s. 439.

535Tamże, s. 439; A. Friszke, Anatomia..., s. 589. J. Zakrzewska została skazana w 1968 r. na 6 miesięcy więzienia w zawieszeniu za złożenie fałszywych zeznań. Niewątpliwie jednak zwolnienie jej z pracy z tego powodu było spowodowane motywami politycznymi.

536Zob. W. Mysłek, Koryfeusze nauki czy protektorzy wichrzycieli, „Trybuna Ludu” z 26 III 1968 r.

537APW, KW PZPR, t. 720, k. 167–168, notatka nt. posiedzenia Rady Wydziału Filozoficznego z 1 IV 1968 r.

538APW, KW PZPR, t. 720, k. 95, zarządzenie rektora z 25 III 1968 r. Por. A. Friszke, Anatomia..., s. 590.

539A. Friszke, Anatomia..., s. 590.

540Marzec 1968 w dokumentach MSW, t. II, s. 769, informacja sytuacyjna zastępcy komendanta stołecznego MO płk. S. Sławińskiego z 26 III 1968 r. Por. Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej (dalej AIPN), t. 0122/505, k. 87, Informacja dot. wydarzeń związanych z sytuacją w środowiskach studenckich.

541APW, KW PZPR, t. 720, k. 161–162, rejestr wydarzeń w środowisku wyższych uczelni warszawskich od 26 II do 25 III 1968 r. Według tej informacji prof. Herbst miał wyłączyć z dyskusji sprawę zwolnionych profesorów, mówiąc: „sprawy profesorów to nie nasza sprawa”; Marzec 1968 w dokumentach MSW, t. II, s. 770, informacja sytuacyjna zastępcy komendanta stołecznego MO płk. S. Sławińskiego z 26 III 1968 r.

542J. Eisler, Polski rok..., s. 445–446; AIPN, t. 0122/505, k. 87, Informacja dot. wydarzeń związanych z sytuacją w środowiskach studenckich.

543Wydarzenia marcowe 1968, s. 63. Por. Marzec 1968 w dokumentach MSW, t. II, s. 806–807, informacja inspektora mjr. Andrzeja Maja nt. wiecu studentów na UW 28 III 1968 r.; AAN, PZPR, t. 589, k. 113, notatka nt. przebiegu wiecu 28 III 1968 r.

544A. Friszke, Studencki Komitet Delegatów Wydziałowych na Uniwersytecie Warszawskim w Marcu ’68, [w:] Od Piłsudskiego do Wałęsy. Studia z dziejów Polski w XX w., Warszawa 2008, s. 344–351.

545Wydarzenia marcowe 1968, s. 99–103.

546Marzec 1968 w dokumentach MSW, t. II, s. 808–809, informacja inspektora mjr. Andrzeja Maja nt. wiecu studentów na UW 28 III 1968 r.

547AAN, PZPR, t. 237/XVI-585, k. 84–85, notatka H. Krysanki z 5 IV 1968 r.

548APW, KW PZPR, t. 720, k. 167–168, notatka nt. posiedzenia Rady Wydziału Filozoficznego z 1 IV 1968 r.

549Tamże, k. 170–171.

550Tamże.

551AUW, WHist, t. 7, k. 34–35, protokół z posiedzenia Rady Wydziału Historycznego 2 IV 1968 r.

552AAN, PZPR, t. 237/XVI-585, k. 86. Por. A. Friszke, Studencki Komitet..., s. 351.

553APW, KW PZPR, t. 720, k. 233, Informacja o spotkaniach ze studentami i podjętych wnioskach dyscyplinarnych w związku z marcowymi wydarzeniami, maj 1968 r. Decyzje o ponownych przyjęciach na studia podejmowały komisje wydziałowe, jednak ich decyzje były zatwierdzane przez komisję uniwersytecką.

554A. Friszke, Studencki Komitet..., s. 352.

555APW, KW PZPR , t . 720, k. 229–230, Informacja o spotkaniach.... Por. APW, KW PZPR, t. 720, k. 180–181, sprawozdania z zebrań na Wydziale Geologii (z red. Ryszardem Wojną) i na Wydziale Filologii Polskiej (z red. Jerzym Wójcikiem).

556APW, KW PZPR, t. 720, k. 229–230, Informacja o spotkaniach.; tamże, k. 189–196, sprawozdania z różnych zebrań studentów 19 IV 1968 r. Z enigmatycznych stwierdzeń zawartych w notatce wynika, że pożądane przez prelegentów pytania dotyczące spraw rewizjonizmu i syjonizmu oraz ich genezy pojawiały się głównie na zebraniach w Politechnice, Akademii Medycznej i SGPiS, lecz nie na UW.

557APW, KW PZPR, t. 720, k. 174–175, notatka z 3 IV 1968 r.

558Narada aktywu partyjnego Uniwersytetu Warszawskiego, „Życie Szkoły Wyższej” 1968, nr 4, s. 137–138.

559Spotkanie rektorów szkół wyższych w Komitecie Warszawskim PZPR, „Życie Szkoły Wyższej” 1968, nr 4, s. 153–155.

560APW, KW PZPR, t. 720, k. 188–190, notatka Wybrane problemy kadrowe z 5 IV 1968 r.

561Obliczenia własne na podstawie: „Roczniki Uniwersytetu Warszawskiego”, t. X, 1971.

562APW, KW PZPR, t. 720, k. 211–215, Notatka o zmianach kadrowych w UW, maj 1968 r. Do innych instytucji (PAN, PISM, IBJ) lub na emeryturę mieli przejść m.in.: doc. Longin Pastusiak, prof. Kazimierz Petrusewicz, prof. Wiktor Kemula, prof. Stefan Żółkiewski, prof. Samuel Fiszman, prof. Maria Mayenowa, doc. Roman Taborski, doc. Zbigniew Kotański, prof. Tadeusz Manteuffel, prof. Rafał Gerber, prof. Stanisław Mazur, prof. Roman Sikorski, prof. Józef Werle, doc. Hanna Szmuszkowicz, prof. Eugeniusz Goblewicz, doc. Michał Szulkin, prof. S. Ehrlich, prof. Stefan Rozmaryn, prof. Mieczysław Maneli, prof. Nina Assorodobraj, doc. Józef Barbag, prof. Adam Schaff.

563Dz.U. Ministerstwa Oświaty i Szkolnictwa Wyższego, poz. 65, 15 IX 1968 r. wraz z załącznikiem.

564Powstanie Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku, „Roczniki Uniwersytetu Warszawskiego”, t. VIII, 1968–1969, s. 131–133.

565J. Eisler, Polski rok..., s. 130–131.

566AAN, PZPR, t. 237/XVI-627, k. 107–108, referat Komitetu Uczelnianego PZPR na UW z 27 IX 1968 r.

567A. Friszke, Anatomia..., s. 879. Ulotkę pt. „Wycofać wojska z Czechosłowacji” napisał student UW, Eugeniusz Smolar.

568AAN, PZPR, t. 237/XVI-627, k. 109, referat Komitetu Uczelnianego PZPR na UW z 27 IX 1968 r.

569APW, KU PZPR UW, t. 3, k. 95, 101, protokół z konferencji 27 IX 1968 r.

570AAN, PZPR, t. 237/XVI-567, k. 211, uwagi w sprawie nowelizacji ustawy o szkolnictwie wyższym z 12 IV 1968 r.

571Dz.U. 1968, nr 29, poz. 188.

572AAN, PZPR, 237/XVI-567, k. 66, notatka z posiedzenia Kolegium rektorskiego 22 V 1968 r.

573Tamże, k. 66–68.

574APW, KU PZPR UW, t. 3, k. 95, 106–107, protokół z konferencji, 27 IX 1968 r.

575AAN, PZPR, t. 237/XVI-567, k. 103–107, notatka w sprawie projektu noweli do ustawy o szkolnictwie wyższym z 15 VI 1968 r.

576Ustawa z 20 XII 1968 r. o zmianie ustawy o szkolnictwie wyższym, Dz.U. 1968 r., nr 46, poz. 334.

577AAN, PZPR, t. 237/XVI-567, k. 82–84, Kalendarz prac nad przygotowaniem aktów prawnych, instytucji i wytycznych organizacyjnych w sprawach szkolnictwa wyższego.

578AAN, PZPR, t. 237/XVI-571, k. 48–56, notatka ws. zmiany systemu przyjęć na studia z 29 IV 1968 r.; tamże, k. 61–63, pismo WNiO KC PZPR do sekretarzy propagandy komitetów wojewódzkich z 16 V 1968 r.

579Cyt. za: AAN, PZPR, t. 237/XVI-572, k. 10, Koncepcja działania i udziału studentów w OHP w świetle postanowień V Zjazdu PZPR.

580Dz.Urz. MOiSzW, 1969, nr A-3, poz. 16, Zarządzenie Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego w sprawie praktyk robotniczych studentów szkół wyższych; AAN, PZPR, t. 572, k. 150–152, pismo okólne z 9 IV 1969 r.

581A AN, PZPR , t. 572, k. 152–159, Uwagi na temat publikacji dotyczących studenckich praktyk robotniczych, 12 I 1970 r.

582AAN, PZPR, t. 237/XVI-573, k. 195–211, informacja o studenckich praktykach robotniczych z 12 X 1970 r.; tamże, k. 193, zestawienie miejsc pracy dla studentów.

583AAN, PZPR, t. 575, k. 170, Informacja o aktualnym stanie i dalszych zadaniach nauk politycznych w szkołach wyższych z 7 III 1969 r.

584AUW, AS, t. BR/S-15, k. 67–96, protokół z posiedzenia Senatu UW 19 XI 1969 r.

585AUW, AC, t. 1, uchwała z 19 XI 1969 r.

586AUW, Akta osobowe S. Turskiego, pismo ministra H. Jabłońskiego z 29 VIII 1968 r.

587Dziekanami Wydziałów w kadencji 1969–1972, byli: Biologii – prof. Alina Skirgiełło (ur. 1911, dziekan od 1966 do 1975 r.), Chemii – prof. Jerzy T. Wróbel (ur. 1923, dziekan 1969–1972, PZPR), Filologii Obcych – doc. Stanisław Kałużyński (ur. 1925, dziekan 1969–1973, PZPR od 1973 r.), Filologii Polskiej i Słowiańskiej – doc. Oktawiusz Jurewicz (ur. 1926, dziekan 1969–1972, PZPR), Fizyki – prof. Leonard Sosnowski (ur. 1911, dziekan 1966–1972, PZPR), Geologii – prof. Tadeusz Penkala (ur. 1912, dziekan 1968–1972), Historycznego – prof. Henryk Samsonowicz (ur. 1930, dziekan 1969–1972, PZPR), Matematyki i Mechaniki – prof. Helena Rasiowa (ur. 1917, dziekan 1958–1960, 1962–1966, 1968–1976), Nauk Społecznych – prof. Klemens Szaniawski (ur. 1925, dziekan Wydziału Filozofii 1967- 1968, Wydziału Nauk Społecznych 1968- 1970), Prawa i Administracji – prof. Leon Kurowski (ur. 1907 r., dziekan 1956–1959, 1968–1970), Psychologii i Pedagogiki – doc. M. Maruszewski (ur. 1932, dziekan 1969–1973).

588Przemówienie rektora Uniwersytetu Warszawskiego prof. dra Zygmunta Rybickiego podczas inauguracji roku akademickiego 1969/70, 1 X 1969, „Roczniki Uniwersytetu Warszawskiego”, t. VIII, 1968–1969, s. 9.

589AUW, AS, t. BR/S-15, k. 1–8, stenogram z posiedzenia Senatu UW 15 X 1969 r.

590Tamże, k. 15.

591AAN, PZPR, t. 237/XVI-609, k. 125–126, pismo ministra oświaty i szkolnictwa wyższego do A. Werblana z 18 II 1970 r.

592Statut Uniwersytetu Warszawskiego, „Roczniki UW”, t. IX, 1970, s. 137–168.

593Por. m.in. A. Sowa, Henryk Samsonowicz, Świadek epoki. Wywiad rzeka, Warszawa 2009, s. 140–141.

594„Roczniki UW”, t. XI, 1971/II, s. 5–6.

595Z życia naukowego i organizacyjnego uczelni. Przegląd najważniejszych wydarzeń w roku 1971, „Roczniki UW”, t. XI, 1971/II, s. 107.

596AUW, AS, BR/S-16, k. 111, stenogram z posiedzenia Senatu UW 10 XI 1971 r. Por. Przyszłość nauki – to jej związek z życiem. Spotkanie uczonych z tow. Piotrem Jaroszewiczem. Wystąpienie Prezesa Rady Ministrów, „Trybuna Ludu” z 3 XI 1971 r., s. 1, 4. W relacji prasowej brak jednak informacji o tych decyzjach.

597W skład Komisji weszli byli prorektorzy: L. Bazylow, W. Czachórski, A. Gieysztor, W.C. Kowalski, J. Kulczycka-Saloni, L. Kurowski, A. Polański i J. Świderski; „Roczniki UW”, t. XII, 1972 r., s. 133–134.

598AUW, AS, t. BR/S-16, k. 113–117, stenogram z posiedzenia Senatu UW 10 XI 1971 r.

599Tamże.

600Posiedzenie Biura Politycznego KC PZPR, „Trybuna Ludu” z 7 II 1973 r., s. 1, Dwa lata pracy dla kraju i miasta. Omówienie sprawozdania Komitetu Warszawskiego PZPR, „Trybuna Ludu” z 15 III 1973 r., s. 8.

601AUW, AS, t. BR/S-17, k. 99, stenogram z posiedzenia Senatu UW 11 IV 1973 r.

602AUW, AS, t. BR/S-17, k. 176–177, stenogram z posiedzenia Senatu UW 9 V 1973 r.

603AUW, AS, t. BR/S-17, k. 102, stenogram z posiedzenia Senatu UW 11 IV 1973 r. Por. Kierunki wykorzystania potencjału naukowego Warszawy. Omówienie uchwały Komitetu Warszawskiego PZPR podjętej na plenum KW11 czerwca br., „Trybuna Ludu” z 16 VI 1973 r., s. 4.

604AUW, AS, t. BR/S-17, k. 291–294, stenogram z posiedzenia Senatu UW 20 VI 1973 r.

605Tamże, k. 294.

606AUW, AS, t. BR/S-18, k. 4, stenogram z posiedzenia Senatu UW 24 IX 1973 r.

607AUW, AS, t. BR/S-17, k. 177–178, stenogram z posiedzenia Senatu UW 9 V 1973 r.

608AUW, AS, t. BR/S-17, k. 100, stenogram z posiedzenia Senatu UW 11 IV 1973 r.

609AUW, AS, t. BR/S-17, k. 5–8, 298, stenogramy z posiedzeń Senatu UW 21 II i 20 VI 1973 r.

610Nowoczesne studia teoretyczne. Kształcenie filozofów marksistów, „Trybuna Ludu” z 16 V 1973 r., s. 5.

611AUW, AS, t. BR/S-17, k. 97–100, stenogram z posiedzenia Senatu UW 11 IV 1973 r. Oprócz przewodniczącego RU SZSP w skład Senatu weszło także 4 jej wiceprzewodniczących. Cimoszewicz został na swoje stanowisko mianowany, a nie wybrany. Zakończył kadencję w listopadzie 1973 r.

612AUW, AS, t. BR/S-18, k. 150, stenogram z posiedzenia Senatu UW 21 XI 1973 r.

613AUW, AS, t. BR/S-19, k. 127, stenogram z posiedzenia Senatu UW 20 II 1974 r.

614AUW, AS, t. BR/S-18, k. 5, stenogram z posiedzenia Senatu UW 24 IX 1973 r.

615AUW, AS, t. BR/S-18, k. 183–185, stenogram z posiedzenia Senatu UW 21 XI 1973 r.

616Tamże, k. 185.

617AUW, AS, t. BR/S-18, k. 231, stenogram z posiedzenia Senatu UW 17 XII 1973 r.

618AUW, AS, t. BR/S-18, k. 6, stenogram z posiedzenia Senatu UW 24 IX 1973 r. Por. Program rozwoju Uniwersytetu Warszawskiego. Na miarę potrzeb, „Trybuna Ludu” z 18 III 1974 r., s. 9.

619AUW, AS, t. BR/S-19, k. 9–10, stenogram z posiedzenia Senatu UW 9 I 1974 r.

620AUW, AS, t. BR/S-18, k. 83–85, stenogram z posiedzenia Senatu UW 24 X 1973 r.

621Posiedzenie Biura Politycznego Komitetu Centralnego PZPR, „Trybuna Ludu” z 27 III 1974 r., s. 1.

622Program perspektywicznego rozwoju stolicy. Przemówienie premiera Piotra Jaroszewicza na spotkaniu warszawskiego aktywu partyjnego, „Trybuna Ludu” z 29 III 1974 r., s. 1. Por. AUW, AS, t. BR/S-19, k. 299–300, stenogram z posiedzenia Senatu UW 10 IV 1974 r.

623AUW, AS, t. BR/S-18, k. 231–233, stenogram z posiedzenia Senatu UW 21 XII 1973 r.

624AUW, AS, t. BR/S-23, k. 171–172, stenogram z posiedzenia Senatu UW 17 XII 1975 r.

625AUW, AS, t. BR/S-18, k. 10, 20, stenogram z posiedzenia Senatu UW 24 IX 1973 r.

626AUW, AS, t. BR/S-18, k. 62–64, stenogram z posiedzenia Senatu UW 24 X 1973 r.

627AUW, AS, t. BR/S-19, k. 19–20, stenogram z posiedzenia Senatu UW 9 I 1974 r.

628Tamże, k. 8–9.

629AUW, AS, t. BR/S-19, k. 119, stenogram z posiedzenia Senatu UW 20 II 1974 r.

630Tamże, k. 120–121.

631AUW, AS, t. BR/S-19, k. 388–389, stenogram z posiedzenia Senatu UW 15 V 1974 r.

632AUW, AS, t. BR/S-19, k. 296–297, stenogram z posiedzenia Senatu UW 10 IV 1974 r.; L. Bazylow, 30-lecie PRL w Uniwersytecie Warszawskim, „Roczniki UW”, t. XIV, 1974, s. 259–260.

633AUW, AS, t. BR/S-19, k. 387, stenogram z posiedzenia Senatu UW 15 V 1974 r.

634S. Turski, Uniwersytet Warszawski w 30-leciu Polski Ludowej, „Roczniki UW”, t. XIV, 1974, s. 15–23.

635L. Bazylow, 30-lecie PRL, s. 260–261; tegoż, Uroczystość obchodów 30-lecia PRL w Uniwersytecie Warszawskim, „Roczniki UW”, t. XV, 1975, s. 297. Por. AUW, AS, t. BR/S-19, k. 400–401, stenogram z posiedzenia Senatu UW 15 V 1974 r.

636L. Bazylow, Uroczystość obchodów..., s. 298–299.

637AUW, AS, t. BR/S-19, k. 306–307, stenogram z posiedzenia Senatu UW 10 IV 1974 r.

638Oprócz tego w miejsce Studium Afrykanistycznego powołano Instytut Afrykanistyczny, który wszedł w skład Wydziału Neofilologii. Instytut Maszyn Matematycznych został przekształcony w Instytut Informatyki. Zarządzenie nr 12 Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 15 lutego 1976 r. w sprawie struktury organizacyjnej Uniwersytetu Warszawskiego, Dz.Urz. MNSzWiT, 1976, nr 2, poz. 6.

639AUW, AS, t. BR/S-23, k. 18–19, stenogram z posiedzenia Senatu UW 8 X 1975 r.

640Tamże, k. 25–26. Fragmenty wykładu Kieniewicza zostały opublikowane w „Kulturze” i „Literaturze”, całość tekstu zob. „Roczniki UW”, t. XV, 1975, s. 15–25.

641AUW, AS, t. BR/S-23, k. 173–174, stenogram z posiedzenia Senatu UW 17 XII 1975 r.

642Tamże, k. 192–194. Wg stanu z 6 XII 1975 r. na Uniwersytecie pracowało (łącznie z Filią w Białymstoku) 5709 osób, w tym 2797 nauczycieli akademickich, 1027 pracowników obsługi, 681 pracowników inżynieryjno-technicznych, 339 bibliotecznych i 787 pracowników administracji.

643AUW, AS, t. BR/S-24, k. 11–12, 73–74 stenogramy z posiedzeń Senatu UW 14 I 1976 r. i 18 II 1976 r. Według danych podanych przez rektora na 5 wydziałach rezerwa obowiązków dydaktycznych niewykonywanych przez pracowników odpowiadała 200 etatom.

644AUW, AS, t. BR/S-24, k. 14–15, 23.

645AUW, AS, t. BR/S-24, k. 159–160, stenogram z posiedzenia Senatu UW 10 III 1976 r.

646AUW, AS, t. BR/S-25, k. 79, stenogram z posiedzenia Senatu UW 16 VI 1976 r.

647AUW, AS, t. BR/S-24, k. 76–77, stenogram z posiedzenia Senatu UW 18 II 1976 r.

648AUW, AS, t. BR/S-24, k. 161–170, stenogram z posiedzenia Senatu UW 10 III 1976 r.

649AUW, AS, t. BR/S-25, k. 151–153, stenogram z posiedzenia Senatu UW 14 VII 1976 r. Według Rybickiego w praktyce oznaczało to kontynuację budowy 2 budynków dydaktycznych na Służewcu, rozpoczęcie budowy obiektów socjalnych dla studentów i młodej kadry naukowej, a także rozpoczęcie budowy cyklotronu i budynku Wydziału Fizyki na Ochocie oraz ewentualnie budynku dla neofilologii na ul. Browarnej.

650Tamże, k. 153–156.

651Opozycja demokratyczna w Polsce w świetle akt KC PZPR (1976–1980). Wybór dokumentów, red. Ł. Kamiński, P. Piotrowski, Wrocław 2002, notatka WNiO KC PZPR z 28 II 1976 r., s. 21–23.

652A. Friszke, Historycy przed przełomem. Z dziejów Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego 1975–1979, [w:] Tradycje i współczesność. Księga pamiątkowa Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego 1930–2005, red. J. Łukasiewicz, M. Mycielski, J. Tyszkiewicz, Warszawa 2005, s. 557.

653Opozycja demokratyczna..., notatka WNiO KC PZPR z 29 V 1976 r., s. 29–30.

654Tamże, Projekt planu przedsięwzięć związanych z poprawą sytuacji polityczno-wychowawczej na Uniwersytecie Warszawskim, b.d., s. 26–28. Prof. Podgórecki został zwolniony z UW. W 1977 r. opuścił Polskę, od 1979 r. wykładał w Carlton University w Ottawie. Szerzej zob. D. Wicenty, Socjologia nieposłuszna w PRL? O funkcjonowaniu Zakładu Socjologii Norm i Patologii Społecznej w Instytucie Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji w latach 1972–1976, [w:] Jedna nauka. Wiele historii. Dzieje subdyscyplin socjologicznych w Polsce, red. P. Łuczeczko, D. Wicenty, Gdańsk 2010; J. Kwaśniewski, Prawo totalitarne w działaniu. Spory z PRL o prawo i prawdę, [w:] Prace Katedry Socjologii Norm, Dewiacji i Kontroli Społecznej, t. 12, 2011, s. 194–235.

655Tamże, s. 27–28, 58.

656AUW, AS, t. BR/S-25, k. 77, stenogram z posiedzenia Senatu UW 16 VI 1976 r.

657Tamże.

658AUW, AS, t. BR/S-26, k. 5–7, stenogram z posiedzenia Senatu UW 15 IX 1976 r.

659AUW, AS, t. BR/S-26, k. 107, stenogram z posiedzenia Senatu UW 13 X 1976 r.

660AUW, AS, t. BR/S-26, k. 10–12, stenogram z posiedzenia Senatu UW 15 IX 1976 r.

661Byli to: przewodniczący Rady Państwa Henryk Jabłoński, sekretarz KC PZPR Ryszard Frelek, kierownik WNiO KC PZPR Jarema Maciszewski, minister sprawiedliwości Jerzy Bafia, kierownik Urzędu ds. Wyznań Kazimierz Kąkol, wiceminister oświaty i wychowania Jerzy Wołczyk, zastępca przewodniczącego Komisji Planowania przy Radzie Ministrów Józef Pajestka, podsekretarz stanu w Prezydium Rady Ministrów Bronisław Ostapczuk, wiceprezes PAN Witold Nowacki, zastępca dyrektora Instytutu Podstaw Marksizmu-Leninizmu Włodzimierz Wesołowski, sekretarz Wydziału I PAN Władysław Markiewicz, sekretarz Wydziału II PAN Adam Urbanek, dyrektor Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych Marian Dobrosielski oraz „działacze polityczni” doc. Stanisław Czajka i doc. Ferdynand Iniewski. Zob. „Roczniki UW”, t. XVI, 1976, s. 7.

662AUW, AS, t. BR/S-26, k. 110–111, stenogram z posiedzenia Senatu UW 13 X 1976 r.

663A. Friszke, Czas KOR-u. Jacek Kuroń a geneza Solidarności, Kraków 2011, s. 104.

664AUW, AS, t. BR/S-26, k. 111–112, stenogram z posiedzenia Senatu UW 13 X 1976 r.

665Tamże, k. 112–114

666AUW, AS, t. BR/S-26, k. 131–140, stenogram z posiedzenia Senatu UW 13 X 1976 r.

667AUW, AS, t. BR/S-26, k. 210–216, stenogram z posiedzenia Senatu UW 10 XI 1976 r.

668AUW, AS, t. BR/S-27, k. 7, stenogram z posiedzenia Senatu UW 12 I 1977 r.

669AUW, AS, t. BR/S-26, k. 216–218, stenogram z posiedzenia Senatu UW 10 XI 1976 r.

670Tamże, k. 218–219.

671Tamże, k. 219–221.

672AUW, AS, t. BR/S-27, k. 2–3, 45–67, stenogram z posiedzenia Senatu UW 12 I 1977 r.

673AUW, AS, t. BR/S-28, k. 11–16, stenogram z posiedzenia Senatu UW 16 III 1977 r.

674Opozycja demokratyczna, informacja Wydziału Organizacyjnego KW PZPR o sytuacji na UW z 22 X 1976 r., s. 46.

675AIPN, BU 0256/843, k. 10v, meldunek operacyjny z 23 XI 1976 r.; tamże, k. 97, informacja operacyjna z 23 XI 1976 r.

676A. Friszke, Historycy..., s. 558.

677Opozycja demokratyczna, informacja Wydziału Pracy Ideowo-Wychowawczej KC PZPR ze stycznia 1977 r., s. 59–60.

678AUW, AS, BR/S-28, wyciąg ze stenogramu z posiedzenia Senatu Uniwersytetu Warszawskiego 16 III 1977 r., b. pag.

679Tamże. Por. A. Friszke, Historycy..., s. 559. Według sprawozdania rektora 115 sygnatariuszy listu było z WMiM, z Wydziału Psychologii i Pedagogiki – 92, z Wydziału Rusycystyki i Slawistyki – 52, Wydziału Filologii Polskiej – 51, Instytutu Socjologii – 40, Wydziału Historycznego – 46, IPSiR – 23, Instytutu Nauk Ekonomicznych – 9, Wydziału Chemii – 6, WPiA – 5, Wydziału Biologii – 4. Po 3 osoby złożyły podpisy w Instytutach Geografii, Pedagogiki i Anglistyki, 2 w Instytucie Filozofii i po 1 w Instytucie Romanistyki, Iberystyki i na WDiNP. Zob. AUA, AS, t. BR/S-28, k. 98, stenogram z posiedzenia Senatu UW 13 IV 1977 r.

680AUW, AS, BR/S-28, wyciąg ze stenogramu z posiedzenia Senatu Uniwersytetu Warszawskiego 16 III 1977 r., b. pag.

681AUW, AS, t. BR/S-28, k. 104–105, stenogram z posiedzenia Senatu UW 13 IV 1977 r.

682Tamże, k. 105–116.

683A. Friszke, Historycy..., s. 560.

684Opozycja demokratyczna, informacja Wydziału Organizacyjnego KC PZPR z 14 V 1977 r., s. 95.

685Opozycja demokratyczna, informacja Wydziału Organizacyjnego KC PZPR nt. nastrojów w środowisku studenckim z 19 V 1977 r., s. 100; tamże, notatka nt. sytuacji w Warszawie z 23 V 1977 r., s. 102.

686AUW, AS, t. BR/S-28, k. 73–74, stenogram z posiedzenia Senatu UW 15 VI 1977 r. Por. AUW, AC, t. 366, b. pag. W piśmie wymieniono także Marcina Gugulskiego (IMiM), Ludwika Dorna (IS), Marcina Sugulewicza (WMiM), Michała Lubańskiego (IH UW), Jana Cywińskiego (Wydział Polonistyki), Elżbietę Jasińską (Wydział Anglistyki), mgr Wojciecha Arkuszewskiego (doktoranta WF) i Marka Tabina (pracownik INE).

687Tamże, notatka Wydziału Organizacyjnego KW PZPR z 10 VI 1977 r. Nt. zasad rekrutacji zob. AUW, AS, t. BR/S-32, k. 172, stenogram z posiedzenia Senatu UW 14 VI 1978 r.

688Dz.Urz. MNSzWiT, 1977 r., nr 10, poz. 35, § 12, Zarządzenie nr 42 Ministerstwa Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 23 września 1977 r. w sprawie zmian organizacyjnych w szkołach wyższych podległych Ministrowi Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki.

689NZS. Niezależne Zrzeszenie Studentów 1980–1989. Obrazy, Kraków 2010, odezwa SKS w Warszawie z 20 X 1977 r., s. 20. Z 11 osób podpisanych pod odezwą 10 było z UW, a 1 z ATK.

690Opozycja demokratyczna..., informacja Departamentu III MSW z 8 XI 1977 r., s. 143; tamże, informacja Wydziału Pracy Ideowo-Wychowawczej KC PZPR z 21 XI 1977 r., s. 143–144.

691Opozycja demokratyczna..., notatka nt. działalności opozycji z 6 III 1978 r., s. 176–178.

692AUW, AS, t. BR/S-29, k. 162–163, stenogram z posiedzenia Senatu UW 16 XI 1977 r.

693Tamże, k. 164–166.

694AUW, AS, t. BR/S-31, k. 5, protokół posiedzenia Senatu UW 25 I 1978 r.

695AUW, AS, t. BR/S-31, k. 172–173, stenogram z posiedzenia Senatu UW 15 III 1978 r.

696Tamże.

697Tamże, k. 176–177.

698T.P. Rutkowski, Nauki historyczne..., s. 457–467.

699AUW, AS, t. BR/S-32, k. 3–5, stenogram z posiedzenia Senatu UW 17 IV 1978 r., Sekretarzem komisji był dr Andrzej Chojnowski, w jej skład wchodzili Andrzej Garlicki, Bolesław Leśnodorski, Andrzej Jezierski, Zbigniew Rybicki, Andrzej Ślisz i Stefan Różycki.

700AUW, AS, t. BR/S-32, k. 270–272, stenogram z posiedzenia Senatu UW 12 VII 1978 r.

701AUW, AS, t. BR/S-41, k. 125, stenogram z posiedzenia Senatu UW 19 III 1980 r.

702Tamże, k. 126. Por. pismo przewodniczącego RU SZSP UW L. Kwiatka do rektora UW z 3 III 1980 r., tamże, k. 100.

703AUW, AS, t. BR/S-33, k. 38–39, stenogram z posiedzenia Senatu UW 21 IX 1978 r.

704AUW, AS, t. BR/S-34, k. 4–6, stenogram z posiedzenia Senatu UW 13 XII 1978 r.

705Opozycja demokratyczna..., informacja WNiO KC PZPR nt. działalności opozycyjnej w środowiskach akademickich, styczeń 1978 r., s. 157–158; tamże, notatka nt. uczniów i studentów zatrzymanych za działalność opozycyjną, luty 1978 r., s. 174.

706Tamże, informacja nt. sytuacji politycznej w środowisku naukowym i szkołach wyższych, kwiecień 1978 r., s. 187; informacja Wydziału Szkolnictwa Wyższego, Oświaty i Wychowania KW PZPR nt. sytuacji w domach studenckich z 2 VI 1978 r., s. 200–201.

707Tamże, informacja Departamentu III MSW z 31 V 1978 r., s. 200–201.

708Tamże.

709F. Szczęsny [A. Rosner], Sprawa dr Barańskiego, „Głos” 1978, nr 6, s. 9; A. Friszke, Historycy..., s. 566–567; T.P. Rutkowski, Kryptonim „Marek” – Marek Barański w świetle akt Służby Bezpieczeństwa, w druku; AIPN, BU 0256/843, k. 117, informacja operacyjna z 8 III 1978 r.

710A. Friszke, Historycy..., s. 567.

711Tamże, s. 567–568.

712AUW, AS, t. BR/S-32, k. 257, stenogram z posiedzenia Senatu UW 12 VII 1978 r.

713AUW, AS, t. BR/S-37, k. 173, stenogram z posiedzenia Senatu UW 20 VI 1979 r.

714AUW, AS, t. BR/S-33, k. 205, stenogram z posiedzenia Senatu UW 15 XI 1978 r.

715AUW, AS, t. BR/S-34, k. 3, stenogram z posiedzenia Senatu UW 13 XII 1978 r.

716AUW, AS, t. BR/S-35, k. 34–35, stenogram z posiedzenia Senatu UW 17 I 1979 r.

717Tamże, k. 48–49.

718AUW, AS, t. BR/S-34, k. 4, stenogram z posiedzenia Senatu UW 13 XII 1978 r.

719W 1978 r. UW otrzymał przydział 137 mieszkań, z których większość miała zostać oddana w I półroczu 1979 r. Na rok następny przewidywano oddanie do dyspozycji UW kolejnych 68 mieszkań. Tamże, k. 6.

720AUW, AS, t. BR/S-37, k. 115–116, notatki ws. budowy cyklotronu z czerwca 1979 r.

721Opozycja demokratyczna..., informacja Wydziału Szkolnictwa Wyższego, Oświaty i Wychowania KW PZPR nt. Towarzystwa Kursów Naukowych w Warszawie z 4 I 1979 r., s. 217; informacja Wydziału Organizacyjnego KC PZPR nt. działań przeciw TKN z 26 I 1979 r., tamże, s. 222.

722A. Friszke, Czas KOR-u..., s. 380–386.

723Opozycja demokratyczna..., notatka ws. zebrań Zarządu SZSP w Instytucie Filozofii UW, kwiecień 1979 r., s. 242–243.

724A. Friszke, Historycy..., s. 572–573. Przyjęto jednak wniosek, by do grup mających uczestniczyć w zebraniach TKN werbowano studentów IH za pośrednictwem RI SZSP IH UW.

725A. Friszke, Czas KOR-u..., s. 386.

726Stenogram z posiedzenia Senatu UW z dn. 18.04.1979 r., AUW, Akta Senatu, sygn. BR/S-36, k. 252–258.

727Tamże, k. 259–260.

728Tamże, k. 265–266.

729Tamże, k. 272.

730AUW, AS, t. BR/S-41, k. 31–33, stenogram z posiedzenia Senatu UW 20 II 1980 r.

731Tamże, k. 34.

732AUW, AS, t. BR/S-40, k. 33–34, stenogram z posiedzenia Senatu UW 16 I 1980 r.

733Tamże, k. 34.

734AUW, AS, t. BR/S-41, k. 40–57, stenogram z posiedzenia Senatu UW 20 II 1980 r.

735AUW, AS, t. BR/S-40, k. 46–47, stenogram z posiedzenia Senatu UW 16 I 1980 r.

736AUW, AS, t. BR/S-41, k. 120–121, stenogram z posiedzenia Senatu UW 19 III 1980 r.

737Por. wypowiedź prof. Wiesława Kotańskiego na posiedzeniu Senatu UW 16 IV 1980 r., AUW, AS, t. BR/S-42, k. 57–58.

738Z. Hemmerling, M. Nadolski, Opozycja demokratyczna w Polsce 1976–1980. Wybór dokumentów, Warszawa 1994, s. 714–716. Byli to m.in.: Nina Assorodobraj, Aleksander Gieysztor, Wacław Gajewski, Barbara Grochulska, Stefan Kieniewicz, Witold Kula, Jacek Kurczewski, Marian Małowist, Jan Strzelecki, Barbara Szacka, Jerzy Szacki, Klemens Szaniawski, Paweł Śpiewak, Andrzej Święcicki, Zbigniew Wierzbicki, Włodzimierz Zawadzki, Benedykt Zientara, Stefan Żółkiewski.

739AUW, AS, t. BR/S-44, k. 34–35, stenogram z posiedzenia Senatu UW 24 IX 1980 r.

740Informacja NSZZPNTiO UW nr 1 z 20 IX 1980 r., nr 2 z 29 IX 1980 r. i nr 6 z 21 IX 1980 r.; „Encyklopedia Solidarności”, http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Maciej_Miko%C5%82aj_Geller (dostęp: 21 IX 2014 r.).

741AUW, AS, t. BR/S-44, k. 180–188, stenogram z posiedzenia Senatu UW 22 X 1980 r.

742Uchwałę taką podjęła m.in. zebrana 11 IX Rada Naukowa IH UW. Zob. T.P. Rutkowski, Instytut Historyczny Uniwersytetu warszawskiego w czasach „Solidarności” i stanu wojennego (1980–1983), [w:] Tradycje i współczesność. Księga pamiątkowa Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego 1930–2005, Warszawa 2005, s. 449.

743List prof. Kazimierza Dobrowolskiego, prorektora UW do żony z 7 X 1980 r. (kopia w zbiorach autora).

744AUW, AS, t. BR/S-44, k. 8–31 stenogram z posiedzenia Senatu UW 24 IX 1980 r.

745Tamże, k. 31–32.

746Tamże, k. 32–33. List podpisali: Jan Baculewski, Grzegorz Białkowski, Andrzej Białynicki-Birula, Andrzej Bogusławski, Waldemar Chmielewski, Adam Hulanicki, Stefan Jackowski, Jacek Kochanowicz, Wiesław Kotański, Janina Kulczycka--Saloni, Michał Nawrocki, Zbigniew Olesiak, Antoni Polański, Genowefa Rejman, Piotr Skubiszewski, Jan Strelau, Klemens Szaniawski.

747AUW, AS, t. BR/S-44, k. 100–101, stenogram z posiedzenia Senatu UW 28 IX 1980 r.

748Tamże, k. 101.

749Tamże, k. 103.

750List Kazimierza Dobrowolskiego do żony z 7 X 1980 r. (kopia w zbiorach autora).

751AUW, AS, t. BR/S-44, k. 148–149, notatka z posiedzenia Senatu UW 30 IX 1980 r.

752Tamże, k. 150–153.

753AUW, AS, t. BR/S-44, k. 157, notatka z nadzwyczajnego posiedzenia Senatu UW 4 X 1980 r.

754A. Sowa, Henryk Samsonowicz..., s. 157.

755J. Skórzyński, Profesor Henryk Samsonowicz, „Głos wolny wolność ubezpieczający” z 10 X 1980 r., s. 3.

756List Kazimierza Dobrowolskiego, do żony z 7 X 1980 r. (kopia w zbiorach autora).

757AUW, AS, t. BR/S-44, k. 161–163, 180, stenogram z posiedzenia Senatu UW 22 X 1980 r.

758„Głos wolny, wolność ubezpieczający” z 10 i 31 X 1980 r. oraz 19 XII 1980 r.

759AUW, AS, t. BR/S-44, k. 160–166, stenogram z posiedzenia Senatu UW 22 X 1980 r.

760Tamże, k. 168–179. Zrezygnowali dziekani wydziałów Geologicznego, Filozoficznego i Pedagogicznego oraz dyrektor IPSiR. Por. T.P. Rutkowski, Instytut Historyczny..., s. 452.

761NZS. Niezależne Zrzeszenie Studentów..., s. 68; AUW, AS, t. BR/S-45, k. 14, stenogram z posiedzenia Senatu UW 17 XII 1980 r.

762„Głos Wolny Wolność Ubezpieczający” z 29 XI 1980 r., s. 1–2.

763NZS. Niezależne Zrzeszenie Studentów..., s. 68, 72–73, 87–88.

764AUW, AS, t. BR/S-47, k. 11, stenogram z posiedzenia Senatu UW 18 II 1981 r.

765NZS. Niezależne Zrzeszenie Studentów..., oświadczenie Komitetu Strajkowego UW z 19 II 1981 r., s. 88.

766AUW, AS, t. BR/S-48, k. 1–61, 158, stenogramy z posiedzeń Senatu UW 4 III i 8 IV 1981 r.

767AUW, AS, t. BR/S-48, k. 61–71, stenogram z posiedzenia Senatu UW 4 III 1981 r.

768AUW, AS, t. BR/S-46, k. 10, stenogram z posiedzenia Senatu UW 21 I 1981 r.

769O wypadkach marcowych 1968, „Informacja NSZZ «Solidarność» Region Mazowsze, Uniwersytet Warszawski”, nr 2 z 27 II 1981 r., s. 1–2.

770„Informacja Bieżąca NSZZ «Solidarność» Region Mazowsze, Uniwersytet Warszawski”, nr 2 z 27 II 1981 r., s. 5–7.

771AUW, AS, t. BR/S-47, k. 196–208, stenogram z posiedzenia Senatu UW 25 II 1981 r.

772AAN, PZPR, t. LVIII-314, stanowisko Senatu UW z 25 II 1981 r., b. pag.

773Tamże.

774„Informacja Bieżąca NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze, Uniwersytet Warszawski”, nr 2 z 27 II 1981 r., s. 6.

775„Informacja Bieżąca NSZZ «Solidarność» Region Mazowsze, Uniwersytet Warszawski”, nr 4 z 16 IV 1981 r., s. 3.

776AUW, AS, t. BR/S-51, k. 54–55, stenogram z posiedzenia Senatu UW 8 VII 1981 r. W Archiwum UW brak natomiast stenogramu z posiedzenia Senatu UW 10 VI.

777Sprawozdanie Komisji Senatu Uniwersytetu Warszawskiego do spraw analizy niewłaściwych decyzji personalnych władz UW podjętych w latach 1968–1980, załącznik do: „Głos Wolny Wolność Ubezpieczający” z 22 VI 1981 r.

778Tamże.

779AUW, AS, t. BR/S-51, k. 55, 77, stenogram z posiedzenia Senatu UW 8 VII 1981 r.

780AUW, AS, t. BR/S-48, k. 163–164, komunikat z posiedzenia Senatu UW 8 IV 1981 r.

781Tamże.

782AUW, AS, t. BR/S-48, k. 230–232, komunikat z posiedzenia Senatu UW 6 V 1981 r. Projekt uchwały przygotowany przez NSZZ „S” – zob. tamże, k. 171.

783AUW, AS, t. BR/S-51, k. 38–39, stenogram z posiedzenia Senatu UW 8 VII 1981 r. Głosów przeciwnych było 13, wstrzymujących się 11.

784M. Frybes, Kilka uwag w związku z wyborami rektora Uniwersytetu Warszawskiego, „Głos Wolny Wolność Ubezpieczający”, nr 9/10 z 22 VI 1981 r., s. 74–75.

785AUW, AS, t. BR/S-51, k. 41, stenogram z posiedzenia Senatu UW 8 VII 1981 r.

786Tamże, k. 58–60.

787Tamże, k. 61–65. Szamałek, oskarżony przez dziennik „Życie” w maju 2000 r. o rozbijanie spotkań z TKN, wytoczył redakcji proces sądowy, w wyniku którego została zawarta ugoda, a gazeta przeprosiła go za wysunięte oskarżenia. Zob. „Życie” z 2 V 2000 r. i 12 I 2001 r.

788AUW, AS, t. BR/S-51, k. 64–78, 90–128, stenogram z posiedzenia Senatu UW 8 VII 1981 r.; tamże tekst uchwały, k. 133.

789AUW, AS, t. BR/S-52, k. 8–9, 27–28, protokół z posiedzenia Senatu UW 7 X 1981 r.

790Tamże, k. 8.

791M.F. Rakowski, Dzienniki polityczne 1981–1983, Warszawa 2004, s. 62.

792Inauguracyjne Przemówienie Rektora UW, prof. Henryka Samsonowicza, „Głos Wolny Wolność Ubezpieczający”, nr 11 z października 1981 r., s. 2.

793Oświadczenie. Do współobywateli i władz Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, „Informacja Bieżąca NSZZ «Solidarność» Region Mazowsze, Uniwersytet Warszawski”, nr 11 z października 1981 r., s. 9–10.

794Uchwała Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” UW, „Informacja Bieżąca NSZZ «Solidarność» Region Mazowsze, Uniwersytet Warszawski”, nr 11 z października 1981 r., s. 11.

795Uchwała Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” UW z 29 X1981 r., „Informacja Bieżąca NSZZ «Solidarność» Region Mazowsze, Uniwersytet Warszawski”, nr 13 z 2 XI 1981 r., s. 7.

796AUW, AS, t. BR/S-53, k. 16–17, uchwała Senatu UW z 6 XI 1981 r.

797K. Dworzaczek, Studenci 1981. Strajk radomski, „Wolność i Solidarność. Studia z dziejów opozycji wobec komunizmu i dyktatury”, 2012, nr 4, s. 56–59.

798AUW, AS, t. BR/S-53, k. 23, stanowisko Senatu UW z 11 XI 1981 r.

799AUW, AS, t. BR/S-53, k. 82, stenogram z posiedzenia Senatu UW 18 XI 1981 r.

800K. Dworzaczek, Studenci 1981..., s. 58.

801AUW, AS, t. BR/S-53, k. 82–84, stenogram z posiedzenia Senatu UW 18 XI 1981 r. Protesty studenckie poparły także w większości rady wydziałów UW (w tym IPSiR, Wydziału Psychologii, Wydziału Fizyki).

802AUW, AS, t. BR/S-53, k. 200, uchwała Senatu UW z 18 XI 1981 r. (projekt II uzupełniony).

803AUW, AS, t. BR/S-53, k. 87–92, stenogram z posiedzenia Senatu UW 18 XI 1981 r.

804Tamże, k. 85–86. Por. K. Dworzaczek, Studenci 1981..., s. 59–60.

805AUW, AS, t. BR/S-53, k. 213, stenogram z posiedzenia Senatu UW 20 XI 1981 r.

806Tamże, k. 214–216. Por. K. Dworzaczek, Studenci 1981..., s. 60.

807K. Dworzaczek, Studenci 1981..., s. 63.

808A. Sowa, Henryk Samsonowicz..., s. 224–225.

809J. Mantel-Niećko, Próba sił. Źródła do dziejów Uniwersytetu Warszawskiego po 13 grudnia 1981, Warszawa 1991, s. 45, 302–397.

810Tamże, s. 43.

811A. Sowa, Henryk Samsonowicz..., s. 227.

812J. Mantel-Niećko, Próba sił..., s. 42–44. Nieco inaczej i chyba mniej ściśle opisał tę wizytę rektor. Por. A. Sowa, Henryk Samsonowicz..., s. 227–228.

813T. Ruzikowski, Stan wojenny w Warszawie i województwie stołecznym 1981–1983, Warszawa 2009, s. 135.

814J. Mantel-Niećko, Próba sił..., s. 43–49.

815Tamże, s. 47–50, 148. Tekst pisma został odczytany przez rektora Samsonowicza na posiedzeniu senatu 21 IV 1982 r.

816T. Ruzikowski, Stan wojenny..., s. 133–135; J. Mantel-Niećko, Próba sił..., s. 62–64.

817AUW, AS, t. BR/S-54, k. 7–9, stenogram z posiedzenia Senatu UW 18 I 1982 r.

818J. Mantel-Niećko, Próba sił..., s. 62–63.

819Taką sugestię wysuwa J. Mantel-Niećko. Ponieważ jednak przegląd ten na UW faktycznie prawie się nie odbył (zwolniono jedynie 10 osób), co zostało przez władze przyjęte do wiadomości, wydaje się, że zadecydowały obiekcje co do postawy rektora i jego zbyt bliskie związki z opozycją.

820J. Mantel-Niećko, Próba sił..., s. 65; A. Sowa, Henryk Samsonowicz..., s. 232. Tekst formalnego odwołania Samsonowicza „na jego własną prośbę” odczytał wiceminister Sablik na posiedzeniu Senatu 21 IV 1982 r. AUW, AS, t. BR/S-54, k. 192.

821J. Mantel-Niećko, Próba sił..., s. 64–65.

822Tamże, s. 67–70 i 142 (tekst protestu). Odpis tego dokumentu w: AUW, AC, t. 35, b. pag. Usunięte zdanie brzmiało: „My, niżej podpisani dziekani Uniwersytetu Warszawskiego, nie widzimy możliwości kierowania przez nas wydziałami, jeżeli rektorem zostanie osoba, która nie posiada potwierdzonego w demokratycznych wyborach mandatu społeczności akademickiej”.

823Tamże, s. 71, 143–144.

824Tamże. Tam również uchwały rad wydziałów Chemii i Biologii. Uchwały rad wydziałów: Polonistyki (14 IV), Fizyki (13 IV), Geologii (14 IV), Historycznego (14 IV), Matematyki, Informatyki i Mechaniki (14 IV), Psychologii (14 IV), Filozofii i Socjologii (16 IV), Neofilologii (15 IV), Pedagogicznego (16 IV), wraz z pismami przewodnimi, zob. AUW, AS, t. BR/S-54, k. 157–176.

825J. Mantel-Niećko, Próba sił..., s. 72–73, 144–145.

826AUW, AS, t. BR/S-54, k. 192–194, stenogram z posiedzenia Senatu UW 21 IV 1982 r.

827J. Mantel-Niećko, Próba sił..., s. 148–149.

828Tamże, s. 150–151.

829AUW, AS, t. BR/S-54, k. 238–258, stenogram z posiedzenia Senatu UW 21 IV 1982 r. Podobną, choć nieco bardziej wyrazistą poprawkę zgłosił wcześniej Maciej Jankowski, który następnie wyraził zgodę na brzmienie zaproponowane przez Puzyninę.

830Teksty obu odezw zob. AUW, AS, t. BR/S-55, k. 39–40.

831AUW, AS, t. BR/S-55, k. 132–134, stenogram z posiedzenia Senatu UW 10 V 1982 r. Według informacji rektora w trakcie demonstracji zostało aresztowanych 25 studentów, a 17 zostało skazanych wyrokami kolegiów ds. wykroczeń na grzywny. Jeden z tych studentów został następnie internowany. Z propozycją powołania Komisji wystąpił prof. Maciej Koźmiński, w jej skład weszli: Jadwiga Puzynina, Remigiusz Bierzanek, Jolanta Mantel-Niećko, Janusz Grzelak, Michał Porowski, Andrzej Zahorski, A. Murzynowski, Jerzy Stembrowicz, Romuald Kudliński, dr Janusz Gawłowski, doc. Bronisław Cymborowski oraz studenci: Maciej Strzembosz (Polonistyka), Tomasz Lis (Historia), Magdalena Klingofer (IPSiR), Robert Gwiazdowski (Prawo), Małgorzata Woźniak (Matematyka). Por. J. Mantel-Niećko, Próba sił..., s. 75.

832AUW, AS, t. BR/S-55, k. 46. List podpisali: Zbigniew Kwiatkowski (Wydział Biologii), Hanna Świda-Ziemba (IPSiR), Tomasz Namowicz (Wydział Neofilologii), Henryk Woźniakowski (WMIiM), Janusz Grzelak (Wydział Psychologii), Jadwiga Puzynina (Wydział Polonistyki), Jerzy Harasimowicz (WPiA), Bolesław Dumanowski (Wydział Geografii i Studiów Regionalnych), Jerzy Szacki (WFiS).

833AUW, AS, t. BR/S-55, k. 52–53, 120, 143, stenogram z posiedzenia Senatu UW 10 V 1982 r. Według informacji rektora Dobrowolskiego minister Miśkiewicz wydelegował na posiedzenie Sablika, lecz ten dostał później od premiera nagłe polecenie wyjazdu do Łodzi.

834Tamże, k. 121, 130. Prof. Jankowski zrezygnował z objęcia funkcji ze względu na brak aprobaty jego kandydatury przez Senat, wyrażonej w tajnym głosowaniu.

835Tamże, k. 135. Por. telefonogram ministra z 8 V 1982 r. do rektorów; AUW, AS, t. BR/S-55, k. 142. J. Mantel-Niećko, Próba sił..., s. 75.

836AUW, AS, t. BR/S-55, k. 162–194, stenogram z posiedzenia Senatu UW 17 V 1982 r.

837Tamże, s. 173.

838Tamże, k. 150. Por. J. Mantel-Niećko, Próba sił..., s. 76. Uchwałę Rady Wydziału Polonistyki rektor przekazał niezwłocznie do MSW.

839AUW, AS, t. BR/S-55, k. 150, 179, stenogram z posiedzenia Senatu UW z 17 V 1982 r.; tamże tekst uchwały, k. 200–201.

840J. Mantel-Niećko, Próba sił..., s. 76–77.

841AUW, AS, t. BR/S-55, k. 174–175, stenogram z posiedzenia Senatu UW 17 V 1982 r.; tamże, k. 169, 197, pismo A. Wyrobisza do rektora UW z 22 V 1982 r.

842Zob. np. odezwę NSZZ „Solidarność” UW z 26 V 1982 r. oraz ulotkę sygnowaną przez Akademicki Ruch Samoobrony, b.d., [w:] J. Mantel-Niećko, Próba sił..., s. 157–158.

843Por. projekt pisma dziekana Wydziału Psychologii UW, doc. J. Grzelaka do rektora z 27 V 1982 r., dyrektor IPSiR, doc. H. Świdy-Ziemby do rektora z 30 V 1982 r. i stanowisko Rady Wydziału Neofilologii UW z 31 V 1982 r., tamże, s. 159–162.

844Tamże, s. 78.

845Tamże, s. 82–83, 162–163.

846Tamże, s. 82–85, 164–165. Por. tekst oparty na fragmentach tego wykładu opublikowany w „Argumentach” 1982, nr 14.

847Tamże, s. 89–92, 167. Tekst apelu zob. też: AUW, AS, t. BR/S-57, k. 151.

848J. Mantel-Niećko, Próba sił..., s. 94–100.

849Tamże, s. 101–104. Warto zaznaczyć, że Senat uchwalił 15 XII 1982 r. podziękowania dla J. Grzelaka za jego działalność w trakcie sprawowania funkcji dziekana Wydziału Psychologii. Zob. AUW, AS, t. BR/S-58, k. 24, pismo do Senatu UW z 7 I 1982 r.

850AUW, AS, t. BR/S-57, k. 162, stanowisko Rady Wydziału Psychologii z 26 XI 1982 r.

851AUW, AS, t. BR/S-57, k. 164.

852J. Mantel-Niećko, Próba sił..., s. 104–107, 195–196.

853Tamże, s. 105–107.

854Tamże, s. 105–109. Protokołów obu posiedzeń Senatu (1 i 15 XII) brak w Archiwum UW.

855AUW, AS, t. BR/S-57, k. 44–45, stenogram z posiedzenia Senatu UW 19 I 1983 r.

856Tamże.

857AUW, AS, t. BR/S-59, k. 232–233, stenogram z posiedzenia Senatu UW 20 I V 1983 r.

858AUW, AS, t. BR/S-59, k. 424, stanowisko Komisji Senatu z 12 V 1983 r.

859K. Bielski [W. Maziarski], T. Janowski [M. Strzembosz], A. Mirecki [K. Kopczyński], Gra w uniwersytet. Szkic dziejów Uniwersytetu Warszawskiego w okresie od 13 grudnia 1981 do czerwca 1986 roku, Warszawa 1986, s. 17.

860Stanowisko Zarządu Samorządu Studentów UW z 24 XI 1982 r., [w:] J. Mantel-Niećko, Próba sił..., s. 183; por. tamże, s. 111–112.

861Dz.U. 1982, nr 38, poz. 255.

862Stanowisko Zarządu Samorządu Studentów UW z 10 XII 1982 r., [w:] J. Mantel-Niećko, Próba sił..., s. 183; por. tamże, s. 113–114.

863Por. K. Bielski, T. Janowski, A. Mirecki, Gra w uniwersytet..., s. 15; J. Mantel-Niećko, Próba sił..., s. 124–129. Por. AUW, AS, t. BR/S-59, k. 280–281, stenogram z posiedzenia Senatu UW 20 IV 1983 r.; tamże, protest studentów Instytutu Filozofii z 13 IV 1983 r., k. 197; protest studentów Wydziału Psychologii z 12 IV 1983 r., k. 200–204; oświadczenie Zarządu Samorządu Studentów Wydziału Psychologii z 12 IV 1982 r., k. 205; interpelacja UPS UW do rektora z 15 III 1983 r., k. 198; protest prof. Andrzeja Zahorskiego, delegata Rady WH UW do Senatu, k. 199; uchwała Senatu, k. 364.

864J. Mantel-Niećko, Próba sił..., s. 111–112.

865AUW, AS, t. BR/S-59: pismo Roberta Gwiazdowskiego, delegata studentów WPIA do Senatu, do rektora K. Dobrowolskiego z 2 III 1983 r., k. 207; uchwała Zarządu Samorządu WPiA z 10 III 1983 r., k. 208; interpelacja delegata studentów WMIiM do rektora, b.d. [przed 21 III 1983 r.], s. 209; pismo grup założycielskich „Bratniej Pomocy” na UW do Senatu z 23 III 1983 r., s. 210; uchwała Studenckiej Grupy Partyjnej WPIA w sprawie rejestracji Stowarzyszenia Bratniej Pomocy Studentów WPiA UW z 22 III 1983 r., s. 211–213; stenogram z posiedzenia Senatu UW 20 IV 1983 r., k. 265.

866AUW, AS, t. BR/S-59, k. 217, pismo dyr. gen. MNSzWiT do rektora UW z marca 1983 r. (wpłynęło 5 IV).

867AUW, AS, t. BR/S-59, k. 211–213, 269–279, stenogram z posiedzenia Senatu UW 20 IV 1983 r.

868AIPN BU 763/113183 (akta paszportowe H. Woźniakowskiego), b. pag.

869AUW, AS, t. BR/S-59, k. 230–231; stenogram z posiedzenia Senatu UW 20 IV 1983 r.

870AUW, AS, t. BR/S-59, k. 384–386; komunikat z posiedzenia Senatu UW 27 IV 1983 r.

871J. Mantel-Niećko, Próba sił..., s. 130132, 214; Por. AUW, AS, t. BR/S-59, k. 408–409; skargi Doroty Gabriel-Marcinkowskiej i Piotra Brykczyńskiego do Prokuratury Wojewódzkiej dla m.st. Warszawy z 11 i 12 V 1983 r.

872AUW, AS, t. BR/S-59, k. 390–391; komunikat z posiedzenia Senatu UW 27 IV [powinno być 18 V] 1983 r.; tamże, t. BR/S-60, k. 410–415, lista zatrzymanych studentów i pracowników UW z 7 V 1983 r.

873J. Mantel-Niećko, Próba sił..., s. 330. Tekst poręczenia zob. AUW, AS, t. BR/S-59, k. 407.

874AUW, AS, t. BR/S-59, k. 265–268, stenogram z posiedzenia Senatu UW 20 IV 1983 r.

875AUW, AS, t. BR/S-59, k. 419–420, list Komitetu Uczelnianego PZPR Uniwersytetu Warszawskiego do Senatu Uniwersytetu Warszawskiego z 17 V 1983 r.

876K. Bielski, T. Janowski, A. Mirecki, Gra w uniwersytet..., s. 17–18.

877AUW, AS, t. BR/S-66, k. 105–107, stenogram z posiedzenia Senatu UW 11 IV 1984 r.

878AUW, AS, t. BR/S-66, k. 135–180, stenogram z posiedzenia Senatu UW 23 V 1984 r.; K. Bielski, T. Janowski, A. Mirecki, Gra w uniwersytet..., s. 21–22, 28. Autorzy ci uznali dymisję ekipy rektorskiej za „zupełnie niespodziewaną i do dziś niezrozumiałą”.

879K. Bielski, T. Janowski, A. Mirecki, Gra w uniwersytet..., s. 20, 23.

880Tamże, s. 24.

881Tamże, s. 25.

882Dz.U. 1983 r., nr 39, poz. 176, art. 13, ust. 1.

883K. Bielski, T. Janowski, A. Mirecki, Gra w uniwersytet..., s. 27–30. Por. AUW, AS, t. BR/S-67, k. 29, 34–56, stenogram z posiedzenia Senatu UW 1 X 1984 r.

884K. Bielski, T. Janowski, A. Mirecki, Gra w uniwersytet..., s. 29–35. Por. AUW, AS, t. BR/S-67, k. 29–30, stenogram z posiedzenia Senatu UW 1 X 1984 r.

885AIPN BU 00328/1289, k. 17, notatka informacyjna MNSzWiT z 15 I 1985 r. Kandydatura prof. Węgleńskiego została uzgodniona z MNSzWiT i KU PZPR UW. Kandydaturę prof. Mączaka zgłosił prof. Zahorski.

886K. Bielski, T. Janowski, A. Mirecki, Gra w uniwersytet..., s. 35.

887IPN BU 00328/1289, k. 17, notatka informacyjna MNSzWiT z 15 I 1985 r.

888K. Bielski, T. Janowski, A. Mirecki, Gra w uniwersytet..., s. 33.

889AUW, AS, t. BR/S-70, k. 79, 101–103, 112–169, stenogram z posiedzenia Senatu UW 24 X 1984 r.

890K. Bielski, T. Janowski, A. Mirecki, Gra w uniwersytet..., s. 33.

891Aparat represji wobec księdza Jerzego Popiełuszki 1982–1984, t. I, red. J. Mysiakowska, Warszawa 2009, informacja dzienna MSW z 27 X 1984 r., s. 330.

892AUW, AS, t. BR/S-71, k. 11–12, stenogram z posiedzenia Senatu UW 31 X 1984 r.; K. Bielski, T. Janowski, A. Mirecki, Gra w uniwersytet..., s. 33–34.

893AUW, AS, t. BR/S-71, k. 57, stenogram z posiedzenia Senatu UW 31 X 1984 r.

894Tamże, k. 64–67; K. Bielski, T. Janowski, A. Mirecki, Gra w uniwersytet..., s. 34.

895AUW, AS, t. BR/S-74, k. 1–13, Informacja Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego o szkolnictwie z 15 listopada 1984 r., stenogram z posiedzenia Senatu UW 5 XII 1984 r.

896AUW, AS, t. BR/S-74, k. 4–8, uchwała RGNiSzW z 11 X 1984 r. i stenogram z posiedzenia Senatu UW 5 XII 1984 r. Por. K. Bielski, T. Janowski, A. Mirecki, Gra w uniwersytet..., s. 36.

897AUW, AS, t. BR/S-78 [77], k. 10, stenogram z posiedzenia Senatu UW 13 II 1985 r. Wyniki ankiety w: K. Bielski, T. Janowski, A. Mirecki, Gra w uniwersytet..., s. 36, 51–55.

898AUW, AS, t. BR/S-81, k. 43–47, oświadczenia Samorządu Studentów Wydziału Humanistycznego Filii UW w Białymstoku z 27 II 1985 r. i Samorządu Instytutu Prawno-Administracyjnego Filii UW w Białymstoku z marca 1985 r., protokół posiedzenia Senatu UW 8 i 15 V 1985 r.; K. Bielski, T. Janowski, A. Mirecki, Gra w uniwersytet..., s. 38.

899AUW, AS, t. BR/S-81, k. 11–23, protokół posiedzenia Senatu UW 8 i 15 V 1985 r.; tamże, k. 35, uchwała Senatu UW z 8 V 1985 r.; K. Bielski, T. Janowski, A. Mirecki, Gra w uniwersytet..., s. 40. Według autorów tej pracy była to flaga polska, rektor Białkowski w sprawozdaniu na forum Senatu mówił o „zbezczeszczeniu” czerwonej flagi.

900AUW, AS, sygn. BR/S-81, k. 1–2, uchwała z 6 V 1985 r.

901AUW, AS, t. BR/S-81, k. 184, stenogram z posiedzenia Senatu UW 29 V 1985 r.

902K. Bielski, T. Janowski, A. Mirecki, Gra w uniwersytet..., s. 42–43.

903AUW, AS, t. BR/S-81, k. 191–192, 209–218, stenogram z posiedzenia Senatu UW 29 V 1985 r.; K. Bielski, T. Janowski, A. Mirecki, Gra w uniwersytet..., s. 44.

904AUW AS, t. BR/S-84, k. 14–35, uchwała Senatu UW z 28 VI 1985 r. i apel do uczestników III Kongresu Nauki Polskiej.

905K. Bielski, T. Janowski, A. Mirecki, Gra w uniwersytet..., s. 45.

906AUW, AS, t. BR/S-84, k. 139–140, stenogram z posiedzenia Senatu UW 9 X 1985 r.

907Tamże.

908AUW, AS, t. BR/S-87, k. 9–11, list otwarty z 18 XII 1985 r.

909K. Bielski, T. Janowski, A. Mirecki, Gra w uniwersytet..., s. 45–46.

910AIPN BU 00328/1339/CD1, k. 101–103, notatka służbowa ppłk. Zygmunta Pawłowskiego, b.d. [lipiec 1985 r.].

911AUW, AS, t. BR/S-86, k. 36–38, stenogram z posiedzenia Senatu UW 4 XII 1985 r.

912Tamże, k. 40–45, 95–97.

913AUW, AS, t. BR/S-87, k. 111–183, stenogram z posiedzenia Senatu UW z 18 XII 1985 r., tamże, k. 186–211, protokół posiedzenia Senatu UW z 30 XII 1985 r., tamże, t. BR/S-88, k. 116–117, protokół posiedzeń Senatu UW w dn. 18 i 30 XII 1985 r. oraz 3 I 1986 r.

914AUW, AS, t. BR/S-103, k. 107, protokół posiedzenia Senatu UW 1 IV 1987 r. (wypowiedź M. Gellera).

915P. Pleskot, R. Spałek, Pokolenie 82–90. Niezależne Zrzeszenie Studentów na Uniwersytecie Warszawskim we wspomnieniach (1982–1990), Warszawa 2011, s. 105–107, 120–121.

916AUW, AS, t. BR/S-103, k. 198–203, stenogram z posiedzenia Senatu UW 8 IV 1987 r.

917AUW, AS, t. BR/S-123, k. 12, protokół posiedzenia Senatu UW 12 X 1988 r.

918AUW, AS, t. BR/S-105, k. 21, uchwała Senatu UW z dnia 13 V 1987 r.

919P. Pleskot, R. Spałek, Pokolenie 82–90..., s. 344–348.

920AUW, AS, BR/S-116, k. 15–17; protokół posiedzenia Senatu UW 16 III 1988 r.

921P. Pleskot, R. Spałek, Pokolenie 82–90..., s. 346–347.

922AUW, AS, BR/S-116, k. 18–43; protokół posiedzenia Senatu UW 16 III 1988 r.; Uchwała nr 5/88 Senatu UW z 16 III 1988 r.; tamże, k. 41, 91; stanowisko Egzekutywy KU PZPR UW z 10 III 1988 r.

923AUW, AS, BR/S-123, k. 10, protokół posiedzenia Senatu UW 12 X 1988 r.

924AUW, AS, t. BR/S-123, k. 140–142, list Rady Pedagogicznej, POP PZPR i Rady Oddziałowej ZNP Studium Wojskowego do Rektora i społeczności akademickiej UW z 10 X 1988 r. oraz stanowisko Egzekutywy KU PZPR UW z 6 X 1988 r.; P. Pleskot, R. Spałek, Pokolenie 82–90..., s. 232–233.

925AUW, AS, BR/S-123, k. 21–22, protokół posiedzenia Senatu UW 12 X 1988 r.

926AUW, AS, BR/S-123, k. 21–24, protokół posiedzenia Senatu UW 12 X 1988 r., k. 23. Zob. Who is Chu...?, „Kurier Akademicki” z 1–15 X 1988 r., nr 4, s. 1–2.

927AUW, AS, BR/S-123, k. 24, protokół posiedzenia Senatu UW 12 X 1988 r.

928AUW, AS, t. BR/S-123, k. 29–31, uchwała Senatu UW z 12 X 1988 r.

929W tym m.in. ze strony partyjno-rządowej: prof. Janusz Reykowski (PZPR), prof. Jerzy Wiatr, prof. Piotr Winczorek, prof. Sylwester Zawadzki, prof. Jan Baszkiewicz, prof. Anna Przecławska. K. Trembicka, Okrągły Stół w Polsce. Studium o porozumieniu politycznym, Lublin 2003, s. 123–126, 129–135.

1P. Machcewicz, Polski rok 1956, Warszawa 1993; J. Karpiński, Porcja wolności (październik 1956), Paryż 1979; W. Władyka, Polska próba. Październik ’56, Kraków 1989; J. Kuroń, Wiara i wina. Do i od komunizmu, Warszawa 1990, rozdział Październik 1956, s. 108–136.

2H. Świda-Ziemba, Młodzież PRL. Portrety pokoleń w kontekście historii, Kraków 2010, rozdz. 4 Odwilż i Październik. Pokolenie „ZMP-owskich rewizjonistów”, s. 224–312.

3D. Gawin, Wielki zwrot. Ewolucja lewicy i odrodzenie idei społeczeństwa obywatelskiego 1956–1976, Kraków 2013, rozdział Październik 1956. Rewolucja po polsku, s. 13–54.

4A. Friszke, Anatomia buntu. Kuroń, Modzelewski i komandosi, Kraków 2010; J. Karpiński, Taternictwo nizinne, Lublin 2002.

5J. Kochanowicz, Marzec 1968 i życie intelektualne Uniwersytetu, [w:] Marzec 1968. Trzydzieści lat później, tom I, Referaty, Warszawa 1998, s. 131; na temat atmosfery intelektualnej na UW por. także: K. Sauerland, Polski Marzec 1968 jako historia intelektualistów wraz ze wspomnieniami osobistymi autora, „Przegląd Filozoficzno-Literacki” 2009, nr 4, s. 209–224.

6Tamże, s. 132.

7L. Kołakowski, Główne nurty marksizmu, Warszawa 1989, t. III, s. 1152 n.; A. Friszke, Opozycja polityczna w PRL. 1945–1980, Londyn 1994, s. 133 n.; A. Michnik, Wściekłość i wstyd, Warszawa 2005, s. 131; M. Mikołajczak, Rewizjoniści. Obecność w dyskursach okresu PRL, Kraków 2014.

8Problemowi walki z rewizjonizmem poświęcono np. IX Plenum KC PZPR w maju 1957 r., w trakcie którego Gomułka skierował wiele krytycznych uwag pod adresem Leszka Kołakowskiego, por. Czas ciekawy, czas niespokojny. Z Leszkiem Kołakowski rozmawia Zbigniew Mentzel, cz. 1, s. 159; oficjalne stanowisko partii podsumował Walery Namiotkiewicz, osobisty sekretarz Gomułki, por. W. Namiotkiewicz, Myśl polityczna marksizmu a rewizjoniści, Warszawa 1969.

9R. Sitek, Warszawska szkoła historii idei. Między historią a teraźniejszością, Warszawa 2000, s. 17 i n.; W. Chudoba, Leszek Kołakowski. Kronika życia i dzieła, Warszawa 2014, rozdział Na uniwersytecie i w szkołach partyjnych, 1950–1955, s. 79–118; J. Karpiński, Marksizm w działaniu, [w:] tegoż, Nie być w myśleniu posłusznym. Ossowscy, socjologia, filozofia, Londyn 1989, s. 86 i n.

10R. Sitek, Warszawska szkoła..., s. 57.

11K. Modzelewski, Życiodajny impuls chuligaństwa, „Przegląd Filozoficzno-Literacki” 2007, nr 3–4, s. 10.

12J. Szacki, Marksizm po bardzo wielu latach, [w:] Warszawska szkoła historii idei. Tożsamość, tradycja, obecność, red. P. Grad, Warszawa, 2014, s. 23 i n.

13Na temat szkoły patrz: R. Sitek, Warszawska szkoła..., passim; Warszawska szkoła historii idei. Tożsamość..., passim.

14M. Kula, Mimo wszystko bliżej Paryża niż Moskwy. Książka o Francji, PRL i o nas, historykach, Warszawa 2010, s. 121.

15Por. programowy poniekąd dla szkoły tekst J. Szackiego z 1966 r., w którym recenzował on dwie prace B. Baczki, Rousseau: samotność i wspólnota oraz Człowiek i światopogląd – J. Szacki, Historia zamiast doktryny, „Studia Filozoficzne” 1966, nr 4 (47), s. 155–162.

16Tamże, s. 36.

17Por. głos Pawła Śpiewaka w dyskusji „Na początku? W pół drogi? U kresu? Polska humanistyka pół wieku po WSHI”, [w:] Warszawska szkoła historii idei. Tożsamość..., s. 236.

18R. Sitek, Warszawska szkoła..., s. 78 i n.

19A. Mencwel, Przedwiośnie czy potop? Studium postaw polskich w XX wieku, Warszawa 1997, s. 478.

20Na temat seminarium L. Kołakowskiego patrz np. relacja M. Króla [w:] tegoż, Czego nas uczy Leszek Kołakowski?, Warszawa 2010, s. 11 i n.; o seminarium B. Baczki patrz: A. Mencwel, Przedwiośnie czy potop?..., s. 474 i n.

21R. Sitek, Warszawska szkoła..., s. 84.

22J. Kochanowicz, Marzec 1968..., s. 131.

23Podstawowe opracowanie do tego tematu: A. Friszke, Kuroń, Modzelewski...; materiały źródłowe: Marzec 1968 w dokumentach MSW, t. I, Niepokorni, red. F. Dąbrowski, P. Gontarczyk, P. Tomasik, Warszawa 2008; także J. Kuroń, Wiara i wina; K. Modzelewski, Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca, Warszawa 2014; J. Eisler, Polski rok 1968, Warszawa 2006.

24J. Eisler, Polski rok 1968, s. 156; A. Friszke, Anatomia..., s. 422.

25Na temat komandosów: A. Friszke, Anatomia..., rozdział Komandosi, s. 355–468; J. Eisler, Polski rok 1968, rozdział Komandosi, s. 15–55.

26A. Friszke, Anatomia..., s. 160.

27Tekst stenogramu wystąpienia Kołakowskiego, [w:] Marzec 1968 w dokumentach..., s. 687–693.

28J. Eisler, Polski rok 1968, s. 155 i n.

29D. Gawin, Wielki zwrot..., s. 152.

30Najpełniejszy obraz wydarzeń na UW z przełomu 1967 i 1968 r. oraz samego Marca dają wspomniane już prace A. Friszke oraz J. Eislera; por. także: A. Siwek, Uniwersytet Warszawski w marcu ’68, Warszawa 1989; Marzec 1968. Trzydzieści lat później, t. II, Aneks źródłowy Dzień po dniu w raportach SB oraz Wydziału organizacyjnego KC PZPR, oprac. M. Zaremba, Warszawa 1998; Marzec 1968 w dokumentach MSW, t. II: Kronika wydarzeń, cz. 1, red. F. Dąbrowski, P. Gontarczyk, P. Tomasik, Warszawa 2009.

31J. Kochanowicz, Marzec 1968..., s. 127 i n.

32Tamże, s. 138.

1Kilka osób, na prośbę autora, przeczytało pierwszą wersję tego tekstu i sformułowało cenne uwagi, które starałem się uwzględnić. Dziękując wszystkim za okazaną pomoc, chciałbym wymienić tych, których komentarze były najobszerniejsze – rektorów Andrzeja Kajetana Wróblewskiego i Piotra Węgleńskiego oraz Marka Wąsowicza, a także Annę Korzekwę, rzecznik prasową UW, której dziękuję za pomoc w dotarciu do najnowszych danych liczbowych oraz za skuteczne skorygowanie części moich opinii dotyczących uniwersyteckich realiów.

2T. Manteuffel, Uniwersytet Warszawski w latach 1915/16–1934/35, Kronika, Warszawa 1936.

3Za każdym razem powoływano w tym celu szacowne uniwersyteckie komisje. Za pierwszym na jej czele stał Zygmunt Łempicki, za drugim – Edmund Bursche, zredagować planowaną kronikę miał zaś Stanisław Arnold. Ostatecznie redakcję powierzono Manteufflowi, zalecając przygotowanie wersji oszczędnej, czyli bez przypisów.

4T. Manteuffel, Uniwersytet Warszawski..., s. VII.

5„Zrobiłem, co mogłem, kto potrafi, niech zrobi lepiej”.

6Ustawa z 2005 r. wprowadziła czteroletnie, zamiast trzyletnich, kadencje rektorskie, co na UW zostało zastosowane po raz pierwszy w latach 2008–2012.

7Do czasu usamodzielnienia się Uniwersytetu w Białymstoku (1997) w skład zespołu rektorskiego wchodził także prorektor ds. tamtejszej filii UW, którą to funkcję w interesującym nas okresie pełnili: Zbigniew Kuderowicz (1989–1990), Jan Gajewski (1990–1993), Władysław Serczyk (1993–1996) i Adam Jamróz (1996–1997).

8W roku 2013 dyrekcja generalna ds. edukacji i kultury Komisji Europejskiej wybrała – spośród ponad 3 tys. szkół wyższych z różnych krajów – 100 uczelni, które sprawnie poradziły sobie z wymianą studencką. W tym zestawieniu UW zajął 7. pozycję pod względem liczby studentów wyjeżdżających.

9Jej kształt zewnętrzny pozostał oczywiście niezmieniony, a z cennego historycznego wnętrza zachowano m.in. fragmenty unikalnego metalowego rusztu magazynowego, które zdobią dziś główne pomieszczenie audytoryjne, a także fasadę nowego budynku BUW.

10Ekipie dbających, co warto dodać choćby tylko w przypisie, od lat skutecznie przewodzi Barbara Siedlicka.

11Do najbardziej okazałych krzewów należą różnokolorowe rododendrony, ale wzrok przyciągają, a także przyjemność powonieniu sprawiają żółte datury, niebieskie cebulice czy też białe jaśminowce. Na wiosnę kwitną tu biało-różowe kwiaty wiśni, a zimą białe forsycje.

12Symbolem Ogrodu Botanicznego jest liść azjatyckiego miłorzębu dwuklapowego, uznawanego za najstarsze drzewo uczelni, prawie dorównującego jej wiekiem, bo zasadzonego w 1824 r.

13Zob. A.K. Wróblewski, Uniwersytet dla przyszłości, [w:] Idea uniwersytetu u schyłku tysiąclecia, Warszawa 1997, s. 151–159.

14Dostępne dane, zamieszczone w ostatnich „Sprawozdaniach Rektora Uniwersytetu Warszawskiego z działalności uczelni” odnoszących się do 2013 i 2014 r., mówią o 45 793 studentach, 3167 doktorantach i 3927 słuchaczach studiów podyplomowych w 2013 r. oraz, odpowiednio, 44 735, 3214 i 3860 w 2014 r.

15Dane liczbowe za broszurą informacyjną Biura Prasowego UW We właściwym kierunku. Uniwersytet w XXI wieku, s. 16, oraz Sprawozdaniem Rektora z działalności uczelni w 2014 r. W sumie liczba pełnoetatowych pracowników UW wzrosła w latach 2000–2014 z 5353 do 6323 osób.

16Mowa tu – konsekwentnie – o zatrudnionych na pełnych etatach, w tym 2099 osób – na wydziałach, a 988 – w administracji centralnej. Do tego należałoby jeszcze dodać 412 osób zatrudnionych na części etatu (352 – na wydziałach; 60 – w centrali).

17„Kruszy się wspólnota uniwersytecka, a więc wspólnota profesorów i studentów, których ważnym spoiwem był dialog” – niepokój wyrażony w tych słowach przez ekonomistę Jerzego Wilkina („Uniwersytet Warszawski. Pismo uczelni” 2014, nr 2, s. 11) nie wydaje się odosobniony.

187 jednostek UW – na 37 w skali kraju – otrzymało wyróżniającą ocenę A+.

19Jest ich już 90, spośród których warto wymienić: Digital Research Infrastructure for the Arts and Humanities (DARIAH), Inter-university Consortium for Political and Social Research oraz European Research Consortium for Informatics and Mathematics.

20W tej kategorii na wymienienie zasługują m.in.: Narodowe Laboratorium Technologii Kwantowych, Narodowe Centrum Radioterapii Hadronowej, Centrum Badań Przedklinicznych i Technologii oraz Centrum Zaawansowanych Materiałów i Technologii.

21Łatwo dostępne dane dotyczą liczby realizowanych na uczelni tematów badawczych oraz liczby publikacji jej pracowników; nie odnoszą się zatem do jakości badań i z zasady mają charakter sprawozdawczy lub nawet autopromocyjny; choć nie dają obrazu ani precyzyjnego, ani przejrzystego, warto je przytoczyć w przypisie – z myślą raczej o skali niż o jakości. Wedle danych Biura Prasowego UW, w dziesięcioleciu 2000–2011 liczba realizowanych na Uniwersytecie projektów badawczych wzrosła z 521 do 1158, a liczba publikacji pracowników uczelni w tym samym okresie – z 4643 do 7004. Z kolei w sprawozdaniu rektora za rok 2010 mowa była o realizacji ponad 2000 tematów badawczych, spośród których ponad 150 uzyskało finansowanie europejskie – głównie poprzez programy ramowe Unii Europejskiej oraz w postaci grantów specjalistycznych agencji. W ostatnim dostępnym tego rodzaju dokumencie, odnoszącym się do roku 2013, mowa jest o 3279 realizowanych tematach badawczych, o 1367 projektach finansowanych w ramach krajowych bądź międzynarodowych programów oraz o ok. 7 tys. publikacji naukowych.

22W roku 2014 takie granty otrzymało 3 polskich naukowców, ale wszyscy pracują w zagranicznych ośrodkach.

23Dotacja MNiSW stanowi aktualnie ok. 36% dochodów Uniwersytetu, przychody z funduszy na badania – ok. 32%, a środki pozabudżetowe – ok. 26%. Pozostałe pozycje mają znaczenie marginalne.

24Przedmiotem tego pobieżnego przeglądu będą doktoraty przyznane w latach 1990–2013. Biorąc pod uwagę przewlekłość procedur, przyjmujemy, że te nadane w ciągu 1989 r. należą jeszcze do poprzedniego okresu (pierwsza uroczystość w 1990 r. odbyła się dopiero w końcu czerwca). Mówimy zatem o okresie 24-letnim.

25Warto zwrócić uwagę, że w niedalekiej przyszłości dojść może – i to w skali całego kraju – do niekorzystnego ujednolicenia i upodobnienia się do siebie wszystkich uniwersytetów, które są finansowane na podstawie tych samych kilku parametrów. Dążenie do optymalizacji zarządzania prawdopodobnie będzie zatem owocować dalszym ujednoliceniem zarówno stylu ich działania, jak też modelu organizacyjnego.

26K. Kuratowski, Notatki do autobiografii, Warszawa 1981, s. 29–30.